Zeestraat (Den Haag)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nr 85: Oorlogsgravenstichting

De Zeestraat in Den Haag is het verlengde van het Noordeinde richting Scheveningen. Aan de straat liggen tientallen rijksmonumentale gebouwen.

Buiten de singels[bewerken]

Tot het einde van de 17de eeuw lag Den Haag voornamelijk binnen de singels. Tussen Den Haag en Scheveningen waren duingebieden waar gejaagd werd, waar molens en een enkele boerderij stonden, waar schapen liepen en waar landgoederen lagen zoals Zorgvliet en Clingendael.

Om naar Scheveningen te gaan, verliet men de stad door een poort aan het einde van het Noordeinde. Met een veer en later over de Scheveningsebrug stak men de singel over. Het heet aan de rechterkant nog steeds de Scheveningse Veer, aan de linkerkant ligt de Hoge Wal, waaraan de Koninklijke Stallen liggen die verbonden zijn met de tuin achter het Paleis Noordeinde. De Zeestraat en haar verlengde, de Scheveningse Zeestraat, later de Scheveningseweg genoemd, werden in het midden van de 17de eeuw aangelegd.

Aan de overkant van de singel stonden koetsen en koetsiers, men kon hen huren om naar Scheveningen te gaan over een zandpad waarlangs aan de rechterkant in het begin de Haagse Beek stroomde richting de Hofvijver. Deze beek kwam vanaf Loosduinen, en splitste zich naar rechts naar de toekomstige Zeestraat en naar links, waar hij richting het huidige Nassauplein ging en vandaar naar de Schelpkade, waarna hij op dezelfde singel uitkwam. Pas in 1931 werd de Haagse Beek in de Zeestraat overkluisd.

Bebouwing vóór 1800[bewerken]

Op een prent van Den Haag uit de eerste helft van de 18de eeuw zien we dat er een brug is tussen het Noordeinde en wat nu de Zeestraat heet, dat er al bebouwing is aan de zuidoostzijde, maar nog alleen weiland aan de noordwestkant. Dat weiland aan de noordwestkant tot aan de Schippertjesvaart was in bezit van Lambertus van Kleeff, houtkoopman (en later rentenier), die zelf aan het Hoge Westeinde woonde. Hij had een loods aan de Zeestraat, op wat nu de Kortenaerkade is, misschien net zichtbaar op een kaart uit 1747. Vanaf 1766 ver(erf)pachtte hij land langs de Zeestraat, steeds 150 rijnlandse voet diep, vanaf het midden van de sloot tussen de weg en het land; dat is tot waar nog steeds de achtertuinen doorlopen (behalve van de huidige nummers 52-58). Het eerste en grootste perceel, van achter zijn loods tot aan "het blaauwe hek" is 276 voet breed (t/m het huidige nummer 50) en ging naar Arnoldus Theodorus Zoodaar, meester timmerman en schrijnwerker (en koopman in houtwaren in 1788), die er met Gerrit Jan Dibbets, ook meestertimmerman en schrijnwerker, huizen op zette en deze dan weer verkocht. In 1779 verkreeg Anna Elisabeth Kraft (Wed. Cornelis van der Laan) de volgende 50 voet in erfpacht (nu nummer 52 en 54), tegelijk met Mr Hendrik Justus van Oldenbarnevelt genaamt Witte Tullingh die de erfpacht kreeg van 100 voet (nu nummer 56 t/m 60g). Later dat jaar volgde Jean Maritz, s'Lands Grofschutgieter, met eerst 50 voet, wat hij later met nog eens 20 voet uitbreidde (nu nummer 62 en de helft van 64). Ten slotte verwierf in 1780 Batholomeus Planta de resterende 210 voet tot aan wat nu de Bazarstraat is.

