Qoppa

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Qoppa uc lc.svg
Grieks alfabet
Α α alfa Ν ν nu
Β β bèta Ξ ξ xi
Γ γ gamma Ο ο omikron
Δ δ delta Π π pi
Ε ε epsilon Ρ ρ rho
Ζ ζ zèta Σ σς sigma
Η η èta Τ τ tau
Θ θ thèta Υ υ ypsilon
Ι ι jota Φ φ phi
Κ κ kappa Χ χ chi
Λ λ lambda Ψ ψ psi
Μ μ mu Ω ω omega
Verouderde letters
Digamma uc lc.svg digamma Sho uc lc.svg sho
Stigma uc lc.svg stigma Qoppa uc lc.svg qoppa
Heta uc lc.svg heta Sampi uc lc.svg sampi
San uc lc.svg san

De qoppa (hoofdletter Ϙ of Ϟ, kleine letter ϙ of ϟ; Grieks: κόππα) is een letter uit het Griekse alfabet en heeft als numerieke waarde het getal 90. De letter is net als de rest van het Griekse alfabet geleend van de Feniciërs.

Letterwaarde[bewerken]

In het Fenicisch werd de letter qoph uitgesproken als [q]?; in het Grieks, dat zo'n klank niet bezat, werd de letter gebruikt om de [k]? te noteren vóór de achterklinkers < Ο >, < Υ > en < Ω >. In deze functie werd het letterteken ook overgenomen door de Italische alfabetten, waar het Latijnse alfabet deel van uitmaakt. Aangezien de qoppa echter dezelfde klank uitdrukte als de kappa < Κ >, maar gewoon in een andere context, bleef in de meeste Griekse alfabetten alleen de kappa over.[1]

Slechts in enkele Dorische gebieden bleef de qoppa in gebruik tot de 5e eeuw v. Chr.[1] De qoppa werd zelfs gebruikt als symbool voor de (Dorisch sprekende) stad Korinthe, waarvan men de naam oorspronkelijk als < ϘΟΡΙΝΘΟΣ > (tegenover het klassieke < ΚΟΡΙΝΘΟΣ >) spelde.

Cijferwaarde[bewerken]

Ook toen de qoppa al lang niet meer als letterteken gebruikt werd, bleef ze in gebruik binnen het Miletische stelsel van Griekse cijfers. De letter kreeg dan de waarde 90. Hoewel de vorm van de letter door de eeuwen heen veranderd is, wordt ze nog steeds gebruikt in deze functie.[2]

Vormen van de qoppa[bewerken]

In cursief schrift werd de gesloten cirkel bovenaan de qoppa (handgeschreven als Greek Koppa cursive 01.svg) vaak aan de zijkant (Greek Koppa cursive 02.svg) of aan de bovenkant (Greek Koppa cursive 03.svg) open gelaten. Dit zijn dan ook de vormen die het Cyrillische (Ҁ) en Gotische (Gothic numeral ninety.svg) alfabet overnamen om het getal 90 aan te duiden. Ook het Koptische alfabet gebruikte een gelijkaardig teken ϥ voor het cijfer 90, al kreeg dit teken de klankwaarde [f]? (ontleend aan het Demotisch) mee. In de latere Griekse minuskel werd de vorm verder vereenvoudigd tot een soort bliksemschicht (Greek Koppa cursive 04.svg, Greek Koppa cursive 05.svg).