Sassaniden

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Iranshahr
 Parthen
 Indo-Scythen
 Kushana
 Koninkrijk Armenië
 Lakhmiden
224 – 651 Kalifaat van de Rashidun 
Daboejiden 
Kaart
Het Middellandse Zeegebied in de eerste helft van de zesde eeuw met het rijk van de Sassaniden (geel) en zijn vazalstaten (oranje)
Het Middellandse Zeegebied in de eerste helft van de zesde eeuw met het rijk van de Sassaniden (geel) en zijn vazalstaten (oranje)
Algemene gegevens
Hoofdstad Ctesiphon
Bevolking 621 ca. 19.700.000
Talen Perzisch
Religie(s) Zoroastrisme (staatsgodsdienst)
Ardashir I (links) ontvangt de Ring der Macht van de god Ahura Mazda (rechts); bas-reliëf in Naqsh-e-Rustam.
Kunst kwam tot grote bloei.

De dynastie van de Sassaniden (ook wel Sasaniden) vormde het koningshuis van het Perzische rijk van de 3e eeuw tot de 7e eeuw.

Opkomst[bewerken]

Op 24 april 224 versloegen de Sassaniden onder leiding van Ardashir I de laatste Parthische koning in de Slag bij Hormizdgan. Deze veldslag wordt algemeen gezien als de bevestiging van de macht van de Sassaniden. De overwinning van de Sassaniden brak de macht van de toen heersende Parthische dynastie van de Arsaciden.

Ardashir liet zich in 226 tot 'Koning der Koningen' (sjahansjah) kronen.

Strijd met het Romeinse Rijk[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Romeins-Perzische oorlogen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Rond de tijd van de opkomst van de Sassaniden was het Romeinse Rijk de dominante macht in het Midden-Oosten; Iran lag aan de oostelijke periferie van de Romeinse macht. De Sassaniden zetten de Romeins-Parthische oorlogen voort. Rond 241 begon Shapur I Romeinse gebieden binnen te vallen. Hij veroverde Syrië, Armenië, en steden in Mesopotamië. De Romeinse keizer Gordianus III ondernam in 243 een mislukte poging Syrië terug te winnen. Zijn opvolger Valerianus I verdreef Shapur in 260 ten slotte uit Syrië, maar bij Edessa viel de keizer, die met een kleine delegatie voor onderhandelingen was overgekomen, levend in handen van Shapur.

De 65-jarige Valerianus onderging gedurende weken of maanden de verschrikkelijkste vernederingen voor hij uiteindelijk werd terechtgesteld en als opgezette trofee in het koninklijk paleis werd tentoongesteld.

Na zijn overwinning viel Shapur Syrië opnieuw binnen, maar ditmaal werd hij verslagen door Callistus "Ballista", die als prefect was aangesteld door Gallienus, zoon en opvolger van Valerianus. Het zich terugtrekkende Perzische leger werd opnieuw en in de rug aangevallen door Odaenathus, koning van Palmyra, die de Perzen verdreef en Mesopotamië heroverde.

Organisatie[bewerken]

Sassanidisch Perzië, in tegenstelling tot Parthië, was een hoogst gecentraliseerde staat. De mensen werden strikt georganiseerd in een kastesysteem: priesters, militairen, schrijvers en burgers. Het Zoroastrisme werd definitief tot de officiële staatsgodsdienst verheven en werd uitgebreid buiten het eigenlijke Perzië. Er vond sporadisch vervolging van andere godsdiensten plaats. De katholieke (orthodoxe) christelijke kerk werd in het bijzonder vervolgd, maar dit was voor een deel toe te schrijven aan haar banden met het rivaliserende Romeinse Rijk. De van de orthodoxen afgescheiden nestoriaanse christelijke kerk werd wel getolereerd en kon bij tijd en wijle floreren.

Verval[bewerken]

De vele oorlogen en de godsdienstige striktheid droegen uiteindelijk tot het verval van Sassanidisch Perzië bij. De oostelijke gebieden werden veroverd door de Witte Hunnen in de late jaren 400. De Mazdakiten werden opstandig rond dezelfde tijd. Ook de oude rivalen de Romeinen, na ongeveer 400 (de tijd van definitieve splitsing van het Romeinse Rijk in een westelijke en oostelijke helft) in de vorm van het Oost-Romeinse/Byzantijnse Rijk, brachten de Sassaniden opnieuw in het nauw. Een latere vorst echter, de krachtdadig optredende Khosrau, won zijn imperium in het midden van de 6e eeuw gedeeltelijk terug en kon het zelfs in de christelijke gebieden van Antiochië en Jemen uitbreiden en de Byzantijnen verplichten tot het betalen van schatting om de vrede met hem te bewaren. Tussen 605 en 629 voegden de Sassaniden met succes de Levant en Egypte aan het rijk toe en voerden ze strijd in Anatolië. Hun legers onder Khusro II bereikten zelfs Constantinopel de Byzantijnse hoofdstad (zie het Beleg van Constantinopel (626)), maar konden de Byzantijnen niet definitief verslaan. Maar het leek er wel op dat de Sassaniden nu het overwicht in het Midden-Oosten behaald hadden. Aan het eind van deze Byzantijns-Sassanidische oorlog (602-628), werkten de Perzen samen met de Avaren en de Byzantijnen hadden als bondgenoten de Khazaren.

