Leonard Bernstein

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Leonard Bernstein
Leonard Bernstein in 1971
Leonard Bernstein in 1971
Algemene informatie
Volledige naam Leonard Bernstein
Geboren 25 augustus 1918
Overleden 14 oktober 1990
Land Vlag van Verenigde Staten Verenigde Staten
Werk
Jaren actief 1943-1990
Genre(s) Klassiek, musical
Beroep Componist, muziekpedagoog, dirigent, pianist
Instrument(en) piano
(en) IMDb-profiel
(en) Allmusic-profiel
(en) Last.fm-profiel
Portaal  Portaalicoon   Muziek
Bernstein met de violist Jan Damen bij het Concertgebouworkest (1950)
Bernstein krijgt een Edison (1968)

Leonard Bernstein (Lawrence, Massachusetts, 25 augustus 1918New York, 14 oktober 1990) was een Amerikaanse componist, dirigent, pianist en muziekpedagoog.

Levensloop[bewerken]

Leonard Bernstein is de zoon van de Russische Joden Sam Berstein en Jennie die in 1908 hun sjtetl ontvluchtten om de dienstplicht te ontlopen in het toen nog tsaristische Rusland. Later studeerde hij aan de Harvard-universiteit en aan het Curtis Institute of Music te Philadelphia. Hij werd voor het eerst bekend toen hij in 1943 bij een concert te New York als dirigent inviel voor de zieke Bruno Walter. Hij maakte in de jaren veertig diverse musicals, die succesvol draaiden op Broadway. In de jaren vijftig dirigeerde hij een keer zo goed als onvoorbereid aan La Scala te Milaan de Medea van Luigi Cherubini met Maria Callas in de hoofdrol. Jarenlang presenteerde hij op televisie een educatief programma over klassieke muziek.

Van 1958 tot 1969 was hij eerste dirigent en artistiek leider van de New York Philharmonic. Met dit orkest nam hij alle symfonieën van Gustav Mahler op. Bernsteins bevlogen interpretaties leidden tot hernieuwde belangstelling in de VS voor deze componist. Hij zorgde verder bijvoorbeeld voor eerste uitvoeringen van enkele symfonieën van Charles Ives. Na 1969 legde hij zich ook toe op componeren. Een van zijn bekendste werken is de (ook verfilmde) musical West Side Story. Hij schreef ook de opera Candide. Bernstein dirigeerde regelmatig de Wiener Philharmoniker, het Koninklijk Concertgebouworkest en het Boston Symphony Orchestra. Met deze orkesten maakte hij ook live-opnamen van concerten.

Tot Bernsteins grootste wapenfeiten als dirigent behoort de wereldpremière van de Turangalîla-symfonie van Olivier Messiaen in 1949. Op 23 december 1989 (in de West-Berlijnse Philharmonie) en op 25 december 1989 (in het Oost-Berlijnse Schauspielhaus, nu: Konzerthaus) dirigeerde Leonard Bernstein de Negende Symfonie van Ludwig van Beethoven. Het tweede concert werd wereldwijd op televisie uitgezonden ter viering van de val van de Berlijnse Muur, eerder dat jaar. Bernstein verving daarbij in Schillers tekst van het slotkoor Ode an die Freude het woord "Freude" (vreugde) door "Freiheit" (vrijheid).

In 1968 zorgde hij ervoor dat radiostations in de VS een toen zeer omstreden nummer uitzonden van de 14-jarige Janis Ian, getiteld Society's Child, over een verhouding van een blank meisje met een zwarte jongen. Radiostations waren huiverig om de plaat te laten horen, maar Bernsteins invloed zorgde voor de doorbraak.

Bernstein musiceerde meeslepend, met inzet van heel zijn wezen. Hij legde veel emoties in de muziek, volgens sommigen ook als er meer aanleiding was tot distantie. In zijn laatste jaren gaf hij de voorkeur aan live-opnamen met publiek boven studio-opnamen. Bernstein was vele jaren de icoon van de klassieke muziek in de VS. Als eerste Amerikaanse musicus werd hij geaccepteerd als volledig gelijkwaardig aan Europese topmusici. Hij bezat niet enkel de kwaliteiten van uitvoerend musicus en componist, overschreed ook grenzen tussen klassieke muziek en andere muziekgenres en wist als weinig anderen mensen enthousiast te maken voor muziek.

