Olympe de Gouges

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Olympe de Gouges
Olympe de Gouges
Persoonsgegevens
Geboren 7 mei 1748
Overleden 3 november 1793
Belangrijkste werken
1791 Déclaration des droits de la femme et de la citoyenne
Portaal  Portaalicoon   Filosofie
Verklaring van de rechten van de vrouw en burgeres, 1791

Marie-Olympe de Gouges, geboren als Marie Gouze (Montauban, 7 mei 1748 - Parijs, 3 november 1793), was een Franse schrijfster en feministe, die op latere leeftijd politiek actief werd.

Carrière[bewerken | brontekst bewerken]

De Gouges was de dochter van een slager en een dienstbode uit Montauban. Op 16-jarige leeftijd trouwde ze met een veel oudere man, die kort na de geboorte van hun zoon overleed. Ze wilde niet hertrouwen zodat ze onafhankelijk kon blijven en ze weigerde als 'weduwe Aubry' (de naam van haar man) door het leven te gaan. Ze besloot haar naam te veranderen, ze koos de naam van haar moeder, Olympe, als nieuwe voornaam en veranderde 'Gouze' in 'de Gouges'. Ze verhuisde naar Parijs, waar ze zich in literaire kringen begaf en veel salons bezocht. Ze vertelde dat haar vader geen slager was, maar de markies 'Lefranc de Pompignan', zelf ook bekend als schrijver. Alhoewel dit verhaal onbevestigd is gebleven, kon ze het gebruiken om haar eigen literaire ambities meer te legitimeren.[1]

De Gouges leerde bij filosofen als Nicolas de Condorcet en Loouis-Sébastien Mercier.[2] Vanaf de jaren 1780 begon ze toneelstukken te schrijven en vanaf 1788 ook politieke pamfletten. Ze organiseerde bijenkomsten voor vrouwen.

Déclaration des Droits de la Femme et de la Citoyenne[bewerken | brontekst bewerken]

Haar bekendste werk is Déclaration des Droits de la Femme et de la Citoyenne (Verklaring van de rechten van de vrouw en van de burgeres) uit 1791.[3] Dit stuk baseerde zij op de franse Verklaring van de rechten van de mens en de burger; ze verving elk woordje 'man' door het woord 'vrouw' en ze voegde hieraan enkele bepalingen over de gelijkheid van mannen en vrouwen toe. Zo wilde ze zichtbaar maken dat rechten voor alle burgers in de praktijk vaak alleen rechten voor mannelijke burgers inhielden. De Gouges was hiermee een van de eersten die in een strijdbare context het begrip 'vrouwenrechten' gebruikt. Het denkwerk over de grondbeginselen zoals vastgehouden in het pamflet vond navolging in Engeland, waar Mary Wolstonecraft in 1792 het filosofische boek A Vindication of the Rights of Woman publiceerde en in de Verenigde Staten waar tijdens de eerste Conferentie voor Vrouwenrechten de Declaration of Sentiments werd aangenomen. Zo vatte het begrip 'vrouwenrechten' wereldwijd voet aan de grond als manier om gelijkwaardigheid te bereiken tussen vrouwen en mannen.

Naast een gelijke wettelijke en maatschappelijke behandeling van mannen en vrouwen maakte ze zich ook sterk voor de ongehuwde moeder; zij vond dat vrouwen zonder schaamte zouden moeten kunnen zeggen wie de vader van hun kind was. Ook zette ze zich in tegen de slavernij, waar ze ook een toneelstuk over schreef.

Ter dood veroordeling[bewerken | brontekst bewerken]

Olympe de Gouges kwam in 1793 om het leven door een ter dood veroordeling, uitgevoerd met de guillotine, tijdens de Terreur. Als reden werd aangedragen dat zij het Franse koningshuis zou steunen. Dit was zo ongenuanceerd niet de mening van De Gouges; zij was voor een republiek, maar vond dat de koninklijke familie niet met de dood bestraft hoefde te worden. In een pamflet schreef zij dat Lodewijk XVI van Frankrijk als koning gefaald had, maar als man niet slecht was.[4] Dat is geen legitieme reden voor een ter dood veroordeling. Uit een verslag van de gemeenteprocureur van Parijs, Pierre-Gaspard Chaumette, lijkt iets anders te spelen, hij juichte de executie van meerdere vrouwen toe en bracht Marie-Olympe in herinnering in een van zijn rapporten als: "virago, de man-vrouw, de onbeschaamde Olympe de Gouges die als eerste vrouwensociëteiten oprichtte, de zorgen voor haar huishouden verwaarloosde, politiseren wilde en misdaden beging [...] Al deze immorele individuen zijn verpletterd onder het wrekend ijzer van de wetten. En u[5], zou u ze willen nadoen? Neen! U zal wel voelen dat u alleen maar interessant en achtenswaard bent, indien u dat bent wat de natuur gewild heeft dat u bent. Wij willen dat de vrouwen gerespecteerd worden, en daarom zullen we ze dwingen om zichzelf te respecteren."

De Gouges schreef tijdens haar gevangenschap nog enkele pamfletten waarin ze zich uitsprak over het onrecht van haar arrestatie.[6]

Haar laatste woorden waren "Kinderen van het Thuisland, wreek mijn dood!".

Publicaties[bewerken | brontekst bewerken]

  • Zamora et Mirza, 1788 (met Réflexions sur les hommes nègres)
  • Lettre au peuple, 1788
  • Remarques patriotiques, 1788
  • Déclaration des droits de la femme et de la citoyenne, 1791
  • Les Trois Urnes, 1793 (affiche)
  • Olympe de Gouges au tribunal révolutionnaire, 1793
  • Une patriote persécutée, 1793

Uitgaven[bewerken | brontekst bewerken]

  • Benoîte Groult (red.), Ainsi soit Olympe de Gouges. La déclaration des droits de la femme et autres textes politiques, 2012, ISBN 9782246804130
  • Olivier Blanc (red.), Ecrits politiques, vol. I, 1788-1791, 1993, ISBN 2907883453 en vol. II, 1791-1793, 1993, ISBN 2907883658
  • Benoîte Groult (red.), Olympe de Gouges. Oeuvres, 1986, ISBN 9782715214361

Literatuur[bewerken | brontekst bewerken]