Roze Zaterdag

Roze Zaterdag is de Belgische en Nederlandse versie van de Gay Pride Parade en wordt in de lage landen respectievelijk sinds 1977/1978/1979 gehouden. De Roze Zaterdag is een jaarlijks georganiseerde thema- en feestdag en heeft naast ontmoeting, feestelijkheid en zichtbaarheid ook een emancipatoir, demonstratief en politiek karakter. Dit in tegenstelling tot de eveneens jaarlijkse Amsterdam Gay Pride, dat oorspronkelijk vooral een feest rondom de Canal Parade is.

Nederland

Roze Zaterdag wordt in Nederland jaarlijks op doorgaans de laatste zaterdag van juni georganiseerd. Het is een jaarlijks openlijk en landelijk treffen van holebi's in telkens een andere stad. De bedoeling van deze roulering is om zo telkenmale weer in een andere stad de gemeente, de bevolking en de organisatie aldaar een roze impuls te geven. In andere landen, waaronder België, rouleert men niet (meer) met Roze Zaterdag of is een grote- of hoofdstad de vaste keuze.

Roze Zaterdag (ook wel eens afgekort tot RZ) als jaarlijks georganiseerde themadag, evenement, demonstratie, parade of feest heeft naast ontmoeting en zichtbaarheid ook een emancipatie-aspect en politiek karakter. Door mee te doen met Roze Zaterdag willen mensen (holebi's en anderen) tonen, dat ze trots zijn op deze levensstijl of hun activisme dan wel solidariteit ermee betonen. Daarnaast zijn er elk jaar politici aanwezig of worden de aanwezigen toegesproken door bestuurders, bekende homo's en hetero's. Verder zijn er doorgaans optredens, feesten en een informatiemarkt.

Roze is al sinds decennia de kleur die als een soort geuzennaam/symbool-kleur gebruikt wordt in de strijd, die homo's hebben moeten voeren tegen de gevestigde orde en ook ten tijde van de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers in vorm van Roze driehoek als stigma voor homoseksuelen in concentratiekampen ter herkenning moest worden gedragen.

Nadat Stichting Roze Front is opgehouden te bestaan, wijst tegenwoordig de Stichting Roze Zaterdagen Nederland aan welke stad de beste papieren heeft om in een bepaald jaar Roze Zaterdag te organiseren. Dan wordt er vaak in die stad een aparte stichting en projectorganisatie opgericht, die de daadwerkelijke uitvoering op zich neemt. De stad die officieel een Roze Zaterdag toegewezen heeft gekregen wordt sinds 2009 wel de Roze Stad genoemd en de week voorafgaand aan Roze Zaterdag, vaak gevuld met allerlei publieks- en specifiek gerichte activiteiten, noemt men wel de Roze Week.

Roze Zaterdag wordt in Nederland in principe jaarlijks op de laatste zaterdag van juni gehouden. Op die dag braken in 1969 in New York rellen uit, nadat de politie de homobar Stonewall Inn in Christopher Street was binnengevallen. De rellen leidden tot de georganiseerde strijd voor de rechten voor homo's en lesbiennes. Ook in andere landen werden organisaties opgericht. In Nederland wordt de Roze Zaterdag vanaf 1979 onder die naam gehouden. Dit was precies 10 jaar nadat de Stonewall-rellen plaatsvonden.

De naam Roze Zaterdag is in 1979 in Limburg (Roermond) uitgevonden. Daar werd op 14 april, paaszaterdag, een demonstratie gehouden tegen de uitspraken van bisschop Gijsen over homoseksualiteit. Die demonstratie viel in de Goede Week en katholieken kennen dan Witte Donderdag, Goede Vrijdag en voor de demonstratie maakte men van de zaterdag: Roze Zaterdag. Dat is later overgenomen voor de laatste zaterdag van juni.

Ook daarvóór waren er al homodemonstraties. Vanaf 1981 vindt de Roze Zaterdag elk jaar in een andere stad plaats. Hoewel het ook voorkomt dat na een aantal jaar een stad nogmaals de organisatie toegewezen krijgt.

