Grondwettelijk Hof (België)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Grondwettelijk Hof)
Ga naar: navigatie, zoeken
Koningsplein met naast de St. Jacobskerk links op de foto het Grondwettelijk Hof

Het Grondwettelijk Hof (Frans: Cour constitutionnelle, Duits: Verfassungsgerichtshof) is een bijzonder rechtscollege in België dat toeziet op de naleving van de grondwettelijke bevoegdheidsverdeling tussen de Staat, de gemeenschappen en de gewesten enerzijds en de naleving van de grondrechten anderzijds. In 1980 werd het opgericht onder de naam "Arbitragehof" (Frans: Cour d'arbitrage, Duits: Schiedshof). In 2007 werd de benaming alleen in de tekst van de Grondwet gewijzigd; de wetten van 21 februari 2010 zorgden ervoor dat de naam ook in de bijzondere of gewone wetten aangepast werd.

Geschiedenis[bewerken]

Na de staatshervorming van 1970 werden in België gemeenschappen en gewesten opgericht die zelf wetsbepalingen (decreten, ordonnanties, besluiten) konden uitvaardigen in die materies waarvoor zij bevoegd waren. Om te oordelen over eventuele bevoegdheidsoverschrijdingen die daarbij konden optreden, was er een instantie nodig om als "scheidsrechter" op te treden. Dit werd het Arbitragehof.

De oprichting van het Arbitragehof werd in 1980 in de Belgische Grondwet ingeschreven. Een wet van 28 juni 1983 stelde de samenstelling, de bevoegdheid en de werking ervan vast. De installatievergadering vond plaats in de senaat op 1 oktober 1984. Op 5 april 1985 sprak het zijn eerste arrest uit.

Bij de grondwetsherziening van 1988 werd de bevoegdheid van het Arbitragehof uitgebreid tot die van een grondwettelijk hof.

Op 7 mei 2007 werd de naam in die zin gewijzigd in Grondwettelijk Hof. [1] Deze naam heeft als voordeel dat hij beter aansluit bij de functie van het Hof en de verwarring met arbitrage als middel van geschillenbeslechting in het privaatrecht uitsluit.

Bevoegdheid en werking[bewerken]

Het Grondwettelijk Hof heeft de bevoegdheid om wetsbepalingen nietig te verklaren indien die strijdig zijn met de grondwettelijke bevoegdheidsverdeling. Zulke vernietiging gebeurt met terugwerkende kracht, dit wil zeggen dat die bepaling dan wordt geacht nooit te hebben bestaan.

Sinds 1988 kan het Hof ook oordelen of de wetsbepalingen bepaalde principes uit de Grondwet schenden. Het gaat daarbij over het gelijkheidsbeginsel, het verbod tot discriminatie, verschillende rechten en vrijheden (inzake onderwijs, privacy, arbeid, huisvesting, onderwijs, de vrijheid van meningsuiting ("vrijheid van drukpers"), ...), over wie belastingen mag invoeren en over de bescherming van vreemdelingen in België. Deze zijn te vinden in titel II van de Grondwet en de artikelen 170, 172 en 191.

Een beroep tot vernietiging van een wetsbepaling kan bij het Grondwettelijk Hof ingediend worden door:

  • de federale regering
  • de regeringen van de gemeenschappen en gewesten;
  • de voorzitters van alle wetge­vende vergade­rin­gen, op verzoek van twee derden van hun leden;
  • iedere natuurlijke of rechtspersoon. Zij moeten echter wel aantonen dat zij persoonlijk en rechtstreeks nadeel ondervinden van de aangevochten bepaling.

Daarnaast kunnen alle rechtscolleges een prejudiciële vraag stellen aan het Grondwettelijk Hof als zij een probleem hebben met betrekking tot de schending van bevoegdheidsverdelende regels of fundamentele rechten. Zij moeten dan de uitspraak van het Hof afwachten alvorens zelf een uitspraak te doen in de concrete zaak die aanleiding gaf tot de vraag.