Leonard Bernstein overleed op 72-jarige leeftijd in New York.

Composities[bewerken]

Werken voor orkest[bewerken]

Symfonieën[bewerken]

Bernstein in Amsterdam (1987)
  • 1939-1942 Symfonie nr. 1, "Jeremiah", voor mezzosopraan en orkest
  • 1949 Symfonie nr. 2, "Age of Anxiety", voor piano en orkest
  • 1963 rev. 1977 Symfonie nr. 3, "Kaddisj", voor spreker, sopraan solo, gemengd koor, jongenskoor en orkest

Andere werken voor orkest[bewerken]

  • 1944 Three Dance Episodes from «On the Town», voor orkest
  • 1944 Fancy Free - Three Dance Variations, voor orkest
  • 1954 Serenade (naar Plato's «Symposion»), voor viool, strijkers, harp en slagwerk
  • 1955 On the Waterfront: Symphonic Suite, voor orkest
  • 1960 Symphonic Dances uit de musical «West Side Story», voor orkest
  • 1974 Dybbuk - Suite Nr. 2, voor orkest
  • 1976 1600 Pennsylvania Avenue, suite voor orkest
  • 1977 Slava!, ouverture
  • 1980 Divertimento, voor orkest
  • 1983 rev. 1984 Suite from "A Quiet Place", voor orkest
  • 1986 rev. 1988 Concerto "Jubilee Games", voor orkest

Bewerkingen voor harmonieorkest[bewerken]

  • 1942 Profanation uit de Symphony Nr. 1 "Jeremiah", bew. voor harmonieorkest door Frank Bencriscutto
  • 1956 Candide Overture, bew. voor harmonieorkest door Clare Grundman
  • 1961 Fanfare for the 25th Anniversary of the "High School of Music and Art", New York City, voor koperblazers en slagwerk. Orkestratie: Sid Ramin
  • 1961 Fanfare for the Inauguration of John F. Kennedy, voor koperblazers en slagwerk. Orkestratie: Sid Ramin
  • 1969 Shivaree, voor groot koperensemble en slagwerk, bew. voor harmonieorkest door Clare Grundman
  • 1977 Slava!, ouverture voor harmonieorkest, bew. voor harmonieorkest door Clare Grundman
  • 1980 Divertimento, voor harmonieorkest, bew. voor harmonieorkest door Clare Grundman
  • 1989 On the Waterfront - Symphonic Suite, voor harmonieorkest, bew. voor harmonieorkest door Guy Duke
  • 4 Dances from «West Side Story», voor harmonieorkest, bew. voor harmonieorkest door Ian Polster
  • America from «West Side Story», voor harmonieorkest, bew. voor harmonieorkest door Joseph
  • Candide - Suite, bew. voor harmonieorkest door Clare Grundman
  • Highlights from «West Side Story», bew. voor harmonieorkest door Joseph Ingram
  • Meditation 2 uit "Mass", bew. voor harmonieorkest door Donald Hunsberger
  • Music from «West Side Story», voor harmonieorkest
  • Musical Toast, voor harmonieorkest
  • Symphonic Dances from «West Side Story», voor harmonieorkest

Jazz-ensemble[bewerken]

  • 1949 Prelude, Fugue and Riffs, voor klarinet solo en jazz-ensemble
  • Somewhere, voor zangstem en jazz-ensemble

Cantates[bewerken]

  • 1976 White House Cantata, cantate voor sopraan, mezzosopraan, tenor, bariton, bas, gemengd koor en orkest - libretto: Alan Jay Lerner

Muziektheater[bewerken]

Opera's[bewerken]

Voltooid in titel aktes première libretto
1952 Trouble in Tahiti;later verwerkt in A Quiet Place 1 akte, 7 scènes 12 juni 1952, Waltham (Massachusetts), Brandeis University van de componist
1956; rev.1973 Candide 2 aktes;
rev. versie: 1 akte
1956, Boston;
rev. versie: 1973, New York
Lillian Hellmann, naar Voltaire; rev. versie: Hugh Wheeler
1983; rev. 1984 A Quiet Place 1 akte; rev. versie: 3 aktes 17 juni 1983, Houston; rev. versie: 19 juni 1984, Milaan, Teatro alla Scala Stephen Wadsworth

