Sint-Niklaaskerk (Brussel)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Sint-Niklaaskerk
De Sint-Niklaaskerk in Brussel
De Sint-Niklaaskerk in Brussel
Plaats Brussel
Coördinaten 50° 51′ NB, 4° 21′ OL
Detailkaart
Sint-Niklaaskerk (Brussel)
Sint-Niklaaskerk (Brussel)
Lijst van kerken in Brussel
Portaal  Portaalicoon   Christendom
De nieuwe bekroning uit 1662 door Leo van Heil
Klokkentoren na De Bruyns ingreep, ingestort in 1714

De Sint-Niklaaskerk is een kerk in de Brusselse Boterstraat. Ondanks haar kleine afmetingen had ze een belangrijke plaats in het stadsleven.

Geschiedenis[bewerken]

Ze lag bij de nedermerckt en was niet toevallig gewijd aan Sint-Nicolaas, de beschermheilige van de kooplieden. In 1152 is er een eerste vermelding.

Belfort[bewerken]

Tegen de kerk stond een forse klokkentoren die dienstdeed als belfort. Mogelijk was dit oorspronkelijk een donjon die ouder was dan de kerk. De toren werd vermeld in 1289 maar stortte op 13 december 1367 gedeeltelijk in bij een nachtelijke storm.[1] Hij werd heropgericht met behoud van de Romaanse onderbouw en een nieuwe octogonale superstructuur (1380). Het stadsbestuur kwam er samen en het stadszegel werd er bewaard. Trompetters en pijpers waren in dienst om aankondigingen op te luisteren (vijf eedafleggingen in 1451).

In 1662-65 werd een bijkomende verdieping en koepel toegevoegd door architect Leo van Heil.

Beiaard[bewerken]

Het belfort was voorzien van een beiaard en mogelijk één van de oudste visuele klokuurwerken ter wereld (1362?), evenals een van de allereerste klokautomaten (1551?).[2] In elk geval is gedocumenteerd dat er bij het installeren van een nieuwe beiaard in 1662 al een geautomatiseerd klokkenspel aanwezig was.

Instorting[bewerken]

Net als veel andere gebouwen in de benedenstad raakte de Sint-Niklaaskerk beschadigd in het Franse bombardement van 1695. Er brak een zware brand uit en de klokken stortten naar beneden. Nog steeds is een kanonskogel te zien die zich bij het bombardement in een pilaar heeft geboord.

In 1712-13 werden herstellingswerken uitgevoerd en verving Willem De Bruyn de bovenbouw door drie nieuwe verdiepingen. Deze ingreep bleek geen succes want op 25 juli 1714 stortte de toren in. Drie dagen later al hadden de maneblussers een spotlied. In Mechelen viel te horen:

Aanhalingsteken openen

Het is beter te blusschen sonder brandt,
Als thorens te bouwen sonder verstandt.

Aanhalingsteken sluiten
— (Ons Volksl., VII, blz. 10)

In het Museum van de Stad Brussel bevindt zich een maquette van een nieuwe toren die uiteindelijk niet is opgericht (1715).

Triptiek[bewerken]

In de kerk hing een prachtig triptiek van de hand van Aert van den Bossche, Martelaarschap van Crispinus en Crispinianus (1494). Dit waren de patroonheiligen van de schoenmakersgilde. Het werk is verspreid geraakt over verschillende musea. Het middenpaneel bevindt zich in het Nationaal Museum te Warschau en de voorzijde van het rechterpaneel - overgebracht op doek - wordt bewaard in het Broodhuis.

Bossche Martyrdom of SS Crispin and Crispinian.jpg

Franse revolutie[bewerken]

In 1799 werd de kerk openbaar verkocht in de nasleep van de Franse revolutie. Gelovigen kochten het gebouw op, dat in 1804 terug opende voor de eredienst.

Huidige toestand[bewerken]

Er werden diverse restauratieprojecten gepland, maar pas in 1956 kreeg de westzijde van het gebouw een nieuwe gotische gevel. In het portaal zijn nog Romaanse resten te zien.

Zeer fraai zijn de koorstoelen uit 1381 met medaillons die het verhaal van Sint-Nicolaas vertellen. De kapel is in een bijzondere richting gebouwd, vermoedelijk vanwege de loop van een oude rivier.

Literatuur[bewerken]

  • (fr) Jean Rombaux, "Eglise Saint Nicolas-Bourse à Bruxelles. Mise à jour des vestiges de l'avant corps occidental de l'époque romane (XIIè siècle)", in: Annales de la Société Royale d'Archéologië de Bruxelles, deel 48, 1948-1955, blz. 71 e.v.