Acrostichon

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een acrostichon (ook: naamdicht of lettervers) is een gedicht waarvan bepaalde, meestal de eerste, letters van iedere regel of strofe, achter elkaar gelezen zelf ook een woord of zin vormen. Betreft het niet de eerste, maar de middelste letters, spreekt men ook wel van een mesostichon. Het woord acrostichon is een samenvoeging van de Griekse woorden akros (uítstekend) en stichos (rij, vers).

Een bekend voorbeeld is de tekst van het Nederlandse volkslied, het Wilhelmus, waarvan de eerste letters van de coupletten in de originele spelling samen de naam 'Willem van Nassov' vormen.[1] Ook de beginletters van de eerste 15 zinnen van de Troonrede van 2010 vormen de naam 'Willem van Nassov':

Willen wij daadkrachtig het economisch herstel vorm kunnen geven, dan is stabiel bestuur gewenst.
Intensief wordt sinds de Tweede Kamer-verkiezingen van 9 juni gewerkt aan de totstandkoming van een nieuw kabinet.
Lopende de kabinetsformatie past het huidige kabinet terughoudendheid bij het doen van beleidsvoorstellen voor het komende jaar.
Lange tijd en wereldwijd zullen de gevolgen van de financieel-economische crisis voelbaar blijven.
Een ingrijpend pakket van ombuigingen is nu noodzakelijk om de positie van ons land ook op de lange termijn te verbeteren.
Maatregelen voor de jaren na 2011 zullen vanzelfsprekend door een nieuw kabinet voorbereid moeten worden.
Voorwaarde voor een duurzame ontwikkeling en welvaart is een stabiel begrotingsbeleid.
Aanvullende voorstellen om het jaarlijkse tekort op de begroting terug te dringen, zijn onvermijdelijk.
Noodzakelijke middelen om de economie te stimuleren heeft de regering reeds ingezet.
Niet langer kan dit beleid ongewijzigd worden gecontinueerd.
Als gevolg van de dalende belastinginkomsten en de stimuleringsmaatregelen is het overheidstekort fors opgelopen.
Staatsschuld en tekort stijgen tot een hoogte die op den duur niet houdbaar is.
Structurele financiële maatregelen zullen nú genomen moeten worden.
Om de hoge overheidstekorten terug te dringen komt de regering met voorstellen die de financiële positie van de Rijksbegroting op termijn zullen verbeteren.
Voldaan wordt tevens aan de voorwaarden van het Europees Stabiliteits- en Groeipact, waaraan ons land gebonden is.

Het boek Klaagliederen in de Bijbel is bijna geheel in de vorm van het acrostichon gebouwd op het 5de hoofdstuk na. Op een na zijn alle vijf klaagliederen alfabetisch volgens de 22 letters van het Hebreeuws alfabet. Een dergelijke vorm wordt ook wel abecedarium genoemd.

Ook de psalmen 9, 10, 25, 34, 37, 111, 112, 119 en 145 in de Bijbel zijn een acrostichon met de letters van het Hebreeuwse alfabet. In de Nederlandse psalmberijming zijn deze acrostichons verloren gegaan, behalve psalmen 111 en 112 in Psalmen voor Nu, alsook in de onberijmde versie in alle Nederlandse Bijbelvertalingen met uitzondering van de Naardense Bijbel. In sommige edities van de Statenvertaling wordt naar de acrostichons verwezen door de namen van de Hebreeuwse letters bij de tekst te noemen.

Het eerste hoofdstuk van het Bijbelboek Nahum is eveneens grotendeels in acrostichon opgebouwd.

In de beeldende kunst treft men ze aan als zinspreuk, waarvan de beginletters van de woorden, tevens zijn die van de voor- of familienaam (bijvoorbeeld; arbeid adelt, rust roest = Arnold Adolf en Reinier Rutgers). Het gegeven komt veel voor op ex librissen, boekmerken, enz.

In het verhaal Van den vos Reynaerde is ook een acrostichon terug te vinden. In de Middelnederlandse versie eindigt het verhaal met de regels:

"'Bij Gode, ik dar 't u wel raden!'
Isengrijn sprak tot den bere:
'Wat zegt gij er toe, Brune here?'
'Ik ligge in den rijzeren
liever dan hier in de ijzeren.
Laat ons tot den koning gaan
ende zijnen pais daar ontvaan.'
Met Firapeel dat zij gingen
ende maakten pais van alle dingen."

Hierin wordt de tekst "Bi Willeme" zichtbaar. Dit zou slaan op de befaamde "Willem die Madocke maecte".

Zie ook[bewerken]

Voetnoot
  1. Tegenwoordig is dat 'Willem van Nassau'. In de tijd dat het Wilhelmus geschreven werd, was Willem van Nassou niet ongebruikelijk (Wilhelmus van Nassouwe), en waren de U en de V uitwisselbaar.