De eerste homodemonstratie in Nederland werd gehouden op 21 januari 1969 op het Binnenhof in Den Haag en was gericht tegen het uit 1911 stammende artikel 248bis van het Wetboek van Strafrecht, dat de leeftijdsgrens voor homoseks op 21 jaar stelde, terwijl de leeftijdsgrens voor heteroseks op 16 jaar lag. In 1971 werd dit artikel afgeschaft.

De Roze Zaterdag op 26 juni 1982 in Amersfoort liep uit op rellen. De ruim 4000 deelnemers maakten een ernstige confrontatie met conservatieve jongeren mee, die de demonstratie met eieren en stenen bekogelden en De Flint, waar het slotfeest werd gehouden, urenlang omringden, waardoor zelfs taxichauffeurs geen klanten bij De Flint durfden af te halen. Naar aanleiding hiervan begon het COC gesprekken met het kabinet die uitmondden in homo-emancipatiebeleid vanuit de Rijksoverheid en in de aanstelling van een minister voor homo-emancipatiebeleid (coördinerend bewindspersoon).

Veel informatie over Roze Zaterdagen in Nederland en daarbuiten is ook te vinden in het Internationaal Homo/Lesbisch Informatiecentrum en Archief in Amsterdam (Homodok) en in Leeuwarden (Anna Blaman Huis)

Overzicht Roze Zaterdagen in Nederland

• 2013 – Utrecht
• 2012 – Haarlem
• 2011 – Groningen – Ruimte voor ontmoeting – 2 juli 2010 (Groningen was de enige officiële kandidaat-stad)
• 2010 – Amersfoort (Utr.) (N.B. Amersfoort had ook in 1982 een RZ)
• 2009 – Den Haag (Z-H) – Iedereen = Anders – 20 juni 2009
• 2008 – Tiel (Gld.) – Ook jij bent welkom! – 28 juni 2008 – circa 45.000 pax
• 2007 – Bergen op Zoom (N-Br) – Eén voor allen, allen voor één – 30 juni 2007 – circa 45.000 à 50.000 pax
• 2006 – Zwolle (Ov) – You're Welcome! – 24 juni 2006 – circa 40.000 (?) pax
• 2005 – Nijmegen (Gld) – Cross over! – 25 juni 2005 – circa 30.000 pax
• 2004 – Enschede (Ov) – circa 40.000 pax
• 2003 – Deventer (Ov) – Laat je zien – circa 10.000 pax
• 2002 – Breda (N-Br) – ...
• 2001 – Rotterdam (Z-H) – Different identities – (tevens Europese Culturele Hoofdstad) – circa 30.000 pax
• 2000 – Maastricht (L.) – 8 juli – circa 12.000 pax – (N.B. Maastricht had ook in 1993 een RZ)
• 1999 – Arnhem (Gld) – Buitengewoon divers
• 1998 – Utrecht (Utr)
• 1997 – Deventer (Ov)
• 1996 – Haarlem (N-H) – 29 juni – Oh, zit dat zo! – circa 6.000 (politie) en 10.000 à 12.000 pax (organisatie)
• 1995 – Hilversum
• 1994 – Amsterdam (N-H) – (tevens Europride)
• 1993 – Maastricht (L.)
• 1992 – Zoetermeer (Z-H) – 27 juni – Who's afraid of pink? / Wie is er bang voor homoseksualiteit? – circa 12.000 pax
• 1991 – Alkmaar (N-H)
• 1990 – Zwolle (Ov)
• 1989 – Haarlem (N-H) Doe Normaal 24 juni 1989
• 1988 – Delft (Z-H)
• 1987 – Enschede (Ov)
• 1986 – Utrecht (Utr)
• 1985 – Groningen (Gr)
• 1984 – Nijmegen (Gld)
• 1983 – Leiden (Z-H) - Van Leiden begint de victorie - circa 7000 deelnemers
• 1982 – Amersfoort (Utr) – 26 juni – Opgevoed tot hetero, lesbies/flikker durven zijn – circa 4000 pax – (N.B. ernstige ongeregeldheden)
• 1981 – 's-Hertogenbosch (N-Br)
• 1980 – Amsterdam (N-H)
• 1979 – Amsterdam (N-H) (N.B. enkele maanden eerder, in april, was er een gelegenheids-Roze Zaterdag in Roermond, gericht tegen de standpunten van Bisschop Gijsen)
• 1978 – Amsterdam (N-H) (Eerste 'Roze Zaterdag')
• 1977 – Amsterdam – 25 juni – Eerste grote Nederlandse homodemonstratie tegen de antihomo-campagne van de Amerikaanse puritiste Anita Bryant door de Internationale Lesbische Alliantie georganiseerd – 2000 pax

