Heilige Stede

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Heilige Stede
Anonieme gravure van de Nieuwezijds Kapel
Anonieme gravure van de Nieuwezijds Kapel
Plaats Amsterdam
Denominatie katholiek
Gebouwd in 1346-1347
Gesloopt in 1908
Gewijd aan Mirakel van Amsterdam
Portaal  Portaalicoon   Christendom
De Kapel ter Heilige Stede (r.k.)/Nieuwezijds Kapel (prot.-chr.), met het nog niet gedempte Rokin. Foto van vóór 1908.
Interieur tijdens de afbraak
De huidige situatie vanaf het Rokin gezien.
Mirakelkolom op Rokin in 1988

De Heilige Stede ('heilige plaats', later bekend als Nieuwezijds Kapel) was een kerkgebouw dat werd gebouwd tussen 1346 en 1347 naar aanleiding van het Mirakel van Amsterdam (15 maart 1345), op de plaats waar het eucharistisch wonder met de heilige hostie volgens de katholieke overlevering heeft plaatsgevonden aan de Amsterdamse Kalverstraat.

In 1421 en 1452 brandden de bestaande kapellen deels af bij de grote stadsbranden van Amsterdam, maar steeds werd op dezelfde plek de Kapel ter Heilige Stede herbouwd ofwel hersteld. Elk jaar vonden er een sacramentsprocessie en zelfs een sacramentsmarkt plaats om het voorval te herdenken en werd er een plechtige Hoogmis opgedragen.

Bij de Beeldenstorm van 1566 probeerde een groep vrouwen het kerkgebouw nog te beschermen tegen de plunderaars, maar tevergeefs: bijna alles in de kapel werd kort en klein geslagen en de Hostie van Mirakel raakte vermist (die zou zich in een mirakelkist hebben bevonden). Bij de Alteratie in 1578 werd de kapel van de Katholieken afgenomen en ging over in handen van de protestanten, die hem eerst ontwijdend in gebruik namen als paardenstal en opslag. Vervolgens werd er de protestantse Nieuwezijds Kapel in gehuisvest. De functie van mirakelkerk was overigens al sinds de 16e eeuw overgenomen door de rooms-katholieke schuilkerk aan het Begijnhof.

De processie werd verboden. In 1881 ontdekten de katholieke Amsterdammers Joseph Lousbergh en Carel Elsenburg echter een document uit 1651 waarop de processieroute was aangegeven en besloten dat jaar de processie nieuw leven in te blazen. Dit sloeg aan en de Stille Omgang was geboren; een stille processie vanwege het processieverbod.

Sloop[bewerken]

De kapel bleef in protestantse handen en die wilden geen katholieken zien terugkeren in de kapel. De Nederlandse Hervormde gemeente besloot begin twintigste eeuw het hele gebouw te slopen met als argument dat de dure grond waarop deze stond beter kon worden verkocht, omdat men het geld wel beter kon gebruiken dan voor de Nieuwezijds Kapel. De katholieken protesteerden hevig tegen deze in hun ogen overduidelijke pesterij, die een reactie zou zijn op het succes van de processies. Ze konden echter niks uitrichten en nadat het gebouw buiten gebruik was gesteld lieten de hervormden de cultureel-historisch zeer waardevolle kapel volledig met de grond gelijk maken.

Een oude toegangspoort uit de 16e eeuw van de Heilige Stede is te vinden in de Enge Kapelsteeg, Wijde Kapelsteeg en op het dak van de schuilkerk De Papegaai in de Kalverstraat wordt de dakruiter opgenomen. De Sint-Nicolaaskerk in Jutphaas is in het bezit van het orgelfront uit het eerste kwart van de 16e eeuw uit de Nieuwezijds Kapel. Dit orgelfront werd later opnieuw gepolychromeerd.[1]

Kolommen en andere bouwfragmenten van de kapel werden door architect Pierre Cuypers overgeplaatst naar de tuin van het Rijksmuseum Amsterdam. Ten behoeve van de uitbreiding van de Druckeruitbouw werden ze elders opgeslagen en kwamen op Frankendael in de Watergraafsmeer terecht. Later werden deze verplaatst naar de gemeentewerf op het terrein rond de voormalige Synagoge Uilenburg. Na een ontruiming van de huurder beeldhouwer Hans 't Mannetje zijn in 1988 delen verkocht als decoratie-elementen en geveild. Enkele bouwfragmenten zijn gered. Op het Rokin stond sinds 1988 de Mirakelkolom opgesteld. Vanwege de bouw van de metro-Noord-Zuidlijn is deze in 2003 tijdelijk opgeslagen in Amsterdam-Noord[2].

Nieuwe kapel[bewerken]

Op de plek werd in 1912 een kleinere Nederlands Hervormde kapel gebouwd naar een ontwerp van Christiaan Posthumus Meyjes sr.; de overgebleven grond kreeg een winkelbestemming. Deze kapel verloor zijn religieuze bestemming in de jaren zestig en werd een zalencentrum, veilingzaal, moskee en plek voor houseparties en werd in 2005 verhuurd aan een Britse uitbater, die er de historische belevenis Amsterdam Dungeon en zalencentrum Park Plaza in heeft gehuisvest.

Bij de opgravingen ervoor werden onder de vloer enkele honderden grafzerken teruggevonden, waarvan sommige dateren uit het einde van de 16e eeuw. In 2007 werd het gebouw en de omliggende winkels door de protestantse kerk voor bijna 40 miljoen euro verkocht, en kwam het in handen van een particuliere monumentenstichting.[bron?]