Karel III van Lotharingen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Karel III van Lotharingen (Nancy 18 februari 1543 - Nancy 14 mei 1608) was hertog van Lotharingen en van Bar (Latijn: dux Lotharingiae et Barri). Hij was een telg van de tak Vaudémont uit de eeuwenoude dynastie van het Huis Lotharingen. Hij was tevens markies van Pont-à-Mousson en maakte aanspraak op het hertogdom Gelderland na de dood van Karel van Gelre (1538).

Karel III leidde het hertogdom Lotharingen, gelegen in het Rooms-Duitse Rijk, tot een hoogtepunt en regeerde meer dan 60 jaren. Hij zocht, als katholieke Rooms-Duitse vorst, naar een politiek-religieus vergelijk met het buurland Frankrijk verscheurd door godsdienstoorlogen. Zijn bijnaam is soms Karel III de Grote[1]. De nummering zou eigenlijk Karel II moeten zijn, geteld volgens zijn afstamming van de Capetingers. Doch tijdgenoten gaven hem de nummering III omdat ze hertog Karel van Neder-Lotharingen (dus, van het andere Lotharingen) uit de 11e eeuw ook meetelden voor Opper-Lotharingen. Zo suggereerden zij dat Karel III afstamde van de Karolingers. Deze stelling kwam goed van pas bij het einde van het Koninklijk Huis van Valois in Frankrijk (zie Lijst van koningen van Frankrijk). De koningstroon van Frankrijk lonkte even voor Karel III (1589).

Karel III de Grote, hertog van (Opper-)Lotharingen; schilderij van François Clouet

Lotharingse familie[bewerken]

Hij was de zoon van hertog Frans I van Lotharingen en hertogin Christina van Denemarken. Aangezien Karels vader stierf toen Karel 2 jaar oud was, werd er een regentschap voor het hertogdom Lotharingen ingesteld. Formeel werd Karel hertog van Lotharingen en Bar. Aanvankelijk waren zowel zijn moeder Christina als zijn nonkel-bisschop Nicolaas van Lotharingen co-regenten doch er ontstond snel ruzie tussen beiden. Hertogin-weduwe Christina voerde een pro-Habsburgse politiek in Lotharingen, terwijl Karels nonkel resoluut pro-Frans was. Binnen het jaar was Christina de enige regentes en voedde zij haar kinderen alleen op in het hertogelijk paleis in Nancy. Met militair machtsvertoon in Nancy keerde de Franse koning Hendrik II de rollen om (1552): zijn nonkel en ex-bisschop Nicolaas werd regent van Lotharingen en de 9-jarige Karel werd afgevoerd naar Parijs. Hertog Karel werd verder opgevoed aan het koninklijk hof, zoals zijn vader Frans. Karel trouwde met de koningsdochter Claudia van Valois. Zij kregen negen kinderen[2]. Zijn vrouw Claudia zou onder discrete invloed blijven staan van de Franse koningin Catharina de' Medicis, die een sleutelrol speelde in de Hugenotenoorlogen.

Troonsbestijging[bewerken]

In 1559 besteeg Karel III de hertogstroon in Nancy, omgeven door Franse hofhouding. Het regentschap van Nicolaas, graaf van Vaudémont, hield hiermee op; de relaties met het buurland Frankrijk waren hecht gemaakt.

Rooms-Duitse Rijk[bewerken]

De relaties tussen Karel III en keizer Ferdinand en zijn opvolgers verliepen goed. Karel III kon zelfs kleine gebiedsuitbreidingen doen in oostelijke richting.

Roomse kerk[bewerken]

Karel III wenste in Nancy, de hoofdplaats van zijn hertogdom, een bisdomszetel. Dit was voor de Franse koning Hendrik II een provocatie: het hertogdom Lotharingen moest maar tevreden zijn met de 3 bisdommen van Trois-Evêchés. De Franse koning was namelijk graaf in de 3 voormalige graaf-bisdommen in Lotharingen. Karel III gaf toe en er kwam geen bisschop in Nancy[3]. Er kwam wel een kapittelkerk in de nieuw uitgebouwde hoofdstad Nancy[4].

Godsdienstoorlog in Frankrijk[bewerken]

zie hoofdartikel Hugenotenoorlogen

Karel III steunde, als katholieke vorst, de katholieke strekking in de strijd tegen de hugenoten. Zijn neef, de machtige kardinaal Karel van Lotharingen (en naamgenoot) was een sleutelfiguur in de katholieke groepering rond de hertog de Guise. Karel weigerde evenwel toe te treden tot de Katholieke Liga. Karel trad pas toe in 1589 en dit om twee redenen: 1° er waren protestantse strooptochten in Lotharingen en 2° in Frankrijk barstte er een dynastieke kwestie uit toen het koninklijk Huis Valois op het punt stond uit te sterven. De 3 zonen van Catharina de' Medicis waren kinderloos[5]. Clerus uit Lotharingen zag in Karel III, of zijn zoon Hendrik, al de nieuwe Karolinger op de troon in Parijs. De drie-Hendriken-oorlog leverde een duidelijke overwinnaar op: de nieuwe koning van Frankrijk werd de protestant Hendrik IV van Navarra. Koning Hendrik IV werd katholiek en zijn zus Catharina van Bourbon huwde met Karels zoon Hendrik. Karel III legde zich neer bij de nieuwe Bourbondynastie in Parijs en hield belangrijke diplomatieke betrekkingen aan.

Spaanse Nederlanden[bewerken]

Karel III sloot een akkoord met de aartshertogen Albrecht en Isabella (1602) dat hij alle aanspraken op het graafschap Chiny liet varen[6]. Hiermee bleef het grondgebied van het hertogdom Luxemburg intact.

Intern bestuur in Lotharingen[bewerken]

Ondanks de oorlogen slaagde Karel III erin de hoofdstad Nancy bijzonder te verfraaien. De luister van het hertogdom werd er getoond.

Het rechterdeel van de hoofdstad Nancy werd uitgebouwd als het nieuwe Nancy

Tevens stichtte hij samen met kardinaal Karel van Lotharingen de Jezuïetenuniversiteit van Pont-à-Mousson in zijn markizaat. Vele hervormingen van de universiteit van Nancy later is haar huidige naam Universiteit van Lotharingen. Hij stichtte nieuwe steden zoals Clermont-en-Argonne en Stenay.

Overlijden[bewerken]

Hij overleed in 1608 in zijn hertogelijk paleis in Nancy. Zijn begrafenis werd beschreven als waardig aan een koning[7]. Zijn zoon Hendrik II van Lotharingen, bijgenaamd de Goede Hertog, volgde hem op.