Noot (plantaardig)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Hazelnoten

In de plantkunde is een noot een niet-openspringende, eenzadige, enkelvoudige dopvrucht met verhoute vruchtwand.

Dopvruchten behoren tot de droge vruchten en hebben één zaad (zelden twee) waarvan het steenachtige of houtachtige omhulsel (de vruchtwand) of een deel daarvan bij rijpheid zeer hard wordt. Vruchten die aan deze definitie voldoen worden ook wel echte noten genoemd[1][2] om ze te onderscheiden van de "noten" die aan de minder strikte, culinaire definitie voldoen. De strikte definitie leidt ertoe dat de walnoot, die in het spraakgebruik als typische noot wordt gezien, toch geen echte noot is.

Echte noten worden onder andere geproduceerd door planten in de orde Fagales.

Voorbeelden van echte noten[bewerken | brontekst bewerken]

Echte noten
Naam Afbeelding Beschrijving Andere namen
Beukennoot
(Fagus sylvatica )
Beukennoten en hun napjes
Twee kleine vruchten groeien in een geheel omsluitend stekelig napje.
Eikel
(Quercus)
Eikels en eikeldoppen van de zomereik
De vrucht groeit in een eikeldop. aker
Hazelnoot
(Corylus avellana)
Lambertsnoot
(Corylus maxima)
Twee hazelnoten in de dop en twee zonder dop
De vrucht groeit in een geheel omsluitend napje.
Paardenkastanje
(Aesculus)
Paardenkastanjes en bolsters
De grote vrucht groeit in een bolster met korte stekels. Voor paarden, geiten en varkens is de paardenkastanje eetbaar, maar voor mensen is ze giftig.
Tamme kastanje
(Castanea dentata)
Tamme kastanje in de bolster
Twee tot vier vruchten groeien in een bolster met veel lange dunne stekels.

Culinaire definitie en gebruik[bewerken | brontekst bewerken]

In de kookkunst heeft "noot" een veel minder beperkte categorie van vruchten dan in botanische context. De term wordt toegepast op vele zaden die botanisch gezien geen echte noten zijn. Iedere grote, oliehoudende vrucht met een pit in een al dan niet harde schaal en die in voedsel wordt gebruikt kan noot worden genoemd.

Een groot aantal zaden is eetbaar. Omdat noten een hoog oliegehalte hebben, zijn zij een hoog gewaardeerde voedselbron en energiebron. Ze kunnen gekookt, rauw, en/of geroosterd worden genuttigd.

Hier volgen enkele voorbeelden van vruchten en zaden die soms of vaak als "noten" worden aangeduid in de culinaire betekenis, maar dat niet zijn in de botanische betekenis:

’Onechte’ noten
Naam Afbeelding Beschrijving Andere namen
Amandel
(Prunus dulcis)
Amandelen in de dop (dicht, open, bruin en wit (geblancheerd)
zaad van een steenvrucht
Betelnoot
(Areca catechu)
Betelnoten uit India
zaad van een steenvrucht arekanoot
Cashewnoot
(Anacardium occidentale)
Cashewvruchten en -noten
kern van het zaad van de cashew cachounoot, bombaynoot
Chileense hazelnoot
(Gevuina avellana)
Chileense hazelnoten en doppen
zaad van de Gevuina avellana
Kokosnoot
(Cocos nucifera)
Gespleten kokosnoot in de schil
een steenvrucht klappernoot
Macadamianoot
(Macadamia spp.)
Hele macadamianoot in dop (li) en geroosterde macadamianoot (re)
het zaad van een kokervrucht.
Muskaatnoot
(Myristica fragrans)
Vruchten (rijp en onrijp) en zaden van de muskaatboom. Het rijpe zaad bestaat uit (van binnen naar buiten) het bruine kiemwit (de muskaatnoot), een zwarte zaadhuid (de dop), en een rode zaadrok (in gedroogde vorm de specerij foelie).
gedroogde pit van de vlezige, okergele, abrikoosachtige vrucht
Paranoot
(Bertholletia excelsa)
Paranootvrucht en noten
het zaad van de Bertholletia excelsa brazielnoot, amazonianoot
Pecannoot
(Carya illinoinensis)
Pecannoten in geslopen en open dop
een zaad
Pinda
(Arachis hypogaea)
Pinda’s: gesloten dop, open dop, losse ongepelde en gepelde
een peulvrucht aardnoot, grondnoot, olienoot of apennoot
Pistachenoot
(Pistacia vera)
Halfopen pistachenoot
een zaad; het omhulsel is niet enkelvoudig pimpernoot
Walnoot
(Juglans regia)
Zwarte walnoot
(Juglans nigra)
Dichte en open walnoot
steenvrucht; het omhulsel is niet enkelvoudig okkernoot

Noten en dieren[bewerken | brontekst bewerken]

Noten (of de zaden ervan) kunnen een belangrijke bron van voedsel voor dieren vormen. Dit geldt vooral in gematigde klimaten waar dieren als hamsters en eekhoorns in de herfst noten verzamelen om de winter door te komen.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Nuts van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.