RNA-vaccin

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Esculaap Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.

Een RNA-vaccin of mRNA-vaccin is een type vaccin dat een kopie van messenger-RNA (mRNA) gebruikt om een immuunrespons op te wekken. Het vaccin transfecteert moleculen van synthetisch RNA (brengt deze in) in immuniteitscellen. Eenmaal in de immuuncellen functioneert het RNA van het vaccin als mRNA, waardoor de cellen het vreemde eiwit bouwen dat normaal gesproken door een pathogeen (zoals een virus) of door een kankercel wordt geproduceerd. Die cellen doen dat dan met de instructies van het RNA dat in het vaccin zat. De eiwitmoleculen die door het lichaam worden geproduceerd, stimuleren een adaptieve immuunrespons die het lichaam leert de overeenkomstige ziekteverwekker of kankercellen te identificeren en te vernietigen in het geval men later besmet zou geraken met de ziekteverwekker.

De techniek dateert uit de jaren 1990, er is sindsdien ervaring mee opgedaan bij de behandeling van kankerpatiënten. De vaccins van BioNTech/Pfizer en Moderna zijn specifiek ontwikkeld om preventief werkzaam te zijn tegen het SARS-CoV-2 virus. Het zijn de eerste op basis van de RNA-techniek ontwikkelde middelen die goedgekeurd werden om tegen een virus gebruikt te worden.[1]

Opname in de cellen[bewerken | brontekst bewerken]

De afgifte van mRNA wordt bereikt door een co-formulering van het RNA-molecuul in lipidenanodeeltjes ('RNA verpakt in vetdruppeltjes') die de RNA-strengen beschermen en hun opname in de cellen mogelijk maken omdat de celmembranen ook uit een een dubbele laag lipiden bestaat. Bij RNA-vaccins zijn de virale vectoren dus lipidenanodeeltjes.

Voordelen[bewerken | brontekst bewerken]

Ten opzichte van klassieke vaccins[bewerken | brontekst bewerken]

Volgens de PHG Foundation kunnen RNA-vaccins sneller en goedkoper geproduceerd worden dan klassieke vaccins. Ze zouden ten opzichte van deze vaccins ook veiliger zijn voor de mens, omdat ze niet worden gemaakt met behulp van infectieuze elementen.[2] Het RNA-molecuul valt uiteen nadat het eiwit is aangemaakt.

Ten opzichte van DNA-vaccins[bewerken | brontekst bewerken]

In tegenstelling tot DNA-vaccins bestaat er geen risico op insertiemutagenese.

Nadelen[bewerken | brontekst bewerken]

Neveneffecten en risico’s[bewerken | brontekst bewerken]

De reactogeniciteit is vergelijkbaar met die van conventionele, niet-RNA-vaccins. Degenen die vatbaar zijn voor een auto-immuunrespons kunnen echter een bijwerking hebben door RNA-vaccins.[3] De mRNA-strengen in het vaccin kunnen een onbedoelde immuunreactie uitlokken. Dit houdt in dat het lichaam denkt dat het ziek is, en dat de persoon zich daardoor voelt alsof hij ziek is. Om dit te minimaliseren, zijn mRNA-sequenties in mRNA-vaccins ontworpen om die van gastheercellen na te bootsen.[4]

In proeven met nieuwe COVID-19 RNA-vaccins werden sterke maar voorbijgaande reactogene effecten gemeld; de meeste mensen zullen geen ernstige bijwerkingen ervaren, zoals koorts en vermoeidheid. Ernstige bijwerkingen worden gedefinieerd als bijwerkingen die dagelijkse activiteit verhinderen.[5]

Vóór 2020 was er geen mRNA-technologieplatform (medicijn of vaccin) goedgekeurd voor gebruik bij mensen, dus er was een risico op onbekende effecten.[6] De COVID-19-pandemie van 2020 vereiste een snellere productiecapaciteit van mRNA-vaccins, maakte ze aantrekkelijk voor nationale gezondheidsorganisaties en leidde tot discussie over het type initiële autorisatie dat mRNA-vaccins zouden moeten krijgen (inclusief autorisatie voor noodgebruik of uitgebreide toegangsautorisatie) na de achtwekenperiode van post-finale menselijke proeven.[7][8]

Opslag[bewerken | brontekst bewerken]

Omdat RNA minder stabiel is dan DNA, is het noodzakelijk dat een RNA-vaccin bij een zeer lage temperatuur wordt bewaard.

Voorbeelden[bewerken | brontekst bewerken]

De COVID-19-vaccins van CureVac (Zorecimeran), Moderna (mRNA-1273) en BioNTech/Pfizer (Tozinameran) zijn mRNA-vaccins.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]