Taxonomie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Taxonomie[1] (Grieks: τάξις táxis ordening, schikking en νόμος nómos gebruik, wet) is het indelen van individuen of objecten in groepen (taxa, enkelvoud taxon). Met de term taxonomie kan zowel de methode worden bedoeld die bij het indelen wordt toegepast, als de hiërarchische ordening die het resultaat ervan is. Zo'n hiërarchische ordening en de activiteit, om tot zo'n ordening te komen, worden classificatie genoemd. Vrijwel alles kan taxonomisch worden ingedeeld: levende wezens, plantengemeenschappen, dingen, plaatsen, gebeurtenissen, enzovoort.

Taxonomie zoals hier bedoeld is afgeleid van de wetenschap taxonomie.

Opbouw van het systeem[bewerken]

Een taxonomie is een systematische ordening op basis van a priori of a posteriori criteria. Taxonomieën zijn onderhevig aan verandering, zodat een taxonomie kan worden aangepast aan de hand van nieuwe ontdekkingen en inzichten. Er kunnen verschillende taxonomische indelingen naast elkaar bestaan, er kan bijvoorbeeld een bepaald taxon op een andere manier worden ingedeeld, of op een andere manier ten opzichte van andere groepen in een ordening worden geplaatst. Het anders ordenen van een taxon kan ontstaan door:

  • Verschillende criteria op grond waarvan de ordening plaatsvindt
  • Verschillende inzichten en uitgangspunten
  • Foutief toepassen van de criteria, bijvoorbeeld door onzorgvuldige waarnemingen of door onvoldoende kennis
  • Het door elkaar gebruiken van verschillende ordeningen of methodes

Biologie[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Taxonomie (biologie) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De biologie kent een wetenschapsveld taxonomie, dat zich bezig houdt met het vinden, beschrijven, benoemen en indelen van organismen (een verwant veld, dat er ook deels mee overlapt, is systematiek). Tegenwoordig gebeurt het indelen veelal op basis van (veronderstelde) verwantschappen in afstamming, waarbij de analysemethode van de cladistiek vaak gebruikt wordt.

De syntaxonomie houdt zich bezig met het indelen van plantengemeenschappen.

Taxonomie in de technologie[bewerken]

In de informatica ontstaat meer en meer de behoefte te komen tot een gemeenschappelijke terminologie in systemen en databases, onder andere ten behoeve van de integratie van gegevens uit verschillende systemen en ten behoeve van de eenduidige uitwisseling van productgegevens, zoals in e-business systemen en kennisgestuurde ontwerpen. Daartoe wordt gebruikgemaakt van gestandaardiseerde definities van begrippen, waarbij de begrippen in een subtype-supertype hiërarchie of taxonomie gerangschikt worden. Deze structuur heeft onder andere als groot voordeel dat eigenschappen van supertypen geërfd worden door de subtypen. Een voorbeeld van zo'n subtype-supertype hiërarchie van begrippen is het elektronische Gellish Nederlands Taxonomisch Woordenboek, waarvan tevens een uitgebreidere Engelse variant beschikbaar is.[2]

Taxonomie in de financiële verslaggeving[bewerken]

Voor de verslaggeving door bedrijven aan instanties zoals Belastingdienst, Kamer van Koophandel en CBS is een taxonomie ontwikkeld waarmee de financiële en economische gegevens in een bepaalde vaste vorm en structuur elektronisch kan worden aangeboden. Deze taxonomie die gebruikmaakt van XBRL heet de Nederlandse Taxonomie, deze vormt de basis van diverse modellen uit het Standard Business Reporting Programma SBR. Vanaf 2014 wordt aanlevering van aangiften vennootschapsbelasting, inkomstenbelasting, omzetbelasting, publikatiejaarrekeningen fasegewijs verplicht. Voor aanlevering van financiële gegevens aan banken wordt een speciale bankenrapportage gemaakt die eveneens is gebaseerd op de Nederlandse Taxonomie [3].

Computergestuurde taxonomieën[bewerken]

De laatste jaren wordt er binnen de vakgebieden informatica en kunstmatige intelligentie getracht een machine automatisch een taxonomie te laten maken van een verzameling objecten. Een voorbeeld is het automatisch laten classificeren van een groep documenten, voor bijvoorbeeld digitale bibliotheken.

Opmerkelijk is dat in dit vakgebied een onderscheid wordt gemaakt tussen een taxonomie en een typologie. Het verschil zit vooral in de manier waarop de indeling tot stand komt (in de informatica: het classificatie-algoritme). Bij een taxonomie gaat men uit van een groep voorbeeld-objecten die men probeert te verdelen. Vervolgens wordt bekeken wat de karakteristieken van de objecten in een groep zijn, en op deze manier krijgt de taxonomie gestalte. Bij een typologie begint men vanuit het concept. Men bedenkt welke onderscheidende eigenschappen eventuele objecten normaliter zouden kunnen bezitten, en gaat vervolgens de daadwerkelijke objecten volgens deze regels indelen. Men zou kunnen zeggen dat taxonomieën empirisch (inductief) tot stand komen, en typologieën conceptueel (deductief).

Zie ook[bewerken]