Veilingdocument uit 1786 met een beschrijving van het te veilen huis

Na het overlijden van Planta wordt in 1786 zijn huis geveild en daarvan is een beschrijving van het huis: "Een nieuw Huijs, Erve en Considerable groote Thuijn daaragter, breed 210 en lang 150 voeten, Tuinhuis, en verdere Getimmerte daar op Staande, Berceau, en Lanen, beplant met allerhande Zoorten van beste fijne vrugtboomen en Moesserijen, leggende rondsommen in zijn Muuren en heiningen, zijnde het Huis voorzien met een groote Zaal, en verscheide gestucadoorde Kamers, waar van Zeeven behangen zijn, groote Keuken, met excellent regen en pomp Water, Traskelder, mitsgaders beschote Solder, En domestique Kamertjes, hebbende alle het zelve en van rondsomme een aller verruckenste en onbelemmert uitzight, zoo op den Hage, Landerijen, en weg Staand en geleegen over de brugge, aan de Zuid Westzijde van de Scheveningseweg, in Haag Ambacht, belend ten Zuiden den heer Marits, ten Westen het Land van den Heer Van Kleeff, ten Noorden tot in de halve Scheijsloot, van den Heer Weesmeester de Lille, en ten Oosten de Scheveningse weg." Het klinkt als een voorbode van het Willemspark in de volgende eeuw.

Stadsuitbreiding[bewerken]

Na de Franse tijd, en vooral door toedoen van koning Willem II, werd begonnen met de stadsuitbreiding richting Willemspark. Eerst werd het park aangelegd zodat hij er prettig kon paardrijden. Aan de noordkant liet hij stallen bouwen, en vandaar doorkruiste een laan (later Sophialaan genoemd) het park naar de zuidkant, waar de Noordmolen stond. Aan weerszijden van de laan stonden linden die in het begin van de 20ste eeuw ziek werden en door paardenkastanjes werden vervangen. Het Willemspark werd aan de zuidkant begrensd door een zandweg, die naar Scheveningen ging. Hierover liepen de Scheveningse vissersvrouwen naar de stad om hun vis naar de markt te brengen.

Om de Zeestraat te ontwikkelen, werd er op aandringen van Willem II een badhuis (1842) gebouwd. De meeste huizen aan de Zeestraat zijn uit de tweede helft van de 19de eeuw.

Noordmolen[bewerken]

Noordermolen

Aan de noordkant van de Zeestraat, op de hoek van de (latere) Sophialaan, stond de Noordmolen, een zgn dwangmolen uit de 14de eeuw, ook wel de Noordleliemolen genoemd. Boeren moesten hier hun graan laten malen. In 1668 werd de molen gerestaureerd door zes bakkers, w.o. Gerardus Nicola; hij overleefde de andere vijf bakkers en de molen raakte bekend als de molen van Nicola. Zijn nazaten hebben Lensvelt-Nicola opgericht. In 1798 werd de molen opnieuw verbouwd. Om de molen was een erf met twee huizen, twee paardenstallen, een hooizolder en een schuur. Voor de molen stond een klein wachthuisje. Hier moesten de boeren hun graan wegen, en erover belasting betalen. De Haagse Beek liep er met een bocht omheen.

De Noordmolen werd in 1858 gekocht door Johannes Jacobus Nieuwenhuijzen (spiegelmaker), Cornelis Krulder (meester-timmerman) en zijn zwager Johannes Delia (architect), die hem volgens afspraak moesten afbreken. Ook moesten zij het perceel binnen drie jaar bebouwen en de bocht in de Beek dichtmaken zodat de gemeente hem rechtdoor kon trekken. De bouwontwerpen moesten aan B&W worden voorgelegd, die immers van het Willemspark een mooie villawijk wilden maken. Er kwamen een zestal huizen, die iets terugspringen omdat de Haagse Beek er voor liep. De huizen werden verhuurd en werden al snel het 'rijkeluishofje' genoemd. De verhuur aan rijke mensen beviel hun goed, en hierna bouwden zij Mauritskade 19-33, Amaliastraat 2-16, Oranjestraat 4-10 en Parkstraat 6-18, alle met hetzelfde doel.

Keek men langs de Noordmolen naar rechts, dan zag men nog twee molens, vlakbij stond een molen waar nu het Plein 1813 is, en in de verte stond de Mallemolen, een molen die binnen een jaar door een storm zoveel schade opliep dat er een wiek brak, die nooit gerepareerd werd. Waar de Mallemolen stond is nu een hofje.

Badinrichting[bewerken]

In 1842 werd in opdracht van Willem II de Thermische Badinrichting gebouwd, waar zwaveldampbaden, aromatische Russische dampbaden, minerale baden met zwavel, staal, jodium etc. kwamen. Het werd groots opgezet, het terrein was omringd door een muur met kantelen. Na het overlijden van Willem II moest Willem III allerlei verkopen om de schulden van zijn vader af te lossen. Zo verkocht hij in 1852 de badinrichting aan Krulder & Delia. Na de sloop werden er enkele huizen naast de bazar gebouwd.