Musicals[bewerken]

Voltooid in titel aktes première libretto
1944 On the town 2 aktes 28 december 1944, New York, Adelphi Theater Betty Comden en Adolph Green, gebaseerd op een idee van Jerome Robbins
1953 Wonderful Town 2 aktes 1953, New York Joseph A. Fields en Jerome Chodorov
1957 West Side Story 2 aktes 26 september 1957, New York, Winter Garden Theatre Arthur Laurents, Stephen Sondheim
1976 1600 Pennsylvania Avenue 2 aktes 1976, Philadelphia Alan Jay Lerner

Balletmuziek[bewerken]

Voltooid in titel aktes première libretto choreografie
1944 Fancy Free 1944, New York, Metropolitan Opera House Jerome Robbins Jerome Robbins
1946 Facsimile Jerome Robbins Jerome Robbins
1974 The Dybbuk Jerome Robbins Jerome Robbins

Toneelmuziek[bewerken]

Koormuziek[bewerken]

  • 1947 Simchu Na, voor gemengd koor en piano
  • 1965 Chichester Psalms, voor jongenssopraan, gemengd koor en orkest
  • 1971 Mass, theaterstuk voor zangers, acteurs en dansers - libretto: Liturgie van de Rooms-Katholieke Kerk, aanvullingen van Stephen Schwartz en de componist
  • 1981 Olympic Hymn, voor gemengd koor en orkest
  • 1988 Missa Brevis, voor countertenor, zesstemmig gemengd koor, pauken en slagwerk
  • Benedictus, voor vrouwenkoor (SSAA) en mannenkoor (TTBB)
  • Life Is Happiness Indeed, voor gemengd koor
  • Make Our Garden Grow, voor gemengd koor
  • One Hand One Heart, voor gemengd koor
  • Reenah, voor tweestemmig koor en instrumenten

Vocale muziek[bewerken]

  • 1943 liederencyclus
  • 1945 Afterthought, voor zangstem en orkest
  • 1950 Peter Pan - Four Songs and Two Choruses, voor 3 sopranen, bariton, mannenkoor (TTBB) en orkest
  • 1974 Dybbuk - Suite Nr. 1, voor tenor, bas-bariton en orkest
  • 1976 Take Care of this House, voor zangstem en orkest
  • 1977 Songfest, een liederencyclus voor sopraan, mezzosopraan, alt, tenor, bariton en bas solisten en orkest
  • La bonne cuisinière, liederencyclus

Kamermuziek[bewerken]

  • 1942 Clarinet Sonata, voor klarinet en piano
  • 1948 Brass Music - Fanfare for Bima, voor trompet, hoorn, trombone en tuba
  • 1990 Dance Suite, voor koperkwintet
  • Brass Music - Elegy for Mippy I, voor hoorn en piano
  • Brass Music - Elegy for Mippy II, voor trombone solo
  • Brass Music - Waltz for Mippy III, voor tuba en piano
  • Brass Music - Rondo for Lifey, voor trompet en piano

Werken voor piano[bewerken]

  • Bridal Suite
  • Piano Sonata (1938)
  • Piano Trio
  • Touches (1981)
  • Thirteen Anniversaries (1988)
  • Four Anniversaries (1948)
  • Five Anniversaries (1949-51)
  • Seven Anniversaries (1943)

Filmmuziek[bewerken]

Bibliografie[bewerken]

