Romaanse talen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Romaanse talen wereldwijd:

 Frans

 Spaans

 Portugees

 Italiaans

 Roemeens

De Romaanse talen zijn een tak van de Indo-Europese taalfamilie. Oorspronkelijk werden deze talen voornamelijk in Zuid-Europa gesproken. Tegenwoordig worden de Romaanse talen, als gevolg van emigratie en kolonisatie vanaf de 15e eeuw, echter ook gesproken in veel andere delen van de wereld, met name Latijns-Amerika. Wereldwijd spreken circa 791 miljoen mensen heden ten dage een Romaanse taal als hun eerste taal.

Oorsprong en ontwikkeling[bewerken]

De Romaanse talen zijn de enige nog levende tak van de Italische talen. Ze stammen alle af van één van de Italische talen: het Latijn, de taal van de Romeinen, die door de Romeinse expansie (het leger, ambtenaren, senaten alles wat uit Italië kwam) verspreid raakte over een groot deel van Europa en in het westelijke deel van het Romeinse Rijk de algemene voertaal werd. Vaak wordt bij het voorgaande de kanttekening gemaakt dat de Romaanse talen niet afstammen van het bekende klassiek Latijn zoals dat in geschreven vorm is overgeleverd, maar van het vulgair Latijn (Volkslatijn). Hierbij moet weer worden opgemerkt dat het onderscheid tussen klassiek en vulgair Latijn niet te veel moet worden verabsoluteerd en dat ook het vulgair Latijn zeker geen eenheid vormde, maar eerder een grote groep dialecten. In de loop der eeuwen werden de verschillen tussen deze dialecten steeds groter en de onderlinge verstaanbaarheid steeds kleiner, zodat ze vanaf ca. 800 als verschillende talen worden beschouwd. Verschillen tussen de Romaanse talen en het Latijn worden ten dele toegeschreven aan de invloed van substraattalen, de talen van door de Romeinen onderworpen volken.

Veel bekend geworden kunsttalen, waaronder het Esperanto, Interlingua en Ido, zijn in hoge mate gebaseerd op de grammatica en woordenschat van de Romaanse talen.

Taal- en cultuurgebied in Europa[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Romania voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
De Romaanse talen in Europa gedetailleerd
Romaans taalgebied in Europa

 Landen met een Romaanse taal als nationale taal.

 Landen/gebieden waar een Romaanse taal wordt gesproken naast een andere taal.

Het Romaanse taal- en cultuurgebied in Europa is gecentreerd rond de westelijke Middellandse Zee (Frankrijk, Italië, Portugal en Spanje). Maar ook in landen als België, Luxemburg, Roemenië, Moldavië en Zwitserland worden Romaanse talen gesproken. Deze gebieden zijn van oudsher sterk rooms-katholiek, behalve in Roemenië en Moldavië (Roemeens-orthodox). Veel van deze landen zijn ook lid van de Latijnse Unie.

Italo-Westelijke talen: Westelijk[bewerken]

Gallo-Romaans[bewerken]

Gallo-Romaans is de naam voor alle Romaanse talen die worden of werden gesproken in een groot deel van het huidige Frankrijk en in Wallonië. Deze subgroep omvat zowel de Langue d'Oc als de Langue d'Oïl. Al deze talen zijn rechtstreeks voortgekomen uit het Gallo-Romaans, een vroege Romaanse taal die op zijn beurt was voortgekomen uit het Laatlatijn en tussen de 4e en de 9e eeuw werd gesproken in het toenmalige Gallië. Omdat van het Gallo-Romaans geen schriftelijke bronnen bewaard zijn gebleven, kan deze taal alleen worden gereconstrueerd op basis van vergelijkingen tussen met name het Oudfrans en het klassiek Latijn.

Iberisch/ Romaans-Iberisch / Ibero-Romaans[bewerken]

Pyrenese-Mozarabische groep[bewerken]

Pyrenese[bewerken]

Mozarabisch[bewerken]

Italo-Westelijke Talen: Oostelijk[bewerken]

Italo-Dalmatisch[bewerken]

Sardijns[bewerken]

Oostelijk Romaanse talen[bewerken]

Woordenschat vergelijking[bewerken]

Latijn Sardijns Siciliaans Italiaans Spaans Portugees Catalaans Frans Roemeens Lombardisch
acquam abba acqua acqua agua agua aigua eau apâ acqua
clave clave chiavi / ciavi chiave llave chave clau clef cheie clav
familia familia familia famiglia familia familia famìlia famillie familie familia
tempus tempus tempu tempo tiempo tempo temp temp timpul temp
noctem note notti notte noche noite nit nuit noapte nott
nōvum nóbu novu nuovo nuevo novo nou nouveau nou noeuv /nöf
caballum càdhu cavallu cavallo caballo cavalo cavall cheval cal cavâl
dicere dicere diceri dire decir dizer dir dire zice díc
filium filiu figghiu figlio hijo filho fill fils fiu fiö
facere facere faciri fare hacer fazer fer faire face
lingua limba lingua lingua lengua lingua llengua langue limbă lengua
terram terrà terra terra tierra terra terra terre țara tera
pluviam pròida chiuvuta pioggia lluvia chuva pluja pluie ploaie piöa
ārbore àrbure alberu albero árbol árvore arber arber arbore/pom alber
hōmo òmo omú uomo hombre homem home homme om ómm
cælum celu/chelu celu cielo cielo céu cel ciel cer cel
librum libru liberu libro libro livro llibre livre cârte liber

Noten[bewerken]

Zie ook[bewerken]