Marcel Duchamp

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Marcel Duchamp
Marcel Duchamp 01.jpg
Persoonsgegevens
Geboren 28 juli 1887
Overleden 2 oktober 1968
Geboorteland Vlag van Frankrijk Frankrijk
Nationaliteit Frans, Amerikaans
Beroep(en) beeldend kunstenaar,
Oriënterende gegevens
Stijl(en) dadaïsme, surrealisme en conceptuele kunst
RKD-profiel
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur
Duchamp als zijn vrouwelijke alter ego Rrose Sélavy, gefotografeerd door Man Ray in 1921

Marcel Duchamp (Blainville-Crevon, 28 juli 1887 - Neuilly-sur-Seine, 2 oktober 1968) was een Frans kunstenaar. In zijn loopbaan werkte hij aanvankelijk als kunstschilder en later als beeldhouwer. Hij werkte als futurist, dadaïst en surrealist. In zijn latere leven was hij schaakgrootmeester. Duchamp was de eerste die een nauwelijks aangeraakt industrieel product als kunstwerk presenteerde. Zijn oeuvre was van grote invloed op latere ontwikkelingen in de moderne kunst zoals conceptuele kunst en minimal art.

Levensloop[bewerken]

Marcel Duchamp werd geboren in een kunstenaarsgezin met zijn aanvankelijk even bekende broers Raymond Duchamp-Villon en Jacques Villon. In 1902 begon hij te schilderen in neo-impressionistische stijl. Vanaf 1910 begon hij de stijl van Paul Cézanne aan te hangen en sloot hij zich aan bij de Puteaux-groep van zijn broer Jacques, ook schilderde hij een tijd in de stijl van het Kubisme. In januari 1912 werd Duchamp echter gedwongen zijn Nu descendant un escalier ('Naakt de trap afdalend')) te verwijderen uit een tentoonstelling van de Salon des Indépendants in Parijs, waarna hij zich uit de Puteaux-groep terugtrok. Een jaar later in veroorzaakte Nu descendant un escalier grote ophef op de Armory Show in New York, waardoor Duchamp internationaal bekendheid verwierf.

Relevant voor het begrip van zijn humoristische manier van kunst maken is dat hij aan het begin van zijn carrière regelmatig cartoons tekende voor tijdschriften. Duchamp heeft zichzelf in zijn hele leven niet van zijn kunst onderhouden, alhoewel hij zijn 'Grote Glas' wel schonk aan de mensen die hem na zijn eerste aankomst in de VS onderdak verleenden.

Na 1913 wendde hij zich af van de schilderkunst en monteerde een fietswiel op een krukje (Roue de bicyclette). Dit werk maakte hij puur voor zijn eigen genoegen; het werd in die tijd niet tentoongesteld, maar achteraf werd het toch beschouwd als een vroege aanloop tot het dadaïsme. In 1915 vertrok hij naar New York.

Duchamp was de eerste die een alledaags voorwerp presenteerde als een kunstwerk (een readymade). Dit was een mijlpaal voor de hedendaagse beeldende kunst en Duchamp riep hiermee kunst-filosofische vragen op over de aard en functie van kunst.

Fountain, 1917

Fountain was een industrieel vervaardigd urinoir - liggend gepresenteerd, betiteld en gesigneerd met "R.Mutt" 1917 - dat Duchamp in 1917 anoniem inzond voor een juryloze expositie te New York, waarvan hij zelf mede-organisator was. Men nam de inzending echter niet serieus en dacht dat het ging om een belediging van de organisatie van de expositie. Het werk werd daarom geweigerd. Het kunstwerk werd bijna honderd jaar later, in 2004, door een panel van vijfhonderd kunstkenners verkozen tot invloedrijkste kunstwerk van de 20e eeuw.

In 1923 verklaarde hij zijn eerste grote werk La Mariée mise à nu par ses célibataires, même ('het Grote Glas') waarmee hij in 1915 na zijn aankomst in New York begonnen was, definitief onvoltooid. Met dit werk, een olieverfschildering op glasplaten met draad en stof, was hij meer geaffilieerd met het surrealisme.

Nadien gaf hij de kunst op om niet onverdienstelijk te gaan schaken, waarin hij zelfs een grootmeestertitel behaalde. Hij begaf zich weer naar Frankrijk en vertrok pas na de Duitse bezetting van Frankrijk weer naar de VS. In het verborgene werkte hij tot zijn dood nog aan Etant donnés: 1. la chute d'eau/2. le gaz d'éclairage, een installatie bestaande uit een deur met twee kijkgaten die uitzicht gaven op een landschap met daarin een erotisch vrouwelijk naakt, rustend op een takkenbos, dat een gaslamp vasthoudt. Beide grote werken zijn te zien in Philadelphia. Beide werken hebben onder meer de onzichtbare krachten en werkingen van de menselijke seksualiteit als onderwerp, maar verbeelden het op complementaire wijze. Ook werkte hij aan een multiple bestaande uit een 'doos in een koffer' (La boite-en-valise) gevuld met 69 verkleinde reproducties van zijn eerdere werk.[1]

Duchamp kan, samen met Picasso, Kandinsky en Matisse als de grootvader van de hedendaagse kunst beschouwd worden, en met name als het om de nieuwere kunstvormen als installaties en conceptuele kunst gaat, waar hij in alle richtingen (zelfs in de richting van de videokunst, met zijn film Anemic Cinema) zeer belangrijke stappen heeft gezet.

Minder bekend maar zeker noemenswaardig zijn ook de grafische ontwerpen die Duchamp op zijn naam heeft. De aandacht voor dit aspect van zijn oeuvre is eerder van recente datum, door een publicatie hierover in 1999. Duchamps fascinatie voor het gedrukte beeld zorgde voor werken zoals Rendez-vous de Dimanche, Cahiers d'Art en affiches voor eigen (en ander) werk.

Werken[bewerken]

  • Nu descendant de l'escalier (kubistisch-futuristisch schilderij van dame die van trap afgaat, 1912)
  • Fietswiel op sokkel (een fietswiel met vork ondersteboven gemonteerd op witgeschilderde kruk, 1913)
  • Fontein (ready made, een urinoir liggend op een sokkel, 1917)
  • LHOOQ (reproductie van de Mona Lisa, met snor)
  • La boite-en-valise (multiple met reproducties uit zijn hele oeuvre, 1936)

Werk in openbare collecties (selectie)[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties