Tritonus

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Tritonus omhoog:Music ClefG.svgMusic 2c2.svgMusic 2f2+.svg
Tritonus omlaag:Music ClefG.svgMusic 2c2.svgMusic 2g1-.svg

De tritonus (afgekort TT) is elk muzikaal dissonant interval bestaande uit drie hele toonafstanden (tri betekent drie).

Zoals de overmatige kwart, bijvoorbeeld van f' naar b':

Music ClefG.svgMusic 4f1.svgMusic 4b1.svg

De tritonus is in de evenredig zwevende temperatuur het enige interval dat hetzelfde klinkt als zijn omkering; de overmatige kwart is namelijk enharmonisch gelijk aan de verminderde kwint.

In de omkering: van b' naar f":

Music ClefG.svgMusic 4b1.svgMusic 4f2.svg

In de gelijkzwevende stemming bedraagt de frequentieverhouding precies de vierkantswortel uit 2 (het is exact de helft van één octaaf), ofwel 600 cents.

In de middeleeuwen was de tritonus als melodisch interval een verboden interval dat met de duivel werd geassocieerd. Men sprak van de diabolus in musica. In feite is de tritonus meer een harmonisch dan een melodisch interval; gezien het feit dat de muziek van de middeleeuwen meer melodisch dan harmonisch was georiënteerd, is die historische veroordeling dan ook begrijpelijk.

Nog steeds kan het echter die duistere symboliek hebben: in veel zware rockmuziek, bijvoorbeeld heavy metal, wordt dit interval veelvuldig gebruikt om een 'eng' of 'dreigend' sfeertje neer te zetten. Om dezelfde reden wordt het gebruikt in filmmuziek. Een voorbeeld hiervan is Leonard Bernsteins rol van Maria in de West Side Story als voorbeeld. Ook in bijvoorbeeld Benjamin Britten's War Requiem wordt veelvuldig gebruikgemaakt van de tritonus.

In de heletoonsreeks is de tritonus veelvuldig aanwezig. Vanwege het exotisch karakter van het interval werd het dan ook veel in impressionistische muziek toegepast. Ook de moderne klassieke componisten gebruikten het interval veelvuldig, omdat de tritonus als interval de twee meest van elkaar verwijderde tooncentra in zich verenigt.

Septimale tritonus[bewerken]

De septimale tritonus ook wel Huygens' tritonus of BP kwart genoemd is de toon die 7/5x zo hoog is als de grondtoon. Deze toon is een van de tonen van de septimalenreeks. De toon is consonant met de grondtoon, omdat ze gezamenlijk de consonante boventoon 7/1 delen (voor de septimale tritonus is die boventoon een 5/1-boventoon). De toon is tevens harmonieus met andere septimalen (7/6, 7/4, 7/3, 7/2) die geen van allen in de gelijkzwevende stemming en andere Westerse stemmingen voorkomen. Curieus genoeg is de toon in tegenstelling tot de grondtoon niet consonant met het octaaf. Omdat de toon verder tevens geen enkel harmonisch verband vertoont met andere tonen die harmonisch zijn tot de grondtoon, is hij onbruikbaar in veel toonschalen. Dit is de reden dat de aangepaste verwante toon uit de gelijkzwevende stemming, de halve toon tussen de kwart en de kwint, als dissonant en moeilijk toepasbaar in toonladders beschouwd wordt.

Geluidsfragment[bewerken]

Klik hier om de tritonus van een C-Fis te beluisteren (midi)

Zie ook[bewerken]