2010: Amersfoort

Op 27 juni 2008 heeft de Stichting Roze Zaterdagen Nederland bekendgemaakt, welke stad in 2010 de Roze Zaterdag toegewezen krijgt. Amersfoort mag de Roze Zaterdag 2010 organiseren. Andere kandidaat-steden voor 2010 waren: Haarlem en Leeuwarden.

De initiatiefnemer voor Roze Zaterdag 2010 is de in januari 2008 opgerichte Stichting Keiroze. Op 26 juni 2010 kleurt Amersfoort weer roze.

2009: Den Haag

Op 17 november 2007 heeft de Stichting Roze Zaterdagen Nederland bekendgemaakt, welke stad in 2009 de Roze Zaterdag toegewezen krijgt. Den Haag mag de Roze Zaterdag 2009 organiseren. Kandidaat-steden voor 2009 waren: Den Haag, Haarlem en Arnhem.

Het thema op zaterdag 20 jun 2009 was Iedereen = Anders (eerdere voorstellen waren "Den Haag Roze Stad 2009" en "Den Haag Anders") met een manifestatie aan het Lange Voorhout. Voor het eerst sinds jaren werd er géén parade door de stad worden gehouden. De organisatie was in handen van de Stichting Roze Stad Den Haag, die is opgericht met steun van COC Haaglanden en Basta!. In 2009 werd de Roze Zaterdag niet traditioneel op de laatste zondag van juni gehouden, in verband met de Nationale Viering van Veteranendag in Den Haag op die dag.

De Roze Zaterdag in Den Haag werd als dermate succesvol ervaren, dat men dit evenement een permanent vervolg wilde geven. Dit werd The Hague Pride, die voor het eerst op 12 juni 2010 plaatsvondt.

2008: Tiel

Op zaterdag 28 juni 2008 is in Tiel de 31e Roze Zaterdag gehouden met als thema Ook jij bent welkom! (voorheen: 'Flipje goes Pink') Kandidaat-steden voor 2008 waren: Den Haag, Leiden en Tiel.

De organisatie was een activiteit van de Stichting Organisatie Evenementen Tiel die nauw samenwerkt met Stichting Hart voor de Stad/Stadpromotie Tiel en de benodigde vrijwilligers en partners/sponsors heeft weten te werven in deze middelgrote Nederlandse gemeente in de Betuwe zonder georganiseerde homo-gemeenschap.

Er is een optocht worden gehouden waarbij deze keer invloeden van de fruitcorso's, zoals die zo kenmerkend zijn voor de streek van de Betuwe, in de parade en ook Flipje als mascotte niet ontbraken. Voorts een manifestatie- en artiestenprogramma met 40-tal optredens op diverse podia in de stad, informatiemarkt, gezondheidsplein.

De officiële opening is verricht door Steven de Vreeze (PvdA), burgemeester van Tiel, en Jan Roos, een van de initiatiefnemers en voorzitter van Roze Zaterdag Tiel 2008. De dag is in een plezierige en ontspannen sfeer verlopen, de gemeente Tiel heeft het aantal bezoekers op 45.000 geschat.

