Genericide

Een doosje aspirine van Bayer, de rechthebbende op de oorspronkelijke merknaam Aspirine.

Genericide of merkverwatering is het verschijnsel dat een merknaam van een bepaald product of dienst zo bekend wordt, dat men in de spreektaal deze naam ook gaat gebruiken om te refereren aan soortgelijke producten van een ander merk.

De merknaam wordt dan in feite de soortnaam en verliest zijn specifieke betekenis voor het merk waar het oorspronkelijk bij hoorde. Andere aanduidingen voor hetzelfde verschijnsel zijn begripsmonopolie of, in juridisch taalgebruik, sterk merk. De term een combinatie van generiek (in de betekenis 'algemeen', 'merkloos') en -cide ('moord').

Genericide treedt vaak op als het product of de dienst waar de naam oorspronkelijk bij hoorde sterk de markt domineert, waardoor soortgelijke producten of diensten schaars zijn. Tenzij een bedrijf echt specifiek acties onderneemt tegen het gebruik van hun merknaam als soortnaam, kan het door genericide het intellectueel eigendom op de naam verliezen.

In het Intellectueel eigendomsrecht wordt een merk dat als soortnaam gehanteerd wordt met de term sterk merk aangeduid. Potentieel verwarrend is dat binnen de marketing een sterk merk juist aan een merk met een hoge merkwaarde refereert, terwijl de merkwaarde van merken met een begripsmonopolie juist lager is omdat er geen sprake van exclusiviteit meer is.

Reactie op genericide

De eigenaar van een merknaam kan optreden tegen genericide door het recht op de naam te claimen. Dit gebeurt bijvoorbeeld indien het woord ook in geschreven media gebruikt wordt voor het product in zijn algemeenheid.

De mate waarin een bedrijf kan optreden tegen genericide verschilt sterk. Zo kunnen bedrijven voorlichting geven over correct gebruik van een merknaam. Ook kan een bedrijf duidelijk de rechten op een naam opeisen om genericide door middel van de media te voorkomen.

In veel landen geldt dat een merknaam nadat hij is gegenericeerd tot het publiek domein gaat behoren, en commercieel gebruikt kan worden door iedereen.

In de Nederlandse context is het voldoende indien een rechthebbende kan aantonen met zekere regelmaat tegen merkinbreuk op te treden, bijvoorbeeld door mensen erop te wijzen dat ze met het als soortnaam gebruiken van de merknaam inbreuk maken op de intellectuele eigendomsrechten van de rechthebbende.

Voorbeelden

Zie Lijst van merknamen die als soortnaam worden gebruikt voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Enkele voorbeelden van genericide:

• "Aspirine": begon als merknaam van een tablet van acetylsalicylzuur, maar wordt nu ook vaak gebruikt voor andere medicijnen in tabletvorm.
• "Bic" is een (merk)naam voor een balpen.
• "Frisbee", oorspronkelijk een merknaam van Wham-O, maar wordt nu gebruikt voor vrijwel elk soort vliegende schijven.
• Het werkwoord "googlen" is een generieke aanduiding geworden voor het zoeken via een zoekmachine op internet.
• "Isomo" is een (merk)naam voor piepschuim (regionaal).
• "Kliko", voor een plastic minicontainer (regionaal).
• "Luxaflex" voor zonwering.
• "Pamper": een merknaam van wegwerpluiers (Pampers) die in de omgangstaal synoniem is geworden voor elk soort wegwerpluier, ongeacht het merk.
• "Plasticine" is een (merk)naam voor boetseerpasta.
• "Skai", oorspronkelijk een Duits merk van kunstleer, dat nu in Duitsland synoniem is voor elk soort kunstleer. Is zelfs opgenomen in het woordenboek.
• "Teflon" voor een beschermingslaag op pannen en huizen
• "Zamboni" voor ijsdweilmachine
• "Speedo voor Zwembroek

Referenties