Perzisch alfabet

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
الفبای فارسی
Algemene informatie
Type Abjad
Talen Perzisch, Urdu, Pasjtoe en Oeigoers (Osmaans)
Schrijfrichting Rechts-naar-links
Verwantschap
Afgeleide schriften Arabisch alfabet
Portaal  Portaalicoon   Taal

Het Perzische alfabet (Perzisch: الفبای فارسی, geromaniseerd: Alefbā-ye Fārsi) of Perzisch-Arabisch alfabet is een schrijfsysteem dat wordt gebruikt voor de Perzische taal die wordt gesproken in Iran (West-Perzisch) en Afghanistan (Dari-Perzisch). De Perzische taal die in Tadzjikistan wordt gesproken (Tadzjieks Perzisch) is geschreven in het Tadzjiekse alfabet, een gewijzigde versie van het Cyrillische alfabet sinds het Sovjettijdperk.

Het moderne Perzische schrift is rechtstreeks afgeleid van en ontwikkeld uit het Arabische schrift. Na de islamitische verovering van Perzië en de val van het Sassanische rijk in de 7e eeuw, werd het Arabisch gedurende twee eeuwen de taal van de regering en vooral van de religie in Perzië. De vervanging van de Pahlavi-scripts door het Perzische alfabet om de Perzische taal te schrijven, werd gedaan door de Saffaridendynastie en de Samanidendynastie in de 9e eeuw. Het is meestal maar niet uitsluitend van rechts naar links; wiskundige uitdrukkingen, numerieke datums en getallen met eenheden zijn van links naar rechts ingebed. Het script is cursief, wat betekent dat de meeste letters in een woord met elkaar in verbinding staan; wanneer ze worden getypt, voegen moderne tekstverwerkers de aangrenzende lettervormen automatisch bijeen.

Letters[bewerken | brontekst bewerken]

letter naam SAMPA-

waarde

IPA-

waarde

transliteratie voorbeeld

uitspraak

letter naam SAMPA-

waarde

IPA-

waarde

transliteratie voorbeeld

uitspraak

ا alif a a a aap ض dad d? d' als een d met een 'korte pauze' erna, als in be-amen
ب ba b b b bed ط tah t? t' als een t met een 'korte pauze' erna, als in be-amen
پ pa p p p pot ظ dza z? z' als een z met een 'korte pauze' erna, als in be-amen
ت ta t t t tip ع 'ain ?\ ʕ wrã als een soort nasale Engelse r
ث tha T θ th als in het Engelse think غ gain G ɣ g gaan
ج jim dZ d͡ʒ dzj / dzh als in het Engelse juice ف fa f f f fiets
چ če č t͡ɕ tsj / tsh / ch tsjonge ق qaf q q q als een k achter in de keel
ح ḥa X\ ħ gh als een aangeblazen h ک kaf k k k kop
خ kha x x ch schip گ gaf g g ǵ als in het Engelse great
د dal d d d dat ل lam l l l lopen
ذ dhal D ð dh / th als in het Engelse that م mim m m m maan
ر ra r r r rood ن nun n n n niet
ز zai z z z zee و waw w w w / wh als in het Engelse what
ژ že ž ʑ of ʒ zj / zh garage ه ha h ɦ of h h het
س sin s s s sok ی ya y j j / y jas
ش sjin S ʃ sj / sh sjoelen
ص sad s? s' als een s met een 'korte pauze' erna, als in be-amen

Varianten

ی ه و ن م ل گ ک ق ف غ ع ظ ط ض ص ش س ژ ز ر ذ د خ ح چ ج ث ت پ ب ا ء
Farsi in 16 fonts 2020-03-22 213757.png Lettertype:
Noto Nastaliq Urdu
Scheherazade
Lateef
Noto Naskh Arabisch
Markazi Text
Noto Sans Arabisch
Baloo Bhaijaan
El Messiri SemiBold
Lemonada Medium
Changa Medium
Mada
Noto Kufi Arabisch
Reem Kufi
Lalezar
Jomhuria
Rakkas

Cyrillisch Perzisch alfabet in Tadzjikistan[bewerken | brontekst bewerken]

Als onderdeel van de "russificatie" van Centraal-Azië werd het Cyrillische schrift eind jaren dertig geïntroduceerd. Het alfabet bleef Cyrillisch tot het einde van de jaren tachtig met het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. In 1989, met de groei van het Tadzjiekse nationalisme, werd er een wet aangenomen waarin Tadzjieks de staatstaal werd verklaard. Bovendien stelde de wet Tadzjieks officieel gelijk aan Perzisch, waarbij het woord Farsi (het endoniem voor de Perzische taal) na Tadzjieks werd geplaatst. De wet riep ook op tot een geleidelijke herinvoering van het Perzisch-Arabische alfabet.

Het Perzische alfabet werd geïntroduceerd in het onderwijs en het openbare leven, hoewel het verbod van de Islamitische Renaissance-partij in 1993 de adoptie vertraagde. In 1999 werd het woord Farsi verwijderd uit de staatstaalwet, waardoor de naam terugging naar gewoon Tadzjieks. Vanaf 2004 is de de facto gebruikte standaard het Tadzjiekse Cyrillische alfabet en vanaf 1996 kan slechts een zeer klein deel van de bevolking het Perzische alfabet lezen.