Koninkrijk Sardinië

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Regno di Sardegna
 Giudicato van Arborea
 Republiek Pisa
 Sassari (stad)
 Hertogdom Savoye
1720–1861 Koninkrijk Italië (1861-1946) 
Tweede Franse Keizerrijk 
Piëmontese Republiek 
Subalpijnse Republiek 
Flag of the Kingdom of Sardinia.svg Sardegna1730(TZ).jpg
(Details)
Kaart
Italië in de 19e eeuw met het Koninkrijk Sardinië in roze
Italië in de 19e eeuw met het Koninkrijk Sardinië in roze
Algemene gegevens
Hoofdstad Turijn (1720–1798; 1814–1865)
Cagliari (1798–1814)
Talen Italiaans
Religie(s) Rooms-katholiek
Regering
Regeringsvorm Monarchie
Dynastie Huis Savoye

Het Koninkrijk Sardinië of Piëmont-Sardinië was een staat in het hedendaagse Italië die bestond van 1324 tot 1861. Tot 1720 omvatte de staat alleen het Middellandse Zee-eiland Sardinië, vanaf dat jaar omvatte de staat ook een groot stuk van het Italiaanse vasteland en moet het eerder gezien worden als een erfopvolger van het Hertogdom Savoye en het Graafschap van Nice.

Geschiedenis tot 1720[bewerken]

Sardinië verkreeg de titel van koninkrijk nadat Keizer Frederik II in 1239 zijn bastaardzoon Enzio tot "Koning van Sardinië" benoemde. Nadat Enzio in 1249 gevangen was genomen werd het eiland opgedeeld tussen Genua en Pisa. Na enige tijd gelukte het Pisa het gehele eiland voor zich te winnen. Op 4 april 1297 vergaf Paus Bonifatius VIII het eiland als leen aan Jacobus II van Aragón; het duurde echter tot 1323 voordat na enkele oorlogen met Pisa en Genua het eiland daadwerkelijk onder diens gezag kwam te staan.

De vier Sardijnse Giudicati.

Na 1383 kreeg het eiland een plaatselijke bestuur; onder leiding van het giudicaat van Arborea werden de Aragonezen van het eiland gegooid. Na de dood van Eleanora van Arborea kwamen ze echter terug, en in 1409 was het hele eiland weer onder Aragonees bestuur. Aragon vernieuwde in 1420 de rijksstatus en bestuurde het eiland als een virreinato; na de vereniging van Spanje werd het gezien als een Spaanse vazalstaat. Na de Spaanse Successieoorlog werd het eiland in 1714 aan de Oostenrijkse tak van de Habsburgers overgegeven, die hadden er echter niet veel mee op en ruilden het in 1720 tegen Sicilië met het Huis Savoye.

Geschiedenis na 1720[bewerken]

Het Koninkrijk Sardinië ontstond in 1720 toen de hertogen van Savoye Sicilië met Spanje ruilden voor het eiland Sardinië. De naam Koninkrijk Sardinië is enigszins misleidend daar het grootste deel van het rijk, Piëmont, inclusief de hoofdstad Turijn, op het vasteland lag. De reden hiervoor was van politieke aard: Savoye was een hertogdom, maar met het door Savoye verkregen eiland Sardinië was vanouds de koningstitel geassocieerd. Om het gehele rijk nu tot koninkrijk te verheffen, werd de naam veranderd in Sardinië. In de geschiedschrijving staat het land evenwel ook bekend als Piëmont-Sardinië om deze realiteit beter weer te geven.

Het Koninkrijk Sardinië

Franse tijd[bewerken]

