Romaanse talen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Romaanse talen wereldwijd:

 Frans

 Spaans

 Portugees

 Italiaans

 Roemeens

De Romaanse talen zijn een tak van de Indo-Europese taalfamilie. Oorspronkelijk werden deze talen voornamelijk in Zuid-Europa gesproken. Tegenwoordig worden de Romaanse talen, als gevolg van emigratie en kolonisatie vanaf de 15e eeuw, echter ook gesproken in veel andere delen van de wereld, met name Latijns-Amerika. Wereldwijd spreken circa 791 miljoen mensen heden ten dage een Romaanse taal als hun eerste taal.

Oorsprong en ontwikkeling[bewerken]

De Romaanse talen zijn de enige nog levende tak van de Italische talen. Ze stammen alle af van één van de Italische talen: het Latijn, de taal van de Romeinen, die door de Romeinse expansie (militairen, ambtenaren, handelaren en vooral ook veteranen) verspreid raakte over een groot deel van Europa en in het westelijke deel van het Romeinse Rijk de algemene voertaal werd. Vaak wordt bij het voorgaande de kanttekening gemaakt dat de Romaanse talen niet afstammen van het bekende klassiek Latijn zoals dat in geschreven vorm is overgeleverd, maar van het vulgair Latijn (Volkslatijn). Hierbij moet weer worden opgemerkt dat het onderscheid tussen klassiek en vulgair Latijn niet te veel moet worden verabsoluteerd en dat ook het vulgair Latijn zeker geen eenheid vormde, maar eerder een grote groep dialecten. In de loop der eeuwen werden de verschillen tussen deze dialecten steeds groter en de onderlinge verstaanbaarheid steeds kleiner, zodat ze vanaf ca. 800 als verschillende talen worden beschouwd. Verschillen tussen de Romaanse talen en het Latijn worden ten dele toegeschreven aan de invloed van substraattalen, de talen van door de Romeinen onderworpen volken.

Veel bekend geworden kunsttalen, waaronder het Esperanto, Interlingua en Ido, zijn in hoge mate gebaseerd op de grammatica en woordenschat van de Romaanse talen.

Taal- en cultuurgebied in Europa[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Romania voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
De Romaanse talen in Europa gedetailleerd
Romaans taalgebied in Europa

 Landen met een Romaanse taal als nationale taal.

 Landen/gebieden waar een Romaanse taal wordt gesproken naast een andere taal.

Het Romaanse taal- en cultuurgebied in Europa is gecentreerd rond de westelijke Middellandse Zee (Frankrijk, Italië, Portugal en Spanje). Maar ook in landen als België, Luxemburg, Roemenië, Moldavië en Zwitserland worden Romaanse talen gesproken. Deze gebieden zijn van oudsher sterk rooms-katholiek, behalve in Roemenië en Moldavië (Roemeens-orthodox). Veel van deze landen zijn ook lid van de Latijnse Unie.

Italo-Westelijke talen: Westelijk[bewerken]

Gallo-Romaans[bewerken]

Gallo-Romaans is de naam voor alle Romaanse talen die worden of werden gesproken in een groot deel van het huidige Frankrijk en in Wallonië. Deze subgroep omvat zowel de Langue d'Oc als de Langue d'Oïl. Al deze talen zijn rechtstreeks voortgekomen uit het Gallo-Romaans, een vroege Romaanse taal die op zijn beurt was voortgekomen uit het Laatlatijn en tussen de 4e en de 9e eeuw werd gesproken in het toenmalige Gallië. Omdat van het Gallo-Romaans geen schriftelijke bronnen bewaard zijn gebleven, kan deze taal alleen worden gereconstrueerd op basis van vergelijkingen tussen met name het Oudfrans en het klassiek Latijn.

Iberisch/ Romaans-Iberisch / Ibero-Romaans[bewerken]

Pyrenese-Mozarabische groep[bewerken]

Pyrenese[bewerken]

Mozarabisch[bewerken]

Italo-Westelijke Talen: Oostelijk[bewerken]

Italo-Dalmatisch[bewerken]

Sardijns[bewerken]

Oostelijk Romaanse talen[bewerken]

Woordenschatvergelijking[bewerken]

Latijn Sardijns Italiaans Spaans Portugees Catalaans Frans Roemeens Lombardisch Reto-Romaans
acquam àbba acqua agua agua aigua eau apâ acqua aua
clave cràe chiave llave chave clau clef cheie ciav clav
noctem nòte notte noche noite nit nuit noapte nott notg
tempus témpus tempi tiempos tempos temps temps timpul temps temps
nōvum nóvu nuovo nuevo novo nou nouveau nou noeuv /nöf nov
familia família famiglia familia familia família famille familie familia familia
caballum cabadhu cavallo caballo cavalo cavall cheval cal cavâl cheval
dicere dicere dire/dicere decir dizer dir dire zice dir
ego égo io yo eu jo je eu mi/me jau
filium filiu figlio hijo filho fill fils fiu fioeu figl
facere facere fare/facere hacer fazer fer faire face far
lingua límba lingua lengua lingua llengua langue limbă lengua lingua
terram tèrra terra tierra terra terra terre țara terra terra
pluviam próida pioggia lluvia chuva pluja pluie ploaie pieuva plievgia
ārbore àrbore albero árbol árvore arbre arbre arbore/pom alber arbre
hōmo homo uomo hombre homem home homme om ómm um
cælum chélu cielo cielo céu cel ciel cer cel chiel
manum mànu mano mano mão main mănâ man maun
fenestram fenestra finestra ventana janela finestra fenêtre fereastra finèstra fanestra

Noten[bewerken]

Zie ook[bewerken]