Universiteitsbibliotheek Utrecht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Universiteitsbibliotheek Utrecht
Universiteitsbibliotheek Utrecht (nieuwe gebouw in De Uithof)
Universiteitsbibliotheek Utrecht (nieuwe gebouw in De Uithof)
Opgericht 1584
Locatie Utrecht (stad)
Type Universiteitsbibliotheek
Collectie
Aantal 4,2 miljoen boeken
Website
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

De Universiteitsbibliotheek Utrecht is de bibliotheek voor de wetenschappelijke informatievoorziening van de Universiteit Utrecht. De bibliotheek heeft zowel in de binnenstad van Utrecht als op de Uithof een vestiging, en kleinere bibliotheken bij de faculteiten. Het bezit van de Universiteitsbibliotheek is opgebouwd uit zo'n 40 collecties ter ondersteuning van de zeven faculteiten aan de Universiteit Utrecht. Daaronder zijn ook de Bijzondere Collecties met handschriften, boeken vóór 1901, zeldzame of kostbare boeken en kaarten.

Geschiedenis[bewerken]

In 1636 werd de universiteit Utrecht opgericht. De Stadsbibliotheek Utrecht tevens universiteitsbibliotheek werd echter al in 1584 gestart. Deze bibliotheek was in het koor van de Janskerk op het Janskerkhof. Eind 1640 werd Cornelis Booth als eerste bibliothecaris van de Universiteitsbibliotheek benoemd.

In 1820 verhuisde de Universiteitsbibliotheek van de Janskerk naar het voormalig paleis van koning Lodewijk Napoleon aan de Wittevrouwenstraat 7-11. De collectie raakte in de loop van tijd door de groei van de universiteit over diverse vestigingen in de stad Utrecht verspreid. In 2002 verhuisden in totaal 4,2 miljoen boeken naar een nieuw gebouw op De Uithof, dat door Wiel Arets is ontworpen. Het voormalige paleis aan de Wittevrouwenstraat is sinds 2012 de vestiging binnenstad van de bibliotheek.

Collectie[bewerken]

Het totale bezit van de Universiteitsbibliotheek Utrecht is onderverdeeld in de volgende collecties:

  • Collectie Bestuur & Organisatie
  • Collectie Bètawetenschappen
  • Bijzondere Collecties
  • Collectie Diergeneeskunde
  • Collectie Economie
  • Collectie Geesteswetenschappen
  • Collectie Geneeskunde
  • Collectie Geowetenschappen
  • Collectie Rechtsgeleerdheid
  • Collectie Sociale Wetenschappen

Deze collecties zijn elk weer onderverdeeld in deelcollecties. Een aantal van deze zijn niet gehuisvest in één van de twee grote vestigingen, maar bij de betreffende faculteit zelf. Bijvoorbeeld de Bibliotheek Wiskunde, die te vinden is in het Hans Freudenthal-gebouw (Budapestlaan 6) bij het Departement Wiskunde.

Bijzondere Collecties[bewerken]

De Universiteitsbibliotheek Utrecht bezit een collectie handschriften, oude drukken en landkaarten, ondergebracht in de Bijzondere Collecties. Onder de handschriften zijn ongeveer 700 middeleeuwse handschriften, 1000 handschriften van na de Middeleeuwen, het Utrechts Orgelarchief en geschreven collegeaantekeningen vanaf de 16de eeuw. De collectie oude en bijzondere drukken telt ruim 130.000 gedrukte werken van vóór 1801, ongeveer 1.000.000 boeken uit de 19de eeuw en rond de 3000 zeldzame of kostbare drukken van ná 1900. De kaartencollectie omvat zo'n 6.000 documenten van vóór 1850 en 170.000 kaarten van ná 1850.

Middeleeuwse handschriften[bewerken]

Utrechts Psalter, f. 15v
Utrechts Psalter, f. 15v

De kern van de collectie middeleeuwse handschriften wordt gevormd door de collecties van de kapittels en kloosters van Utrecht. Nadat Utrecht zich had aangesloten bij de Reformatie, nam men in 1581 het besluit de boeken van de kapittels en kloosters in en rond Utrecht te confisqueren voor de nieuwe Stadsbibliotheek in de Janskerk. Deze overname stuitte op weerstand: in 1584 zijn circa 600 handschriften en gedrukte werken, vooral uit de kloosters en uit het Janskapittel, in de bibliotheek geplaatst. De overige kapittels weigerden mee te werken en het bestaan van hun eigen collectie wordt uiteindelijk gedoogd. In de 19e eeuw werden deze voor een deel alsnog in de Stadsbibliotheek, inmiddels de Universiteitsbibliotheek, opgenomen.

Een topstuk uit de collectie is het Utrechts Psalter, dat in oktober 2015 door UNESCO toegevoegd is aan het Memory of the World-programma. Andere topstukken zijn de Codex Boreelianus, een 9de-eeuwse Griekstalige Bijbel, de monumentale maar beschadigde Zwolse Bijbel en het Pontificale van Sinte Marie, beiden uit de vijftiende eeuw. De Bijzondere Collecties hebben ook meerdere door Utrechtse verluchters gedecoreerde handschriften, waaronder het door de Meester van Otto van Moerdrecht verluchte Hs. 252 (Postilla in Prophetas, Nicolaus de Lyra), Hs. 41 en Hs. 16 B 8 van de Meester van Zweder van Culemborg en Hs. 5 J 27 van Antonis Rogiersz. Uten Broec.

Bijzondere drukken[bewerken]

De bijzondere drukken bevatten onder andere de collecties van de Utrechtse kapittels en kloosters, schenkingen van de rechtsgeleerde Evert van de Poll en de godgeleerde Huybert Edmond van Buchell, collecties van diverse Utrechtse professoren uit de 17de, 18de en 19de eeuw en bibliotheken die van andere instellingen zijn overgenomen, zoals de seminariebibliotheken van het Aartsbisdom Utrecht.

Kaarten[bewerken]

De cartografische documenten komen uit diverse collecties, waaronder 19de-eeuwse particuliere collecties van Utrechtse hoogleraren, de collectie van het Geografisch Instituut en van de Bibliotheek Geowetenschappen.

Literatuur[bewerken]

  • Grosheide, D., Monna, A.D.A. & Pesch, P.N.G.: Vier eeuwen Universiteitsbibliotheek Utrecht. Deel 1: De eerste drie eeuwen. Utrecht, Bibliotheek der Rijksuniversiteit & HES Uitgevers, 1986. ISBN 9061940966
  • Egmond, Marco van, Jaski, Bart & Mulder, Hans, red.: Bijzonder onderzoek. Een ontdekkingsreis door de Bijzondere Collecties van de Universiteitsbibliotheek Utrecht. Utrecht, Universiteitsbibliotheek Utrecht, 2009. ISBN 9789040076572
  • Horst, Koert van der: Handschriften en Oude Drukken van de Utrechtse Universiteitsbibliotheek, Utrecht, Universiteitsbibliotheek Utrecht, 1984. ISBN 9061943841

Externe links[bewerken]