In 1792 sloot Sardinië zich aan bij de Eerste Coalitie tegen het revolutionaire Frankrijk. Veel royalistische Fransen (émigrés) vluchtten naar Piëmont-Sardinië. Hierop bezetten Franse legers Nice en Savoye in september 1792. In 1794 mislukte een Franse invasie van Piëmont.[1] Na vier jaar strijd veroverde het Franse leger onder generaal Napoleon Bonaparte het Piëmontese leger uiteindelijk in de slagen bij Montenotte (12 april 1796), Millesimo (13–14 april 1796) en Mondovi (21 april 1796, zie Italiaanse veldtocht van 1796-1797). Op 26 april riepen de Fransen de Republiek Alba uit in de bezette gebieden. Twee dagen later werd de Republiek bij de Wapenstilstand van Cherasco weer teruggegeven aan Piëmont-Sardinië. Victor Amadeus III moest het Verdrag van Parijs op 15 mei tekenen, waarbij hij de Eerste Coalitie tegen de Franse Republiek verliet. Het verdrag bepaalde dat hij Nice en Savoye en de forten Cuneo, Ceva, Alessandria en Tortona aan Frankrijk moest afstaan en vrije doortocht diende te verlenen aan Franse troepen onderweg naar Italië. Zijn opvolger Karel Emanuel IV werd in 1797 geconfronteerd met verschillende republikeinse opstanden. Als reactie liet hij revolutionairen, onder wie veel jakobijnen, executeren, hetgeen hem ongeliefd maakte. Voor het overige toonde hij weinig slagvaardigheid. Als tegenstander van de Franse Revolutie werden zijn bezittingen op het vasteland eind 1798 door Frankrijk bezet. Op 10 september werd de Piëmontese Republiek uitgeroepen en een leger onder generaal Joubert nam op 6 december Turijn in. Van het koninkrijk restte slechts het eiland Sardinië. Oostenrijks-Russische troepen bezetten Piëmont een jaar lang van 20 juni 1799 tot 20 juni 1800 toen ze in de Slag bij Marengo door Napoleon weer werden verdreven. De Piëmontese Republiek werd vervangen door de Subalpijnse Republiek, die in 1802 goeddeels door Frankrijk werd geannexeerd; alleen Novara werd ingelijfd door de Italiaanse Republiek.

Risorgimento[bewerken]

Het koninkrijk kwam door het Congres van Wenen in 1814 terug op de kaart en werd uitgebreid met de Republiek Genua als bufferstaat tegen Frankrijk. In de jaren die volgden verwerd Sardinië evenals de andere Italiaanse landen tot een politiek instabiele politiestaat met conservatieve monarchen als Victor Emanuel I en Karel Felix aan het hoofd. In 1831 werd Karel Felix echter opgevolgd door de minder conservatieve Karel Albert. Hij nam in 1848 een grondwet aan en verklaarde de oorlog aan Oostenrijk. Sardinië verloor en Karel Albert zag zich genoodzaakt af te treden ten gunste van zijn zoon Victor Emanuel II.

Victor Emanuel II installeerde in 1850 een liberale regering onder graaf Camillo Benso di Cavour en werd de drijvende kracht achter de Italiaanse eenheidsbeweging (Risorgimento). Sardinië vocht in de Krimoorlog met Turkije, Engeland en Frankrijk tegen Rusland. In 1859 trok Victor Emanuel samen met Frankrijk ten strijde tegen Oostenrijk. Sardinië verkreeg in 1860 het door Napoleon III veroverde Lombardisch-Venetiaans Koninkrijk, waarbij Frankrijk als tegenprestatie Savoye en Nice (voorheen Nizza) verkreeg. Datzelfde jaar sloten Parma, Toscane, Modena en Romagna zich bij Sardinië aan en begon Giuseppe Garibaldi met zijn campagne om Zuid-Italië te veroveren. Hij kreeg het Koninkrijk der Beide Siciliën er snel onder en ontmoette te Gaeta - waar koning Frans II van de Beide Siciliën zijn laatste bolwerk had - Victor Emanuel II die vanuit het noorden oprukte.

Op 17 maart 1861 werd het koninkrijk Italië uitgeroepen met Victor Emanuel II als koning. Sardinië als land hield op te bestaan.

Koningen van Sardinië[bewerken]

Koning Periode Koningin-gemalin
HUIS SAVOYE
Victor Amadeus II 1720 - 1730 Anne Marie -1728
Karel Emanuel III 1730 - 1773 Polyxena -1735
Elisabeth Theresia 1737-
Victor Amadeus III 1773 - 1796 Maria Antonia -1785
Karel Emanuel IV 1796 - 1802 Clothilde -1802
Victor Emanuel I 1802 - 1821 Maria Theresia
Karel Felix 1821 - 1831 Maria Christina
Karel Albert 1831 - 1849 Maria Theresia
Victor Emanuel II 1849 - 1861 Adelheid -1855

Zie ook[bewerken]