Rangeerterrein

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Een rangeerterrein in Chicago: Proviso Yard
Een rangeerterrein in Wenen, Oostenrijk

Een rangeerterrein, rangeeremplacement, rangeerstation of vormingsstation (België) is een spoorwegemplacement voor het splitsen en samenstellen van goederentreinen. Rangeerterreinen liggen in het algemeen bij grote spoorwegknooppunten, industriegebieden of havens.

Inrichting[bewerken]

Rangeren is het wijzigen van de samenstelling van een trein. Op rangeerterreinen worden goederentreinen in delen gesplitst en daarna opnieuw samengesteld. Voor het splitsen en opnieuw samenstellen van goederentreien bestaan twee werkwijzen: stoten en hevelen. Het stoten is arbeidsintensief maar stelt weinig eisen aan het spoorwegemplacement. Heuvelen is veel doelmatiger, maar vereist een speciaal daarvoor ingericht spoorwegemplacement.

Stoten[bewerken]

Stoten is al mogelijk op de meest eenvoudige spoorwegemplacementen. Bij het stoten duwt een locomotief een aantal goederenwagons, waarvan de voorste niet aan de trein is gekoppeld. Deze trein maakt vaart ruim voor een wissel, en remt vervolgens om tot stilstand te komen voordat het wissel is bereikt. De losgekoppelde wagen rolt echter door, over het de wissel en bereikt het spoor na het wissel. In plaats van één goederenwagon kunnen ook meerdere wagons tegelijk gestoten worden. De locomotief rijdt vervolgens terug naar zijn uitgangspositie. De goederenwagon of -wagons die vervolgens aan de beurt zijn om te stoten worden losgekoppeld, de wissel of de wissels worden in de juiste stand gezet en het proces begint opnieuw.

Heuvelen[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Heuvelen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Voor het heuvelen moet er een heuvel aanwezig zijn, waarover een 'heuvelspoor' ligt. Goederentreinen worden in delen ontkoppeld en vervolgens duwt een locomotief deze trein langzaam over de heuvel. Als de een treindeel het hoogste punt van de heuvel passeert zijn rolt het van de heuvel af en maakt enige vaart. Onderaan de heuvel split het heuvelspoor zich in een flink aantal sorteersporen, en via wissels wordt de goederenwagon, of het samenstel van goederenwagons, naar een van de sorteersporen. Zodra het treindeel de wissels is gepasseerd en voordat het volgende treindeel van de heuvel afrolt worden de wissels opnieuw gesteld.

De opstelsporen zijn vaak voorzien van railremmen die er voor zorgen dat de een treindeel zo ver afgeremd wordt dat hij tijdig tot stilstand komt, wat nodig is als een sorteerspoor in enige mate bezet is met andere treindelen. Soms zijn sorteersporen ook voorzien van lieren, die treindelen die niet ver genoeg zijn doorgerold verder te kunnen trekken.>

Om doelmatig te heuvelen bestaat een 'heuvelterrein' uit achtereenvolgens

"schema"
Schematische weergave van een 'heuvelterrein'
  • een bundel aankomstsporen: hier komt de wagenladingtrein aan;
  • de rangeerheuvel, in België soms trieerheuvel: een heuvel met daarover een of meerdere sporen waar de te heuvelen wagens overheen worden geduwd die vervolgens door de zwaartekracht zelfstandig verder rollen;
  • een bundel sorteersporen, bundel verdeelsporen of rangeergroep, in België soms trieerbundel: grootste sporenbundel van het rangeerterrein, met op het gemiddelde 20 tot 40 sporen, om de wagens naar plaats van bestemming te sorteren;
  • een bundel vertreksporen.

Heuvelterreinen beslaan een grote oppervlakte. De vorm van het rangeerterrein moet mede daarom vaak aangepast worden aan de beschikbare ruimte. Enkele grote rangeerterreinen zijn dubbel uitgevoerd zodat voor elke hoofdrichting gerangeerd kan worden. Soms worden rangeerterreinen als kopstations ontworpen, zodat er maar aan één zijde van het rangeerterrein een aanvoerlijn nodig is.

