Acis (geslacht)

Acis
Acis nicaeensis
Taxonomische indeling
Rijk: Plantae (Planten) Stam: Embryophyta (Landplanten) Klasse: Spermatopsida (Zaadplanten) Clade: Bedektzadigen Clade: Eenzaadlobbigen Orde: Asparagales Familie: Amaryllidaceae (Narcisfamilie)
geslacht
Acis Salisb. (1807)
Portaal    Biologie

Acis is een plantengeslacht dat de Atlantische en mediterrane Narcisklokjes omvat.

Het geslacht Leucojum lato sensu kent elf verschillende soorten. Cladistiek en DNA-sequentie analyse hebben aangetoond dat het lenteklokje (Leucojum vernum) en het zomerklokje (Leucojum aestivum) nauw verwant zijn met het geslacht Galanthus. De andere soorten, die er minder verwantschap mee vertonen, worden nu ondergebracht bij het geslacht Acis.

De soorten

Het geslacht Acis omvat negen narcisklokjes. Vijf soorten bloeien in de lente, vier in de nazomer.

Deze planten, die vooral uit erg droge streken voortkomen, zijn meestal inheems in een beperkt aantal Atlantische en mediterrane regio’s. De meeste soorten worden voor die reden wettelijk beschermd op regionaal en internationaal niveau.

De Atlantische soorten

• Het ‘herfstklokje’, Acis autumnalis (L.) Herb., uit het westelijk deel van het Middellandse Zeegebied en Portugal, heeft witte bloemen met een roze toets die in kleine getale groeien op fijne stelen van zo’n 15 tot 20 cm. De draadvormige en opstaande bladeren, die tijdens de bloei verschijnen, blijven groen tot de daaropvolgende zomer. Deze soort heeft een lange bloeitijd (augustus tot oktober). In Noord-Afrika vinden we de twee volgende variëteiten:
  • var. oporantha (Jord. et Fourr.) Lledó, A.P.Davis & M.B.Crespo, robuuster met drietandige tepalen
  • var. pulchella (Jord. et Fourr.) Lledó, A.P.Davis & M.B.Crespo, kleiner met witte bloemen.
• Het ‘haarfijne klokje’, Acis trichophylla Sweet groeit in Noord-Afrika en op het Iberische schiereiland, voornamelijk in de duinen. Deze soort heeft draadvormige bladeren en witte tot purperkleurig roze bloemen (f. purpurascens). Drie variëteiten ervan worden vermeld:
  • var. trichophylla
  • var. broteroi (Jord. & Fourr.) Lledó, A.P.Davis & M.B.Crespo
  • var. micrantha (Gattef. & Maire) Lledó, A.P.Davis & M.B.Crespo
• Het ‘Tangerklokje’, Acis tingitana (Baker) Lledó, A.P.Davis & M.B.Crespo, een zeldzame soort uit het Marokkaans Rif, heeft bredere bladeren en witte schermbloemen op een stengel van zo’n 20 tot 25 cm.

