Vuurtoren

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De Scheveningse vuurtoren.
De zeer kleine vuurtoren van Cape Meares.
Vuurtoren aan huis, Yaquina Bay Lighthouse.
Indeling lichtkarakters
Vuurtorens in Nederland (1978).

Een vuurtoren of lichttoren is een toren die werd gebouwd in de buurt van kliffen, of direct erop, zeestraten, ingangen van zeearmen en havens om 's nachts en bij stormweer schepen te waarschuwen voor de kliffen of doorgang, oorspronkelijk met behulp van een open vuur en later door middel van spiegels, lenzen en een lamp.

Ook havens of havengeulen hebben soms een of meer vuurtorens die de toegang aangeven en vaak een lichtlijn vormen.

Langs de Nederlandse kust staan elf grote vuurtorens (zogenaamde A-posten) en vier kleinere (B-posten). Bovendien bevinden zich nog vijf torens aan de oevers van het IJsselmeer. Dergelijke vuurtorens zijn de feitelijke opvolgers van de zogenaamde vuurpannen en vuurboeten of vuurbaken. Daarin of daarop brandden open vuren.

Geschiedenis[bewerken]

Het oudste voorbeeld is de vuurtoren van Alexandrië (de Pharos), een van de zeven wereldwonderen van de oudheid. Op deze toren werd in de oudheid hout verbrand (vandaar de naam 'vuurtoren') en het bouwwerk deed voornamelijk dienst als dagmerk: de opstijgende rook vergrootte de zichtbaarheid van het baken. Na een bestaan van ongeveer 1600 jaar is deze toren - die voorbeeld is geweest van alle anderen - verdwenen. In sommige talen is het woord voor een vuurtoren (en zelfs voor de koplamp van een voertuig) afkomstig van de Pharos: Spaans en Italiaans faro, Frans phare, Roemeens far, Grieks fáros.

Open vuur[bewerken]

De constructie van de Brandaris (Terschelling) toont duidelijk aan dat, voordat een lichthuis op de toren werd geplaatst, hier een vuur op werd gestookt. Andere, nog bestaande vuurtorens, waarop deze constructie duidelijk is, zijn die van De Ven, hoewel deze toren nooit een open vuur heeft gehad, en Westkapelle. Op de kerktoren van Goedereede brandde ooit ook een vuur, maar deze is nu niet meer als vuurtoren in gebruik. In de eerste helft van de 19e eeuw zijn alle open vuren vervangen door lampen.

Lenzen en spiegels[bewerken]

Na de uitvinding van de Argandse lamp aan het einde van de 18e eeuw nam olieverlichting de rol over. Eerst werd walvisolie gebruikt, maar dit werd later overgenomen door petroleumproducten. Tegenwoordig wordt elektrisch licht als de spitsbooglamp of de gloeilamp toegepast.

Tegenwoordig zijn vuurtorens ook voorzien van lenzen en spiegels om het licht te bundelen. Om het gewicht van de zeer grote lenzen te beperken, gebruikt men fresnellenzen. Met deze lenzen wordt een betere bundeling van het licht bereikt dan met gewone lenzen, maar met beperking van de dikte. Fresnellenzen worden niet alleen gebruikt om gewicht te besparen. Deze lenzen worden speciaal gemaakt om sferische aberratie tegen te gaan. Bij gewone lenzen zal er geen brandpunt ontstaan maar een "brandvlek", dit komt door het verschil in dikte tussen de rand en het centrum van de lens.

Het karakter[bewerken]

Iedere vuurtoren heeft een karakter wat het schijnsel op afstand betreft, variërend van een vast rondomschijnend licht tot een groepschitterlicht, waaraan ze herkend kunnen worden. Het aantal karakters is nogal beperkt en daarom zullen deze vaker te zien zijn, doch wel zodanig ver verwijderd van elkaar dat vergissing vermeden wordt (mede door in de buurt zijnde andere verkenningslichten). De karakters staan aangegeven in de lichtenlijsten en zeekaarten, gestandaardiseerd in alle talen, volgens afspraken gemaakt door de International Association of Lighthouse Authorities (IALA).

De karakters zijn te onderscheiden in verschillende groepen; vaste lichten (Engels: fixed), onderbroken lichten (occulting), schitterlichten (flashing) en morse. Het meest gebruikt zijn witte schitterlichten, maar andere karakters en kleuren, vooral rood en groen, worden veel gebruikt bij haveningangen. Bij sectorlichten is een wit licht zichtbaar in veilig vaarwater en een rood of groen licht aan weerszijden daarvan. De periode van het licht is de tijd in seconden waarin een lichtcyclus, van licht en donker, van een vuurtoren zich herhaald.

Op zeekaarten wordt naast het karakter van de vuurtoren ook de hoogte en de nominale dracht vermeld. Dit is het optisch bereik van het licht bij redelijk goed zicht. Voor redelijk goed zicht wordt uitgegaan van een meteorologisch zicht van 10 zeemijl. Met mist, neerslag of smog is een licht op minder grote afstand zichtbaar.

Ondanks de opkomst van moderne navigatiesystemen (o.a. gebaseerd op GPS) zijn vuurtorens nog altijd zeer zinvol, voor de controle op andere navigatiesystemen.

Verschillende vuurtorens en lichtschepen[bewerken]

In populaire cultuur en symbolisme[bewerken]

Een bezoek brengen aan een vuurtoren en het fotograferen ervan zijn populaire hobby's geworden. Ook het verzamelen van keramische replica's is enorm populair. Sommige vuurtorens zijn populaire reisbestemmingen en worden omgetoverd tot een toeristische attractie. In de Verenigde Staten worden jaarlijkse activiteiten en feesten georganiseerd[1].

De Disney-film Peter en de Draak wordt gekenmerkt door een vuurtoren. De langlopende Amerikaanse soap Guiding Light bevat een vuurtoren in de openingscène, en de fictieve plaats Springfield wordt daardoor gekenmerkt. De Australische jeugdserie Round the Twist gaat over een gezin dat in een vuurtoren woont.

Trivia[bewerken]

  • Vuurtorens worden tegenwoordig vaak voorzien van radarbakens, zodat ze door de scheepvaart op het radarscherm worden gezien.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]