Bazar[bewerken]

Het plan om een bazar te bouwen is van Willem II, maar hij overlijdt in 1849. Willem III wil het toch ten uitvoer brengen en biedt de heer De Boer, die een winkeltje heeft op het Plein naast het Binnenhof aan om naar de Zeestraat te verhuizen en zich te vestigen in de daar rond 1865 te bouwen Grand Bazar, op de hoek van de huidige Bazarstraat. Dit was een voorloper van de warenhuizen. In Amsterdam werd in 1870 al de eerste Bijenkorf geopend. In een deel van het pand van de Grand Bazar Royal of Groote Koninklijke Bazar zit nu het Museum voor Communicatie.

Panorama Mesdag[bewerken]

In 1881 werd het Panorama Mesdag geschilderd door Hendrik Willem Mesdag en enkele vrienden.

Gebouw Willemspark[bewerken]

Waar nu het appartementengebouw Willemspark staat, bouwden Krulder en Delia twee villa's. die in 1929 afgebroken werden om plaats te maken voor het huidige flatgebouw, ontworpen door architect Wegerif. Na de Tweede Wereldoorlog werd het flatgebouw in gebruik genomen door het Ministerie van Sociale Zaken, enkele jaren geleden werd het gerenoveerd om weer als flatgebouw te worden gebruikt.

PTT[bewerken]

Op de hoek van de Zeestraat en de Kortenaerkade staat het voormalige hoofdkantoor van de PTT. Hier stond het oorlogsmonument van Hildo Krop voor gevallen PTT'ers. Het monument staat nu op het Nassauplein. Er is nu het International Institute of Social Studies gevestigd.

Hilton Hotel[bewerken]

Op de hoek van de Zeestraat en de Scheveningse Veer is in 2009/10 een bestaand gebouw van de PTT verbouwd tot Hilton hotel. Het ernaast gelegen Panorama Mesdag heeft geprotesteerd tegen de bouw van de parkeergarage onder meer ten behoeve van het hotel, ter plekke van de voormalige zwemrichting "Mauritskade", uit angst dat de werkzaamheden de monumentale rotonde zouden beschadigen. Het is tot een rechtszaak gekomen, en de werkzaamheden hebben lange tijd stilgelegen. Nadat de fundering van de Panoramarotonde, die door de bouwwerkzaamheden inderdaad was verzakt, in 2010 was opgevijzeld, kon het graven van de put voor de parkeergarage worden hervat.

Tabel[bewerken]

Nummer Bouwjaar Gebruiker
35 Hilton Hotel
39 1910 particulier
65 1881 Panorama Mesdag
67 ca. 1860 [1] Panorama Mesdag
69 1860 [1] vnl. particulier
77-83 (Rijkeluishofje) 1860 vnl. particulier
85 ca. 1860 [1] Oorlogsgravenstichting
87-257 1929-1931 [1] Flatgebouw Willemspark
38-48 1769 [1]
50 1875-1899 [1]
60 1952 appartementen
62 ca. 1860 [1] appartementen
64 ca. 1860 [1] Luzac College
66 ca. 1860 [1] Luzac College
66a ca. 1860 [1] SJMG Health Investments
66b ca. 1860 [1] Onderlinge 's-Gravenhage / De Hoop
68 1858 [1] Onderlinge 's-Gravenhage / De Hoop
70 ca. 1860 [1] Onderlinge 's-Gravenhage / De Hoop
72 1865 Onderlinge 's-Gravenhage / De Hoop
74 1870 Ambassade van Portugal
76 1878 [1] Cash Software
78 1878 [1] Ambassade van Oekraïne
80-82 1878 [1] oorspronkelijk Groote Koninklijke Bazar, nu Museum voor Communicatie
84 ca. 1860 [1] Schuttelaar & Partners
86-90 ca. 1860 [1] Ministerie van Financiën
92 ca. 1860 [1] Ambassade van Estland
94, 94a ca. 1860 [1]
96 ca. 1860 [1] Pals Groep
98 ca. 1860 [1]
100 ca. 1860 [1]

Foto's[bewerken]

Zuidkant van de Zeestraat[bewerken]

Noordkant van de Zeestraat[bewerken]