Dit keer was de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Ronald Plasterk (PvdA), tevens coördinerend bewindspersoon voor homo-emancipatie aanwezig. Hij sprak in de tweede helft van de middag alle aanwezigen toe. Op zaterdagavond traden op de podia onder meer Bearforce1 en They Want You op. 8000 feestvierders waren ervan getuige. Volgens politie en gemeente was de sfeer uitstekend.

2007: Bergen op Zoom

Op zaterdag 30 juni 2007 is in Bergen op Zoom de 30e Roze Zaterdag gehouden met als thema Eén voor allen, allen voor een (ALL 4 ONE) (voorheen: 'Wij gaan Bergen verzetten').

Het thema voor deze dag kwam van de lijfspreuk van De drie musketiers uit de roman van Alexandre Dumas en gaven zo te kennen hun eigen belangen weg te cijferen voor het collectief en zich daarmee meteen beschermd te weten door datzelfde verbond. Dit ook in 2007 nog actuele credo heeft natuurlijk alles met strijdbaarheid en solidariteit te maken, welk het organiserend comité zulks tot uitdrukking wil brengen.

Naar verluidt zou minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Ronald Plasterk (PvdA), tevens coördinerend bewindspersoon voor homo-emancipatie komen, maar wel is staatssecretaris van Defensie Cees van der Knaap (CDA), tevens belast met het personeelsbeleid van de Krijgsmacht in Bergen op Zoom aanwezig geweest. Dit laatste feit had een uniek karakter, omdat het voor het eerst was, dat een bewindspersoon meeliep (en nog wel van Defensie) in de parade, vergezeld door circa 20 militairen, waaronder enkele generaals als solidariteit met holebi's in de krijgsmacht.

In de kleurrijke stoet in de bourgondische Markiezaatsstad waren onder anderen ook burgemeester van Bergen op Zoom Han Polman (D66), evenals een delegatie politie-functionarissen en vertegenwoordigers van de Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse gemeenschap en verder diverse praalwagens, orkesten en tal van maatschappelijke organisaties, verenigingen.

's Avonds behield de hele stad haar bruisende sfeer met muziekpodiums waar tot na 02:00u. werd opgetreden en verschillende feesten tot diep in de nacht. Naar schatting heeft Roze Zaterdag 2007 bijna 50.000 bezoekers getrokken en daarmee is deze 30e editie een van de best bezochte edities sinds de start ervan in 1978/1979.

Meer roze dagen in Nederland

Naast Roze Zaterdag bestaan er ook voor sommige andere dagen benamingen met Roze ervoor, zodat inmiddels bijna een hele kalenderweek met roze dagen te vullen is, zij het dat deze roze dagen niet aaneengesloten plaatsvinden, maar verspreid door het jaar.

De Roze Maandag in Tilburg is inmiddels een van de drukst bezochte publieksevenementen van Nederland. Ooit als gimmick begonnen op de indertijd minst drukke dag van de Tilburgse Kermis via een oproep omdat het komkommertijd was voor een redacteur van de GayKrant in 1990 op de Nederlandse Teletext-pagina met Holebinieuws om naar Tilburg te komen, is het uitgegroeid tot een fenomenaal 'integratie'-treffen van homo's en hetero's. Roze Maandag wordt abusievelijk ook wel Roze Kermis in Tilburg genoemd. De Roze Maandag vindt op de vierde maandag in juli plaats tijdens de jaarlijkse Tilburgse Kermis.

De Roze Woensdag (ook wel Pink Wednesday vanwege de buitenlandse Vierdaagse-gangers) vindt sinds 2002 in Nijmegen plaats, meestal op de derde woensdag in juli. Dat is de tweede dag van de jaarlijkse Internationale Nijmeegse Vierdaagse en de week van de Zomerfeesten/Vierdaagsefeesten) in Nijmegen. Op de Roze Woensdag komen overdag de circa 40.000 lopers van tientallen nationaliteiten door een straat met veel homo-uitgaansgelegenheden en worden daar 's avonds de bezoekers op specifieke c.q. roze Vierdaagsefeesten onthaald.