Huisvesting[bewerken]

Sinds het najaar van 1993 is het hof gehuisvest in zijn huidige locatie aan het Koningsplein te Brussel, naast de kerk Sint-Jacob-op-Koudenberg, aan de achterzijde vlak aan het Koninklijk Paleis van Brussel.

Samenstelling[bewerken]

Het Grondwettelijk Hof bestaat uit twaalf rechters, die voor het leven benoemd zijn: zes van de Nederlandse en zes van de Franse taalgroep. Deze worden benoemd door de Koning uit een lijst met twee kandidaten, beurtelings door de Kamer van volksvertegenwoordigers en de Senaat voorgedragen met een meerderheid van minstens twee derden van de stemmen van de aanwezige leden. Zes van de rechters zijn oud-parlementsleden (politici), de andere zes zijn juristen (professoren, oud-raadsheren uit het Hof van Cassatie of de Raad van State, magistraten).

Dit is de huidige inrichting (2014) van het Grondwettelijk Hof:

Raadsheren[bewerken]

Nederlandse taalgroep[bewerken]

Franse taalgroep[bewerken]

Referendarissen[bewerken]

Het Grondwettelijk Hof wordt bijgestaan door referendarissen, die de ontwerp-arresten voorbereiden.

Nederlandse taalgroep[bewerken]

Franse taalgroep[bewerken]

Griffiers[bewerken]

Nederlandse taalgroep[bewerken]

Franse taalgroep[bewerken]

Emeriti en ereleden (raadsheren)[bewerken]

Nederlandse taalgroep[bewerken]

Franse taalgroep[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Wet van 7 mei 2007 tot wijziging aan de Grondwet: "In artikel 142, eerste lid, van de Grondwet wordt het woord 'Arbitragehof' vervangen door de woorden 'Grondwettelijk Hof'." (Belgisch Staatsblad van 8 mei 2007, blz. 25101).
Nationaal recht
Rechtsbron: Verdragen · Belgische Grondwet · Bijzondere wet · Wet, Decreet, Ordonnantie · Rechtspraak · Rechtsleer · Gewoonterecht · Algemene rechtsbeginselen
Publiekrecht: Staatsrecht · Strafrecht · Gerechtelijk recht · Bestuursrecht · Fiscaal recht · Sociale zekerheidsrecht
Burgerlijk recht: Burgerlijk recht · Arbeidsrecht · Handels- en economisch recht · Insolventierecht · Vennootschapsrecht
Rechtbanken: Hof van Cassatie (1) · Grondwettelijk Hof(1) · Raad van State(1)
Hof van beroep (5) · Arbeidshof (5) · Strafuitvoeringsrechtbank (6) · Hof van assisen (11) · Arrondissementsrechtbank (27) · Rechtbank van eerste aanleg (27) (Burgerlijke rechtbank, Rechtbank van eerste aanleg, Jeugdrechtbank) · Rechtbank van koophandel (27) · Arbeidsrechtbank (27) · Politierechtbank (37) · Vredegerecht (225)
Territoriale indeling: Gerechtelijk gebied · Gerechtelijk arrondissement · Gerechtelijk kanton
Actoren van justitie: Rechter · Griffier · Openbaar Ministerie (ook parket) · Ministerie van Justitie · Advocaat · Burgerlijke partij · Benadeelde persoon

Europees Recht
Primair recht: VEU · VWEU · Handvest van de grondrechten van de Europese Unie
Secundair recht: verordeningen · richtlijnen · besluiten · aanbevelingen · Adviezen
Rechtbanken: Gerecht · Hof van Justitie van de Europese Unie · Europees Hof voor de Rechten van de Mens · Gerecht voor ambtenarenzaken van de Europese Unie

Internationaal recht
Rechtsbron: Verdragen · Rechtspraak · Rechtsleer · Gewoonterecht · Algemene rechtsbeginselen
Rechtstakken: Internationaal Publiekrecht · Internationaal privaatrecht
Rechtbanken: Benelux-Gerechtshof · Europees Hof voor de Rechten van de Mens · Internationaal Gerechtshof · Internationaal Strafhof