Van Leonard Bernstein
Over Leonard Bernstein
  • Paul Myers: Leonard Bernstein, Phaidon Press, 1998., ISBN 0-7148-3701-6
  • Gunter Buhles: Der Komponist Leonard Bernstein: Vom Broadway zur Carnegie Hall, Das Orchester, 44:11-19 N10 1996
  • S. Pilkington: Leonard Bernstein - A lodestar for the American church musican, American Organist: 30:40-41 Feb 1996
  • B. Atwood: Bernstein makes Net debut on N2K site, Billboard 108:68 Nov 16 1996
  • Bernstein work for recorder premiered at Tanglewood Festival., American Recorder 36:3 N4 1995
  • Bernstein, Burton (1982). Family Matters: Sam, Jennie, and the Kids. Simon & Schuster. ISBN 978-0595133420.
  • , Leonard Bernstein: American Original, Contains chapters by Alan Rich, Paul Boyer, Carol J. Oja, Tim Page, Burton Bernstein, Jonathan Rosenberg, Joseph Horowitz, Bill McGlaughlin, James M. Keller, and John Adams, HarperCollins, New York, 2008. ISBN 0-06-153786-1.
  • Bernstein, Shirley (1963). Making Music: Leonard Bernstein. Chicago: Encyclopædia Britannica Press. ASIN B0007E073Y.
  • Briggs, John (1961). Leonard Bernstein: The Man, His Works and His World. World Publishing Co. ISBN 978-1163810798.
  • Burton, Humphrey, Leonard Bernstein, Doubleday, New York, 1994. ISBN 0-385-42345-4.
  • Burton, William W. (1995). Conversations about Bernstein. New York: Oxford University Press, New York. ISBN 978-0195079470.
  • Chapin, Schuyler, Leonard Bernstein: Notes from a Friend, Walker, New York, 1992. ISBN 0-8027-1216-9.
  • Cone, Molly & Robert Galster (1970). Leonard Bernstein. New York: Thomas Y. Crowell Co. ISBN 978-0690487862
  • Ewen, David (1960). Leonard Bernstein, A Biography for Young People. Philadelphia: Chilton Co. ISBN 978-1376190656
  • Fluegel, Jane (ed.) (1991). Bernstein: Remembered: a life in pictures. New York: Carroll & Graf Publishers, Inc. ISBN 9780881847222.
  • Freedland, Michael (1987). Leonard Bernstein. London, England: Harrap. Ltd. ISBN 978-0245544996.
  • Gottlieb, Jack (ed.), Leonard Bernstein's Young People's Concerts, revised, Anchor Books, New York, 1992. ISBN 0-385-42435-3.
  • Gottlieb, Jack (2010). Working With Bernstein. Amadeus Press. ISBN 9781574671865.
  • Green, Diane Huss (1963). Lenny's Surprise Piano. San Carlos, California: Golden Gate Junior Books. ASIN B0006AYE10.
  • Gruen, John (1968). The Private World of Leonard Bernstein. New York: The Viking Press. ISBN 978-0670578559.
  • Hurwitz, Johanna (1963). Leonard Bernstein: A Passion of Music. Philadelphia: The Jewish Publication Society. ISBN 978-0827605015.
  • Ledbetter, Steven (1988). Sennets & Tuckets, A Bernstein Celebration. Boston: Boston Symphony Orchestra in association with David Godine Publisher, Inc.. ISBN 978-0879237752.
  • Laird, Paul R., Leonard Bernstein: A Guide to Research, Routledge, New York, 2002. ISBN 0-8153-3517-2.
  • Oja, Carol (2014). Bernstein Meets Broadway. Oxford University Press. ISBN 9780199862092.
  • Peyser, Joan (1987). Bernstein, A Biography. New York: Beech Tree Books/William Morrow. ASIN B01K2JCIX0.
  • Reidy, John P. & Norman Richards (1967). People of Destiny: Leonard Bernstein. Chicago: Children's Press. ASIN B0092UTPIW.
  • Robinson, Paul (1982). Bernstein (The Art of Conducting Series). New York: Vangard Press. ASIN B01K92K1OI.
  • Rozen, Brian D., The Contributions of Leonard Bernstein to Music Education: An Analysis of his 53 Young People's Concerts. Thesis (PhD), University of Rochester, Rochester, New York, 1997.
  • Secrest, Meryle (1994). Leonard Bernstein A Life. Alfred A. Knopf. ISBN 0679407316.
  • Seldes, Barry (2009). Leonard Bernstein: The Political Life of an American Musician. University of California Press. ISBN 978-0520257641.
  • Shawn, Allen (2014). Leonard Bernstein: An American Musician. Yale University Press. ISBN 978-0300144284.
  • Simeone, Nigel, The Leonard Bernstein Letters, Yale University Press, 2013. ISBN 9780300179095.
  • Wolfe, Tom (1987). Radical Chic and Mau Mauing the Flak Catchers. New York: Farrar, Strauss & Giroux. ASIN B01NAOARU3.

Externe links[bewerken]