Rangeerterreinen in Nederland[bewerken]

Het belangrijkste rangeerterrein in Nederland is rangeerterrein Kijfhoek tussen Barendrecht en Zwijndrecht met een tweesporige heuvel, 43 verdeelsporen en railremmen.

Voormalige rangeerterreinen met rangeerheuvel en spoorremmen zijn: Watergraafsmeer, Apeldoorn, Rotterdam Noord en Susteren. Emplacementen met heuvel maar zonder spoorremmen lagen onder andere in Amsterdam Rietlanden, 's-Hertogenbosch, Born, IJsselmonde, Roosendaal en Onnen. Alleen in Onnen is de heuvel nog aanwezig, de andere emplacementen zijn inmiddels hun heuvel kwijtgeraakt of zijn geheel opgebroken.

Rangeerstations waar gestoten werd waren Rotterdam Waalhaven Zuid, Elst (Gelderland), Hengelo, Leeuwarden en Venlo.

Rangeerterreinen in België[bewerken]

Het grootste rangeerterrein in de Benelux is het vormingsstation Antwerpen-Noord met twee heuvels (40 en 56 verdeelsporen) en zes bijkomende spoorbundels. Het is het op één na grootste rangeerterrein van Europa. Andere belangrijke rangeerterreinen in België]] zijn (alle met spoorremmen, met aanwijzing van het aantal verdeelsporen): Gent-Zeehaven (32), station Kinkempois bij Luik (38), station Monceau bij Charleroi (32), station Ronet-Formation bij Namen (41) en Zeebrugge-Vorming 28; na uitbreiding: 24 en 30.

Elders in de wereld[bewerken]

Het grootste rangeerterrein van de wereld is dat van Bailey Yard dicht bij North Platte in Nebraska in de gelijknamige staat in de Verenigde Staten, met twee heuvels met 64 en 50 sorteersporen. Het grootste van Europa is het Maschen Rangierbahnhof ten zuiden van Hamburg in Duitsland met twee heuvels 64 en 48 sorteersporen.

Sluiting[bewerken]

De daling van het wagenladingvervoer op de spoorwegen ten gunste van het wegvervoer heeft geleid tot sluiting van veel rangeerterreinen. De opkomst van bloktreinen verandert daar weinig aan, omdat bloktreinen in hun geheel van 'verzendstation' tot 'ontvangststation' rijden. Ook in andere landen, zoals Groot-Brittannië, Noorwegen, Denemarken, Japan en Australië, zijn veel rangeerterreinen gesloten.

Bibliografie[bewerken]

  • Sluiter, J.W./Nieweg, H.: Tram en trein luchtig en grondig bekeken. Leiden: E.J. Brill, s.d., ISBN 90-04-06516-4
  • Nieuwenhuis, Gerrit: Op weg naar Rail 21 Cargo. Het naoorlogse goederenvervoer per spoor in Nederland. In: Spoor & Trein, Editie 6, onder redactie van Carel van Gestel, pp. 128 ... 153. Alkmaar: de Alk bv. 1995, ISBN 90-6013-026-X
  • Kaas, Hans: Amsterdam Goederen. De geschiedenis van de goederenstations in Amsterdam. 's-Hertogenbosch: Stichting Rail Publicaties 1996, ISBN 90-71513-24-6
  • Ferrée, Guus/Vocke, Marijn: Rangeeremplacement Kijfhoek, spil in het internationale goederenvervoer. In: Spoor & Trein. Feiten, ontwikkelingen en actualiteiten in binnen- en buitenland. Editie 4, onder redactie van Carel van Gestel, pp. 110 ... 121. Alkmaar: de Alk bv. 1993, ISBN 90-6013-529-6
  • Anonymus: Topografische atlas BELGIË/Atlas topographique BELGIQUE 1:50.000. Brussel en Tielt: Nationaal Geografisch Instituut en Uitgeverij LANOO 2002, ISBN 90-209-4853-9

Externe links[bewerken]