Romaanse talen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Romaanse talen wereldwijd:

██ Frans

██ Spaans

██ Portugees

██ Italiaans

██ Roemeens

De Romaanse talen zijn een tak van de Indo-Europese taalfamilie. Oorspronkelijk werden deze talen voornamelijk in Zuid-Europa gesproken. Tegenwoordig worden de Romaanse talen, als gevolg van emigratie en kolonisatie vanaf de 15e eeuw, echter ook gesproken in veel andere delen van de wereld, met name Latijns-Amerika. Wereldwijd spreken circa 791 miljoen mensen heden ten dage een Romaanse taal als hun eerste taal.

Oorsprong en ontwikkeling[bewerken]

De Romaanse talen zijn de enig nog levende tak van de Italische talen. Ze stammen alle af van één van de Italische talen: het Latijn, de taal van de Romeinen, die door de Romeinse expansie verspreid raakte over een groot deel van Europa en in het westelijke deel van het Romeinse Rijk de algemene voertaal werd. Vaak wordt bij het voorgaande de kanttekening gemaakt dat de Romaanse talen niet afstammen van het bekende klassiek Latijn zoals dat in geschreven vorm is overgeleverd, maar van het vulgair Latijn (Volkslatijn). Hierbij moet weer worden opgemerkt dat het onderscheid tussen klassiek en vulgair Latijn niet te veel moet worden verabsoluteerd en dat ook het vulgair Latijn zeker geen eenheid vormde, maar eerder een grote groep dialecten. In de loop der eeuwen werden de verschillen tussen deze dialecten steeds groter en de onderlinge verstaanbaarheid steeds kleiner, zodat ze vanaf ca. 800 als verschillende talen worden beschouwd. Verschillen tussen de Romaanse talen en het Latijn worden ten dele toegeschreven aan de invloed van substraattalen, de talen van door de Romeinen onderworpen volken.

Veel bekend geworden kunsttalen, waaronder het Esperanto, Interlingua en Ido, zijn in hoge mate gebaseerd op de grammatica en woordenschat van de Romaanse talen.

Taal- en cultuurgebied in Europa[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Romania voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
De Romaanse talen in Europa gedetailleerd
Romaans taalgebied in Europa

██ Landen met een Romaanse taal als nationale taal.

██ Landen/gebieden waar een Romaanse taal wordt gesproken naast een andere taal.

Het Romaanse taal- en cultuurgebied in Europa is gecentreerd rond de westelijke Middellandse Zee (Frankrijk, Italië, Portugal en Spanje). Maar ook in landen als België, Luxemburg, Roemenië, Moldavië en Zwitserland worden Romaanse talen gesproken. Deze gebieden zijn van oudsher sterk rooms-katholiek, behalve in Roemenië en Moldavië (Roemeens-orthodox). Veel van deze landen zijn ook lid van de Latijnse Unie.

Italo-Westelijke talen: Westelijk[bewerken]

Gallo-Romaans[bewerken]

Gallo-Romaans is de naam voor alle Romaanse talen die worden of werden gesproken in een groot deel van het huidige Frankrijk en in Wallonië. Deze subgroep omvat zowel de Langue d'Oc als de Langue d'Oïl. Al deze talen zijn rechtstreeks voortgekomen uit het Gallo-Romaans, een vroege Romaanse taal die op zijn beurt was voortgekomen uit het Laatlatijn en tussen de 4e en de 9e eeuw werd gesproken in het toenmalige Gallië. Omdat van het Gallo-Romaans geen schriftelijke bronnen bewaard zijn gebleven, kan deze taal alleen worden gereconstrueerd op basis van vergelijkingen tussen met name het Oudfrans en het klassiek Latijn.

Iberisch/ Romaans-Iberisch / Ibero-Romaans[bewerken]

Pyrenese-Mozarabische groep[bewerken]

Pyrenese[bewerken]

Mozarabisch[bewerken]

Italo-Westelijke Talen: Oostelijk[bewerken]

Italo-Dalmatisch[bewerken]

Sardijns[bewerken]

Oostelijk Romaanse talen[bewerken]

Vergelijking[bewerken]

Nederlands Latijn Frans Italiaans Catalaans Occitaans Portugees Roemeens Spaans
water aqua eau acqua aigua aiga água apă agua
goed bonus bon buono bon bon bom bun bueno
tien decem dix dieci deu detz dez zece[1] diez
ik ego je io jo ieu eu eu yo
man homo homme uomo home òme homem om hombre
uur hora heure ora hora ora hora oră hora
zon sol soleil sole sol solelh sol soare sol

Noten[bewerken]

  1. Vroeger (vóór de Tweede Wereldoorlog nog) "dece" i.p.v. zece

Zie ook[bewerken]