Supermarkt

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Kassa-afdeling van een grote supermarkt

Een supermarkt is een relatief grote zelfbedieningswinkel waar voedingsmiddelen, waaronder verse groente, brood, vlees, kruidenierswaren en huishoudelijke artikelen worden verkocht. Soms behoren meer soorten artikelen, bijvoorbeeld kleding en medicijnen, ook tot het assortiment, en heeft de winkel deels het karakter van een warenhuis. Supermarkten zijn vaak onderdeel van een keten die in een regio, land of zelfs meerdere landen winkels heeft.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

De eerste zelfbedieningszaken verschenen in de Eerste Wereldoorlog in de Verenigde Staten. Vóór die tijd werden voedingsmiddelen verkocht door kleine kruideniers.

Tegen het einde van de twintigste eeuw waaide het supermarktconcept (winkelwagentje vullen en aan het eind afrekenen bij de kassa) ook over naar andere branches zoals doe-het-zelf-, meubelzaken (IKEA) en zaken voor huishoudelijke artikelen (Blokker).

De supermarkt betekende een revolutie voor het boodschappen doen, dat destijds voornamelijk door vrouwen werd gedaan. In plaats van lang in de rij te staan bij de kruidenier konden de vrouwen zelf hun boodschappen uitzoeken en hoefden daarna minder lang in de rij te staan voor de kassa.

De supermarkten betekenden ook een revolutie in verpakkingsmateriaal. Werd bij de kruidenier vrijwel alles afgewogen in aparte papieren zakken verpakt, in de supermarkt ligt alles zo aantrekkelijk mogelijk verpakt, met verschillende merken en verschillende hoeveelheden.

De komst van de supermarkt heeft tot gevolg gehad dat zeer veel kleine, gespecialiseerde winkels verdwenen zijn. Een supermarktketen wordt, als overblijfsel van de kruideniersoorsprong, nog weleens een "grootgrutter" (grutter = kruidenier) genoemd. Supermarktketens die gericht zijn op het aanbieden van zo goedkoop mogelijke producten worden discounters of discountwinkels genoemd.

In Nederland[bewerken | brontekst bewerken]

In 1946 startte Chris van Woerkom als eerste met zelfbediening in Nijmegen[1] in 1948 gevolgd door Dirk van den Broek in Amsterdam[2] en in 1949 door Kijkgrijp in Velsen-Noord. Begin jaren vijftig volgden diverse andere zaken.

In 1961 kreeg Nederland een nieuwe Vestigingswet Bedrijven, waarin de eisen tot gescheiden verkoop van vlees, groenten en brood werden geschrapt. Vanaf dat jaar gingen zelfbedieningskruideniers hun assortiment verbreden, en het nieuwe type winkel werd met de Amerikaanse naam "supermarkt" aangeduid. Aanvankelijk trok vaak een slager of groenteboer bij de kruidenier in, en bleef zo nog jaren een semi-zelfstandige. Geleidelijk verdrongen de landelijke ketenbedrijven echter de plaatselijke supers. Met de steeds grotere automobiliteit vestigden zich de allergrootste supermarkten aan de rand van de steden.

Uit onderzoek blijkt dat men in Nederland in 2014 gemiddeld 680 meter moest reizen voor de dichtstbijzijnde supermarkt, onafhankelijk van welke keten dat is.[3]

Albert Heijn - bezat zo'n 35% van de Nederlandse markt in de 2018, de rest was in handen van Jumbo (ongeveer 20%), ketens die lid zijn van inkooporganisatie Superunie (hier zijn meerdere ketens lid van), Aldi (ongeveer 7%) en Lidl (ongeveer 11%).[4]

Cijfers[bewerken | brontekst bewerken]

Marktaandelen Nederland[bewerken | brontekst bewerken]

Jaarlijks onderzoekt onderzoeksbureau Nielsen de marktaandelen van de Nederlandse supermarkten[5]:

Formule 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019
Albert Heijn 31,3 32,8 33,6 33,5 33,7 34,0 34,1 35,0 35,2 35,3 34,9 34,9
Jumbo Groep 21,8 21,7 20,7 19,8 18,5 18,4 18.7 19,2 21,0
Jumbo 4,8 4,9 5,5 7,4 9,6 11,2 14,0 17,4 18,4 18,7 19,2 21,0
C1000 13,2 11,7 11,5 12,1 12,0 9,5 5,8 1,1
Super de Boer
Superunie 30,7 29,6 29,6 29,2 29,0 28,8 29,0 29,2 29,1 n.b. n.b. n.b.
Plus 6,1 6,0 6,0 5,9 5,8 5,8 5,9 6,2 6,2 6.4 6,4 6,5
Detailresult Groep 4,5 5,5 5,7 5,7 5,5 5,6 5,5 5,4
Dirk 3,7 3,6 3,8 3,8 3,7 3,8 3,7 3,7
Dekamarkt 1,9 1,9 1,9 1,9 1,8 1,8 1,8 1,7
Coop 2,5 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 2,9 3,0 3,1 3,1 3,3 3,7
Hoogvliet 1,9 1,9 2,0 2,0 2,1 2,1 2,1 2,1 2,1 2,1 2,1 2,1
Deen 1,9 1,9 2,0 2,0 2,0 2,0 2,1 2,1 2,2 2,2 2,1 2,0
Spar* 2,2 2,3 2,2 2,1 1,9 1,8 1,7 1,7 1,6 1,2 1,2 1,2
Jan Linders 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,1 1,1 1,1 1,1 1,1
Nettorama 1,0 1,0 1,1
Poiesz 0,9 0,9 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0
Boon’s Markt/MCD 1,0 0,6 0,6 0,6 0,5 0,5 0,5 0,5
Vomar 1,6 1,7 1,7 1,6 1,6 1,6
Sligro Food Group
EMTÉ 1,7 1,8 1,9 1,9 2,7 2,7 2,7 2,7 2,6 2,5
Golff
Sanders
Lidl 4,8 5,4 5,6 6,7 7,5 9,0 9,7 10,0 10,3 10,5 10,9 10,7
Aldi 8,5 8,3 7,9 7,9 7,6 7,4 7,4 7,3 7,0 6,7 6,1 5,9
Marqt** 0,2 0,2
Overig 0,7 0,8 0,8 10,6 0,6 0,5
*Spar exclusief Spar Enjoy en Spar Express

Winkelaantallen Nederland[bewerken | brontekst bewerken]

Jaarlijks onderzoekt onderzoeksbureau Nielsen de winkelaantallen van de Nederlandse supermarkten. De winkelaantallen in onderstaande tabel zijn van week 52 van het betreffende jaar.[6][7][8][9]

