1760-1769

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De jaren 1760-1769 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 18e eeuw.

Belangrijke gebeurtenissen[bewerken]

Wolfgang Amadeus Mozart
Europa
Azië
  • De uitvinding van de spinmachine (1769) maakt goedkope massaproductie van katoen in het Verenigd Koninkrijk mogelijk. Dit gaat ten koste van de traditionele textielindustrie in India.
  • Britse commandant Sir Eyre Coote verslaat de Fransen onder leiding van de Comte de Lally in de Slag bij Wandiwash in 1760. In 1761 nemen de Britten de Franse machtsbasis, de stad Pondicherry. De Franse Oost-Indische Compagnie wordt in 1769 opgeheven.
  • In de jaren 1765-1767 brengt gouverneur Robert Clive Bihar en Bengalen onder Brits gezag.
Lage Landen
  • In Den Haag breekt een schandaal uit als de voorzitter van de Raad van State Onno Zwier van Haren door twee van zijn dochters wordt beschuldigd van seksueel misbruik. Van Haren trekt zich terug in Friesland. Als een comeback mislukt, gaat hij zich wijden aan de letteren. In 1766 publiceert hij zijn grafrede voor stadhouder Willem IV en in 1769 geeft hij een toneelstuk uit: Agon, sulthan van Bantam.
  • Stadhouder Willem V wordt meerderjarig en aanvaardt de regering. In het geheim sluit hij met zijn gewezen voogd de Akte van Consulentschap, waardoor de hertog van Brunswijk achter de schermen blijft regeren.
  • Er zijn grote problemen met de waterhuishouding in het gewest Gelre. De Waal kampt met een afgenomen stroomsnelheid en begint te meanderen. Het dorp Herwen wordt in 1764 bij een overstroming van een waalmeander van de kaart geveegd. Een rampzalige situatie ontstaat eind 1769 door een grote dijkdoorbraak bij Huissen, een enclave van Pruisen. De gehele Betuwe en de Tieler en Culemborger waarden stromen vol. Het water stroomt bij Culemborg over de dijk in de Lek en bedreigt Zuid-Holland.
Suriname
  • In 1760 sluiten de Ndyuka (Marrons) een vredesverdrag met het Nederlandse bewind en daarmee worden ze vrij en onafhankelijk. In 1762 wordt ook een Vrede met de Saramaccaners in Suriname gesloten. Een groep, de Matawai, splitst zich af omdat zij de opgelegde voorwaarden niet accepteren. Weliswaar worden de Marrons als vrije mensen gezien, grote delen van Suriname, met name in de nabijheid van plantages, worden tot verboden gebied verklaard. Ook moeten slaven die zich middels marronage aan de slavernij onttrokken hebben, uitgeleverd worden aan de slavenhouders. De Matawai zetten de strijd voort tegen de slavenhouders maar in 1769 wordt alsnog een vredesverdrag met hen gesloten.
  • Er moet een nieuw en groter hospitaal komen in Paramaribo. In december 1761 kan met de bouw begonnen worden, nadat er voldoende bakstenen uit Holland zijn aangekomen om de fundering te maken. Het hoofdgebouw van 's Lands Hospitaal wordt ongeveer 33x10 meter, het heeft twee verdiepingen en een zolder. Er zijn aparte gebouwen met een laboratorium en keukens. Er komt een apart huis voor lepralijders en in 1771 komt er een apart gebouw bij voor besmettelijke ziekten.
Amerika
  • 1763 - De Franse en Indiaanse oorlog eindigt met de Vrede van Hubertusburg. Frankrijk verliest Canada aan Groot- Brittannië.
  • Na de Franse nederlaag in 1763 zijn de verhoudingen tussen de met de Fransen meevechtende indianenstammen en de Britten gespannen. Nog datzelfde jaar komt het tot gevechten met de Britse troepen rond de Grote Meren. In mei leidt Chief Pontiac van de Ottawa-indianen een aanval op Fort Detroit nabij het huidige Lincoln Park in de staat Michigan. Als gevolg van Britse versterkingen en deserterende indiaanse strijders moet Pontiac het beleg na vijf maanden opgeven en hij trekt zich terug. In 1765 geeft Pontiac zijn strijd tegen de Britten op en een jaar later tekent hij in Oswego (New York) een vredesverdrag.
  • In de Dertien koloniën rijst verzet tegen de Stamp Act, die een zegelbelasting oplegt voor bedrukt pappier. Ook de belasting op thee en het verbod om zelf thee te importeren maakt de kolonisten opstandig tegen het Britse bestuur.Ze voelen zich sterk en hebben aan de Franse en Indiaanse Oorlog veel wapens en krijgservaring overgehouden.
  • Tussen 1763 en 1767 wordt door twee landmeters de Mason-Dixonlijn getrokken tussen de kolonies Maryland en Pennsylvania.
Wereldreizen
Economie
Cultuur
  • The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman van de Iers-Engelse dominee Laurence Sterne verschijnt in 9 delen tussen 1759 en 1767. Het boek wordt een onmiddellijk succes en vestigt Sternes naam in literaire en societykringen. In 1768 verschijnt het eveneens succesvolle reis- en avonturenverhaal 'A Sentimental Journey through France and Italy'.
  • Leopold Mozart reist met zijn beide wonderkinderen door Europa. Ze brengen ook enige bezoeken aan de Nederlanden. De kinderen spelen in Amsterdam en aan het prinselijk hof te Den Haag.
  • Johann Christian Bach vestigt zich in 1762 in Londen, op dit moment het centrum van de Europese opera. Samen met componist en gambaspeler Karl Friedrich Abel organiseert hij als een van de eersten publieke concerten, de zogenaamde Bach-Abel concerts. Daarnaast geeft hij volksconcerten in Vauxhall, aan de oever van de Theems.