1780-1789

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De jaren 1780-1789 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 18e eeuw.

Belangrijke gebeurtenissen[bewerken]

Europa
Zuidelijke Nederlanden
  • Keizer Jozef II vaardigt een decreet over de tolerantie uit. Hij geeft Joden het recht om handel te drijven, ambachten uit te oefenen en grond te bezitten. Tenslotte krijgen ze ook het recht op eigen begraafplaatsen.
  • ook protestanten krijgen in de Zuidelijke Nederlanden godsdienstvrijheid, de cultusvrijheid blijft tot de privésfeer beperkt. De keizer laat alle kloosters sluiten. Alle broederschappen en godvruchtige genootschappen moeten sluiten. Het onderwijs wordt hervormd en geseculariseerd.
  • Vanaf 1787 worden er ook hervormingen doorgevoerd op gerechtelijk en bestuurlijk vlak. Dit leidt tot het ontstaan van twee oppositiebewegingen: de statisten onder Hendrik van der Noot en de vonckisten onder Jan Frans Vonck. De vonckisten steunen aanvankelijk de hervormingen; anders dan de statisten die vasthouden aan de oude vrijheden en systemen, maar door de onhandigheid waarop Jozef II deze doorvoert, sluiten de vooruitstrevende vonckisten zich spoedig aan bij het verzet.
  • Keizer Jozef II schaft in 1789 de Blijde Inkomst van Keizers-Brabant af, waarvan hij hertog is. Dit leidt tot de Brabantse Omwenteling.
  • 1789 - 26 augustus - Met de vlucht van de prins-bisschop begint in het prinsbisdom Luik de Luikse Omwenteling.
Willem V
De Noordelijke Nederlanden
  • Onder hevig protest van de admiraliteitssteden Hoorn en Enkhuizen wordt in 1781 besloten tot de aanleg van een getijhaven in het Nieuwediep bij Den Helder. Het volgend jaar wordt met de uitvoering begonnen.
  • Er rijzen spanningen tussen sommige steden en landschappen aan de ene kant en stadhouder Willem V aan de andere kant over de regeringsreglementen. De prins houdt vast aan zijn keuzerecht van bestuurders uit een voordracht, en weigert kandidaten buiten de gereformeerde gezindte te aanvaarden.
  • Een ander geschilpunt is gelegen in de defensie. De prins reist naar alle staten om geld te vragen voor de augmentatie (vermeerdering) van het landleger, dat hij niet opgewassen weet tegen een Franse invasie. Maar veel regenten willen juist een versterking van de marine tegen een eventuele Engelse aanval op zee.
  • 1781 - Op 26 september 1781 publiceert Joan van der Capellen tot den Pol in het geheim zijn pamflet "Aan het volk der Nederlanden", waarin kritiek op de stadhouder Willem V wordt geuit. De patriotten willen de oude vrijheid heroveren op de Oranjes.
  • In de Republiek worden exercitiegenootschappen en vrijkorpsen opgericht, om de stadhouder te bewegen veranderingen door te voeren.
  • De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en Engeland voeren de Vierde Engels-Nederlandse Oorlog wegens de heimelijke steun van de Staten van Holland aan de opstandige Amerikanen. Een belangrijk moment is de Slag bij de Doggersbank. De Engelse vloot valt een Nederlands konvooi aan bij de Doggersbank. De slag eindigt feitelijk onbeslist, maar wordt in Nederland als een grootse overwinning gevierd en wordt daarna jaarlijks door de patriotten herdacht met toespraken en banketten.
  • 1785 - In de Republiek komen de patriotten in opstand tegen de regenten en stadhouder Willem V. De prins verlaat 's-Gravenhage en vestigt zich op 't Loo, maar verhuist uiteindelijk naar Nijmegen.
  • 1787 - In Nederland wordt een opstand van de patriotten in 1787 neergeslagen door een Pruisisch leger. Op 20 september keert prinses Wilhelmina terug naar 's-Gravenhage. De stadhouder Willem V van Oranje-Nassau arriveert drie dagen later. Veel patriotten worden gevangengenomen of wijken uit naar Frankrijk.
Amerika
Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog (1775-1783)
Innovatie
  • De heteluchtballon wordt op 4 juni 1783 door Joseph en Jacques Montgolfier uitgevonden. In het voorjaar van 1784 vindt een vlucht boven Ierland plaats.
  • De pianofabriek Broadwood & Sons voert vele vernieuwingen en patenten door die de piano beter maken. Het klavier wordt vergroot van 5 tot 6 octaven, de brug wordt gesplitst in een bas- en discantgedeelte, waardoor de sonore klank beter wordt, het pedaal wordt gepatenteerd.
  • Aan het begin van de jaren 80 van de 18e eeuw maakt Cugnot zijn eerste proefrit met zijn stoomwagen, de snelheid bedraagt 40 kilometer per uur en het gevaarte biedt plaats aan 4 personen.
  • De Zwitserse schei- en werktuigkundige Aimé Argand begint in 1781 met de ontwikkeling van de Argandse lamp om een nagenoeg rookloze, roetvrije verbranding van de lampolie mogelijk te maken. Hij krijgt er in 1784 in Engeland een patent voor toegewezen.
Wetenschap
  • Tussen 1780 en 1788 geeft Pierre-Alexandre Du Peyrou de complete werken uit van Jean-Jacques Rousseau.
  • De vondst van Mosasaurus draagt zo, net als de in 1784 gevonden en nog veel vreemdere Pterodactylus, bij aan het langzaam ontstaan van de hypothese dat dieren op natuurlijke wijze zouden kunnen uitsterven, indertijd een ongebruikelijke en radicale gedachte.
  • Hobby-astronoom William Herschel ontdekt de planeet Uranus. Hij bewijst het bestaan van de infrarode stralen, die buiten het zichtbare spectrum liggen. Hij staat ook bekend als de ontdekker van het feit dat de zon onderdeel is van de Melkweg, een platte schijf van sterren, 800 dubbelsterren en 2500 nevels.
  • De Italiaanse arts Luigi Galvani probeert met zijn kikkerproeven het bestaan van "dierlijke elektriciteit" aan te tonen en legt zonder het te weten de basis voor de uitvinding van de batterij.
Sociaal
  • In Parijs sticht Valentin Haüy de eerste blindenschool ter wereld. De leerlingen leren er lezen door middel van voelbare letters. Ook kunnen ze zich bekwamen in een ambacht.
Mode
  • De Duitse muts of luifelmuts. De bol is van batist, de rand van tule of kant.