Formule 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019
Albert Heijn 698 706 713 827 833 853 877 908 933 944 933 952 970 975
Albert Heijn 709 686 706 705 674 674 709 738 750 752 756 771 782 815 836 849 830 841 853 858
AH to go 2 14 35 26 28 36 40 45 47 51 61 59 61 60 68 76 81 81
AH XL 2 6 11 12 30 30 31 34 34 36 35 35 35 36 36
Jumbo Groep 695 658 622 583 582 590 618 671
Jumbo 52 59 64 66 77 126 173 262 310 390 498 583 582 585 611 663
Jumbo City 5 7 8
Pryma 17 14 12 11 10 7 7 6 6 6 4
Schuitema Overgenomen door Jumbo
C1000 352 402 444 476 472 474 462 440 387 371 389 422 385 267 124 Overgenomen door Jumbo
A&P 111 43 Opgegaan in C1000
Kopak 34 Opgegaan in C1000
Maxis 5 4 4 Verkocht aan AH XL en C1000
Laurus Overgenomen door Jumbo
Super de Boer 408 426 403 374 396 391 365 358 312 285 193 44 Overgenomen door Jumbo, deels overgedragen aan C1000
Edah 321 300 313 263 269 284 276 Overgenomen door Sligro Food Group en de Sperwer Groep
Lekker & Laag 2 2 2 2 2 52 66 Overgenomen door AH XL, C1000 en Hoogvliet
Konmar 43 40 Overgenomen door Albert Heijn, C1000 en Jumbo
Groenwoudt 68 19 Opgegaan in Konmar
Nieuwe Weme 37 8 Opgegaan in Konmar
Basismarkt 178 50 filialen verkocht aan Lidl, 5 aan Kruidvat en 6 aan Blokker
Superunie
Sperwer Groep
PLUS 200 218 215 214 278 272 268 263 261 257 255 255 263 264 260 263 271
Garantmarkt 103 87 74 61 Opgegaan in PLUS
4=6 21 11 Opgegaan in Plus
Spar Holding (45%) 278 649 628 550 490 476 459 442
Spar formule 275 261 308 314 324 313 322 350 325 315 286 275 255 240 233 236 241 231 233 238
Attent 57 55 56 56 63 83 151 147 145/98 129 65 Opgeheven
Spar overig 334 342 275 84 89 81 77
Detailresult 186 186 185 186 189 198 200 201 204
Dirk 36 36 46 53 51 96 97 99 99 101 103 107 117 120 121 123
Dino 3 4 4 4 Opgegaan in Digros
Bas van der Heijden 27 26 27 28 27 29 29 27 27 27 29 Opgegaan in Dirk
Digros 13 14 14 14 14 18 17 16 16 16 16 Opgegaan in Dirk
Jan Bruijns 9 9 9 9 Opgegaan in Dirk
Dekamarkt 62 62 82 84 85 85 81 84 84 87 83 86 86 86 83 82 82 80 80 81
Komart 16 16 Opgegaan in DekaMarkt
CoopCodis/Coop 140 187 202 212 220 231 241 255 258 263 289 319
Coop 85 84 92 86 151 159 166 197 222 251
CoopCompact 54 57 57 57 59 61 60 59
Coop Vandaag 5 7 9
Volumemarkt 36 46 17 11 6 4 Opgegaan in Coop
E-markt 90 80 82 70 56 43 32 Opgegaan in Coop
Hoogvliet 35 37 38 42 50 56 58 59 60 62 62 64 65 64 66 68 68 70
Deen 28 33 37 36 49 56 56 61 62 64 67 70 76 78 82 81 81
Jan Linders 43 44 45 53 52 53 56 56 56 57 57 59 60 59 61
Nettorama 21 24 28 29 30 29 29 30 30 31 31 31 31 31
Poiesz 34 35 35 36 40 41 43 47 49 50 57 61 62 64 68 69 68 68 70 70
Boon Beheer 34 36 41 40 40 40 39 41 39 39
MCD 25 29 31 33 33 37 37 36 35 29 27 29 28
Boon's Markt 1 2 5 5 8 10 11
Vomar 34 36 37 40 41 43 54 53 55 56 57 60 62 63 65 64 65 69
Boni 32 33 33 33 32 32 32 32 33 33 34 36 37 38 40 44
Sligro Food Group 147 138 130 131
Prisma Food Retail Opgegaan in Sligro Food Group
EMTÉ 11 13 16 17 31 80 78 90 127 130 133 130 Overgenomen door Coop en Jumbo
Golff 66 61 61 59 58 57 67 68 53 27 Opgegaan in EMTÉ
Sanders 18 18 19 21 20 20 22 21 Opgegaan in EMTÉ
MeerMarkt 86 86 81 80 75 72 76 68 68 Omgebouwd tot Golff, Spar en Attent
Lidl 105 250 287 320 328 335 355 360 375 390 403 403 417 419 432
Aldi 354 359 377 383 385 385 391 431 442 473 482 495 503 487 502 502 507 507 502 504
Van Tol
Dagwinkel 5 6 8 19 21 22 17 17 21 30 33 37
Troefmarkt 94 102 73 71 62 65 34 Opgegaan in Dagwinkel
Marqt** 1 3 13 15 16 16
Agrimarkt 5 5 6 5 5 5 6 4 filialen verkocht aan Jumbo, 2 aan Lidl
Stipt 26 22 22 17
Komart 25 26 Overgenomen door Coop Supermarkten, Deen en Hoogvliet
Formule 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Kritiek[bewerken | brontekst bewerken]

  • De grote schaal van supermarkten, die voor haar klanten vaak kosten en efficiëntie wil verbeteren, kan wezenlijke economische druk uitoefenen op toeleveranciers en kleinere winkelbedrijven.
  • Het groeiend aantal supermarkten is reden voor het verdwijnen van kleine winkeliers en voor de toegenomen afhankelijkheid onder de klanten van hun auto.[bron?] Ook heeft de toenemende trend om met de auto naar de supermarkt of het winkelcentrum te gaan een negatieve invloed op het ecologisch evenwicht.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]