De mediterrane soorten

• Het ‘Franse lenteklokje’, Acis nicaeensis (Ardoino) Lledó, A.P.Davis & M.B.Crespo is afkomstig van de Franse Rivièra, waar de plant voorkomt tot op 1000 m hoogte (36 vindplaatsen). Het is een kleine plant (10 cm) met erg smalle en gebogen bladeren en sneeuwwitte bloemen, meestal alleenstaand soms per twee, die tot bloei komen in maanden maart-april. Pittig detail: Acis nicaeensis, die vandaag de dag internationaal beschermd is, droeg vroeger de naam Leucojum hiemale (‘winterklokje’) hoewel de plant in de lente bloeit…
• Acis fabrei (Quézel & Girerd) Lledó, A.P.Davis & M.B.Crespo, een taxon verwant met Acis nicaeensis, werd in 1880 ontdekt door J.H. Fabre en pas in 1990 als nieuwe soort erkend. De alleenstaande bloemen van Acis fabrei zijn groter dan die van Acis nicaeensis. We treffen deze soort enkel aan in de Monts de Vaucluse (zuidflank van de Mont Ventoux), waar slechts vier vindplaatsen gekend zijn.
• Het ‘Spaanse herfstklokje’, Acis valentina (Pau) Lledó, A.P.Davis & M.B.Crespo, treffen we aan in de streek van Valencia (zuidoosten van Spanje). Deze soort, die veel gelijkenissen vertoont met Acis nicaeensis, heeft in de nazomer wel grotere, witte bloemen op een iets stevigere stengel (van zo’n 20 tot 30 cm) en gebogen bladeren.
• Acis ionica Bareka, Kamari & Phitos: het gelijkende taxon dat men lokaal langs de Adriatische kust van Griekenland en bij de stad Vlorë in Albanië aantreft, werd oorspronkelijk door Gay Acis cephalonica benoemd. Daarna werd het beschouwd als een ondersoort van Leucojum valentinum (subsp. vlorense Paparisto & Qosja). Het wordt sinds 2006 beschouwd als een volwaardige soort .
• Het ‘roze herfstklokje’, Acis rosea (F.Martin) Sweet, een miniatuur ‘herfstklokje’ (10 tot 15 cm hoog) met alleenstaande bloemen met felroze strepen, is afkomstig uit de laaggelegen streken van Corsica en Sardinië.
• Het ‘langbladige lenteklokje’, Acis longifolia J.Gay ex M.Roemer, is een zeldzame soort met lange bladeren, afkomstig van het noorden van Corsica (schiereiland Scandola) en lijkt op Acis trichophylla. De plant heeft draadvormige bladeren en witte bloemen.

Foto's van andere soorten

• 

  Acis autumnalis

• 

  Bloem van Acis autumnalis

• 

  Acis fabrei

• 

  Acis ionica

• 

  Bloem van Acis ionica

• 

  Acis longifolia

• 

  Acis trichophylla

• 

  Acis valentina

• 

  Bloem van Acis valentina

Kweek

De soorten van het geslacht Acis kan men vinden bij gespecialiseerde bollenkwekers.

• Acis nicaeensis en Acis autumnalis zijn matig winterhard. Om optimaal te bloeien vraagt deze soort een warme en beschutte plaats in een rotstuin. De bladeren die bijna het hele jaar door groen zijn, kunnen lijden onder hevige vrieskoude.
• Acis valentina, minder winterhard, moet op een beschutte en zeer zonnige plek worden geplant.
• Acis longifolia, Acis trichophylla et Acis tingitana zijn weinig of niet winterhard. Deze soorten moeten in koude kas worden gekweekt, behalve dan in streken met een zacht klimaat zoals het zuiden van Engeland of het westen van Frankrijk.
• Acis rosea, een fragiele soort die best voorbehouden blijft voor ervaren amateurs, wordt bij voorkeur in een koude kas gekweekt.
• Acis fabrei wordt naar ons weten nog niet gekweekt.

Externe link

• Nomenclatuur van het geslacht Acis

Referenties

• John E Bryan, Bulbs (revised edition), Timber press, 2002 – ISBN 0881925292
• Katia Diadema, Frédéric Médail, Laurence Affre, Hervé Castagné, Franck Torre & François Bretagnolle, Écologie, distribution et morphologie comparées des nivéoles de Nice (Acis nicaeensis) et de Fabre (Acis fabrei), Alliaceae endémiques des Alpes maritimes et et de la Nesque (Vaucluse), Acta Bot. Gallica, 154 (4), 619-634, 2007.
• Dolores Lledo, Aaron Davis, Manuel Crespo, Mark Chase, Michael Fay, Phylogenetic analysis of Leucojum and Galanthus (Amaryllidaceae) based on plastid matK and nuclear ribosomal spacer (ITS) DNA sequences and morphology, Plant Syst. Evol, 246(3-4): 223-243.
• Réginald Hulhoven, Verwanten van de Sneeuwklokjes – Lente-, zomer- en herfstklokjes, De Tuinen van Eden, 23: 130-133, 2005

Mediabestanden

Zie de categorie Acis (Amaryllidaceae) van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.