Maar deze oorlog met de erfgenamen van Rome putte het Perzische imperium volkomen uit. De Byzantijnse keizer Heraclius ging in het tegenoffensief en overwon de Perzische legers in Klein-Azië en in noordelijk Mesopotamië. Na de beslissende Slag bij Ninive in 627 kon Heraclius zelfs de Sassanidische hoofdstad Ctesiphon bezetten. De Sassaniden moesten volgens de bepalingen van het vredesverdrag met keizer Heraclius al hun veroverd land opgeven en zich terugtrekken. De hoge belastingen die nodig waren voor de langdurige oorlog veroorzaakten opstanden in het imperium. Na de Slag bij Ninive vluchtte Khusro II, maar hij werd gevat en geëxecuteerd (628) en er volgde een periode van anarchie na de dood van zijn opvolger Kavad II in hetzelfde jaar. De opvolgende Sassanidische sjahs hadden geen controle meer over het land.

Val van het Sassanidische Rijk[bewerken]

Na enkele jaren van paleisrevoluties kwam de laatste Sassanidische koning als kind op de troon, Yazdagird III (632-651). Het rijk was totaal uitgeput door de jaren van interne en externe oorlogen. Niet het eveneens verzwakte Byzantijnse Rijk profiteerde daarvan, maar een nieuwe opkomende macht in het Midden-Oosten: het islamitische Arabische Rijk, dat met enkele bekwame generaals het nog steeds formidabele Iraanse leger wist te overwinnen.

1rightarrow blue.svg Voor meer informatie over dit onderwerp, zie Islamitische expansie en Byzantijns-Arabische oorlogen

Koningen van de Sassaniden[bewerken]

In 651 werd het rijk van de Sassaniden door het Arabische Rijk veroverd.

Iran Pahlavidynastie Kadjaren Afshariden Safaviden Mongoolse Rijk Islam Sassaniden Parthen Oud-Griekenland Achaemeniden

Tijdslijn van de Geschiedenis van Iran

Sassanidische architectuur[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Achaemeniden: Cyrus · Cambyses · Smerdis · Darius I · Xerxes I · Artaxerxes I · Darius II · Artaxerxes II · Artaxerxes III · Darius III
Macedoniërs: Alexander de Grote · Philippos III Arridaios · Alexander IV
Seleuciden: Seleucus I Nicator · Antiochus I Soter · Antiochus II Theos · Seleucus II Callinicus · Seleucus III Ceraunus · Antiochus III de Grote · Seleucus IV Philopator · Antiochus IV Epiphanes
Parthen: Arsaces I · Arsaces II · Priapitius · Phraates I · Mithridates I de Grote · Phraates II · Artabanus I · Mithridates II de Grote · Gotarzes I · Orodes I · Sinatrukes · Phraates III · Mithridates III · Orodes II · Phraates IV · Tiridates II · Phraataces · Orodes III · Vonones I · Artabanus II · Tiridates III · Vardanes I · Gotarzes II · Sanabares · Vonones II · Vologases I · Vardanes II · Vologases II · Pacorus II · Artabanus III · Vologases III · Osroes I · Mithridates IV · Vologases IV · Osroes II · Vologases V · Vologases VI · Artabanus IV
Sassaniden: Ardashir · Sjapoer I · Hormazd I · Bahram I · Bahram II · Bahram III · Narses · Hormazd II · Sjapoer II · Ardashir II · Sjapoer III · Bahram IV · Yazdagird I · Bahram V · Yazdagird II · Hormazd III · Peroz · Valash · Kavad I · Zamasp · Khusro I · Hormazd IV · Khusro II · Bahram VI · Kavad II · Ardashir III · Boran · Hormazd V · Yazdagird III
Ghaznaviden: Alptigin · Sebük Tigin · Ismail · Mahmud · Mohammed · Mas'ud I
Il-kans: Hulagu · Abaka · Teguder · Arghun · Geikhatu · Baidu · Ghazan · Öljeitü · Abu Sa'id · Arpa · Musa · Mohammed
Timoeriden: Timoer Lenk · Pir Mohammed · Shahrukh Mirza · Abu'l-Qasim Bābar · Sjāh Mahmūd · Ibrāhim · Sultān Abu Sa’id Gūrgān · Yādgār Muhammad · Sultān Hussayn · Badi ul-Zamān · Muzaffar Hussayn
Safawiden: Ismail I · Tahmasp I · Ismail II · Mohammad Khodabanda · Abbas I · Safi · Abbas II · Suleiman I · Soltan Hoseyn I · Tahmasp II · Abbas III · Suleiman II · Ismail III
Afshariden: : Nadir Sjah Afshar · Adil Sjah Afshar · Ebrahim Sjah Afshar · Shahrokh Sjah Afshar
Zand: Karim Khan · Mohammad Ali Khan · Abol Fath Khan · Sadiq Khan · Ali Murad Khan · Jafar Khan · Lotf Ali Khan
Kadjaren: Agha Mohammed Khan Kadjar · Fath'Ali Kadjar · Mohammad Sjah Kadjar · Ali · Hossein Ali Kadjar · Naser ed-Din Kadjar · Mozaffar ed-Din Kadjar · Mohammed Ali Kadjar · Soltan Ahmad Kadjar · Ali Reza Khan-e Kadjar · Nasir al-Mulk · Mohammed Hassan Mirza
Pahlavi:: Reza Pahlavi · Mohammad Reza Pahlavi