De Roze Vrijdag is de vrijdag tijdens de jaarlijkse 50-Plusbeurs in de Jaarbeurs in Utrecht. Deze vindt sinds 2006(?) plaats in de 3e week van september. Deze dag is een initiatief van het Platform van Homo- en Lesbische Ouderen, waarin ANBO, COC en Schorer participeren.

De Roze Zondag is een themadag waarop een kerkelijke samenkomst wordt georganiseerd voor holebi's en andere geïnteresseerden. Op zondag 27 juli 2008 werd tijdens het Kwakoe Zomerfestival in Amsterdam Zuidoost voor het eerst een Amsterdams-Surinaams variant op Roze Zaterdag/Roze Maandag gehouden.

België

In België staat de Roze Zaterdag bekend als de Belgian Lesbian and Gay Pride (BLGP). Deze wordt sinds 1996(?) juist als zodanig in het Engels aangeduid om zo een algemenere noemer te hebben in verband met de drie verschillende taalgemeenschappen. Doorgaans vindt deze 'Belgische Roze Zaterdag' plaats op een zaterdag in mei. Een andere naam die nationaal en internationaal in omloop is is Gay Parade of Gay Pride, tevens zijn er vergelijkbare en verwante evenementen.

In België heeft Roze Zaterdag een veel politieker aspect al is het alleen al vanwege de diverse taalgemeenschappen c.q. gewesten (Nederlands/Frans/Duits).

Een andere uiting van het politieke karakter beslaan de 10 punten, ook wel bekend als het eisenplatform, waarvan een antidiscriminatiewet en het openstellen van het burgerlijk huwelijk en het adoptierecht voor homo's, lesbiennes en biseksuelen de belangrijkste waren.

Het feestluik omvat een straatfeest, een concert en een fuif. In België lieten op zaterdag 5 mei1979 in Antwerpen voor het eerst homo's en lesbiennes op straat van zich horen. Een jaar later was er een manifestatie in Brussel en in 1981 weer in Antwerpen. Ook in de jaren tachtig werden Roze Zaterdagen gehouden, maar niet jaarlijks. Tussen 1990 en 1996 vonden de manifestaties tweejaarlijks plaats.

Vanaf 1996 is het evenement elk jaar in Brussel, in mei, en heet het officieel Belgian Lesbian and Gay Pride, ook de afkorting BLGP raakt ingeburgerd. De oude naam, Roze Zaterdag, wordt echter nog door het merendeel van de mensen gebruikt.

Overzicht Roze Zaterdagen in België

• 2013 – Brussel – zaterdag 18 mei 2013
• 2012 – Brussel – Pride 4 Every 1 - zaterdag 12 mei 2012 - 25 000 pax
• 2011 – Brussel – Pride 4 Every 1 - zaterdag 14 mei 2011
• 2010 – Brussel – Pride 4 Every 1 - zaterdag 15 mei 2010
• 2009 – Brussel – Change Your Mind - zaterdag 16 mei 2009
• 2008 – Brussel – Celebrate diversity - zaterdag 17 mei 2008 - 20 000 pax
• 2007 – Brussel – Keep On Moving - zaterdag 12 mei 2007- 17 000 pax
• 2006 – Brussel – DiverCity - zaterdag 27 mei 2006 - 15 000 pax
• 2005 – Brussel – it's a family affair - zaterdag 7 mei 2005 - 25 000 pax
• 2004 – Brussel – Vrijheid, gelijkheid, diversiteit - zaterdag 22 mei - 12 000 pax
• 2003 – Brussel - 12 000 pax
• 2002 – Brussel
• 2001 – Brussel
• 2000 – Brussel
• 1999 – Brussel
• 1998 – Brussel
• 1997 – Brussel
• 1996 – Brussel
• 1994 – Gent
• 1992 – Gent
• 1990 – Antwerpen
• ...
• 1981 – Antwerpen
• 1980 – Brussel
• 1979 – Antwerpen (5 mei) - 200 pax

Externe links

• www.rozezaterdagen.nl - Stichting Roze Zaterdagen Nederland
• www.blgp.be - Belgian Lesbian & Gay Pride

Bronnen, noten en/of referenties