Acrostichon

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Een acrostichon (ook: naamdicht of lettervers) is een gedicht waarvan bepaalde, meestal de eerste, letters van iedere regel of strofe, achter elkaar gelezen zelf ook een woord of zin vormen. Acrostichon is een samenvoeging van de Griekse woorden akros (uítstekend) en stichos (rij, vers).

Het bekendste voorbeeld is de tekst van het Nederlandse volkslied, het Wilhelmus, waarvan de eerste letters van de originele coupletten samen de naam 'Willem van Nassov' vormen. Tegenwoordig is dat 'Willem van Nassau'. Dit komt onder meer doordat in die tijd voor de tekens U en V uitwisselbaar waren.

Het boek Klaagliederen in de Bijbel is bijna geheel in de vorm van het acrostichon gebouwd op het 5de hoofdstuk na. Op een na zijn alle vijf klaagliederen alfabetisch volgens de 22 letters van het Hebreeuws alfabet. Een dergelijke vorm wordt ook wel abecedarium genoemd.

Ook de psalmen 9, 10, 25, 34, 37, 11, 112, 119 en 145 in de Bijbel zijn een acrostichon met de letters van het Hebreeuwse alfabet. In de Nederlandse psalmberijming zijn deze acrostichons verloren gegaan alsook in de onberijmde versie in alle Nederlandse bijbelvertalingen, behalve in de Naardense Bijbel. In sommige edities van de Statenvertaling wordt naar de acrostichons verwezen door de namen van de Hebreeuwse letters bij de tekst te noemen.

In de beeldende kunst treft men ze aan als zinspreuk, waarvan de beginletters van de woorden, tevens zijn die van de voor- of familienaam (bijv.; arbeid adelt, rust roest = Arnold Adolf en Reinier Rutgers). Het gegeven komt veel voor op ex-libris, boekmerken, enz.

Ook is het 1e hoofdstuk van het bijbelboek Nahum het grootste deel in acrostichon opgebouwd.

Bij het verhaal van Reinaert de Vos is ook een acrostichon terug te vinden. In de Middelnederlandse versie eindigt het verhaal met de regels

"'Bij Gode, ik dar 't u wel raden!'

Isengrijn sprak tot den bere:

'Wat zegt gij er toe, Brune here?'

'Ik ligge in den rijzeren

liever dan hier in de ijzeren.

Laat ons tot den koning gaan

ende zijnen pais daar ontvaan.'

Met Firapeel dat zij gingen

ende maakten pais van alle dingen."

Hierin wordt de tekst "Bi Willeme" zichtbaar. Het gaat hier over de befaamde "Willem die Madocke maeckte"