Huwelijk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
The Wedding Contract, Joos van Craesbeeck, Museo del Prado
The Marriage Contract, Jan Josef I. Horemans, 1768
Een huwelijksceremonie in Duitsland
Een huwelijksceremonie in Korea
Een huwelijk in Georgië

Het huwelijk is een door burgerlijk of religieus recht geregelde samenlevingsvorm voor het leven die de fundering vormt van de meeste gezinnen en die meer in het algemeen van belang is als legaal en sociaal geaccepteerd fundament onder duurzame seksuele relaties en familieverbanden. Cruciaal is het onderscheid tussen het kerkelijk huwelijk (of religieus huwelijk) enerzijds, en het burgerlijk huwelijk anderzijds. De precieze definitie van het huwelijk is afhankelijk van de historische en culturele context, en hangt ook samen met de religieuze overtuiging van de echtgenoten.

Geschiedenis[bewerken]

Over de Romeinse en Griekse huwelijkstradities bestaan vele authentieke bronnen, en ook in vroegere beschavingen zijn er aanwijzingen voor huwelijkstradities.

Vanaf de latere decennia van de twintigste eeuw wordt de term huwelijk in sommige landen en in sommige kringen ook in toenemende mate geaccepteerd als benaming voor homoseksuele verbintenissen. In Nederland, België, Spanje, Canada, Portugal, Noorwegen, Zuid-Afrika en in sommige staten van de VS is het wettelijke huwelijk door de burgerlijke overheid inmiddels ook mogelijk gemaakt voor paren van gelijk geslacht (zie ook homohuwelijk). Andere landen zoals Letland, definiëren het huwelijk in hun grondwet dan weer expliciet als een verbintenis tussen één man en één vrouw.

Redenen om te trouwen[bewerken]

Er bestaan verschillende motieven om een huwelijk aan te gaan:

  • Men wenst de betreffende materiële en/of ideële rechten (zie onder), en/of men wenst de partner deze rechten te verlenen.
  • Liefde: De twee partners zijn verliefd, willen hun hele leven bij elkaar blijven en voor elkaar zorgen, en vinden gevoelsmatig dat daar een huwelijk bij hoort.
  • Verbinding tussen beide; veel koppels trouwen voor het symbool van verbintenis.
  • Geloof; sommige partners geloven dat hun relatie alleen zal slagen als ze Gods zegen ontvangen (kerkelijk huwelijk)
  • Huisvesting, het verkrijgen van woonruimte en bijvoorbeeld een hypothecaire lening kan eenvoudiger zijn als er sprake is van een huwelijk. In sommige landen bestaat er ook 'wettelijk samenwonen', wat dan dezelfde voordelen geeft.
  • Beroep; in sommige beroepen is het verdacht als je niet getrouwd bent. In moslimlanden is het handiger om getrouwd te zijn dan om ongetrouwd samen te wonen, dus als je daar voor je beroep moet zijn is een huwelijk een overweging. Soms hebben getrouwden ook voordelen binnen hun beroep.
  • Soms zijn er kinderen op komst en wil men dit goed regelen; er is dan sprake van een moetje. Vaak wil men in de toekomst kinderen en wil men dit alvast goed regelen.
  • Belasting; soms is een huwelijk qua belastingen voordelig.

Verloving[bewerken]

Het huwelijk kan beginnen met een huwelijksaanzoek en, als dit aanvaard wordt, een verloving, inclusief een verlovingsring. Er kan gesproken worden over een bruidsschat.

Katholiek huwelijk[bewerken]

Aanhalingsteken openen Het huwelijksverbond, waardoor man en vrouw met elkaar een algehele levensgemeenschap vormen, die uit haar natuurlijke aard gericht is op het welzijn van de echtgenoten en op het voortbrengen en opvoeden van kinderen, is door Christus de Heer tussen gedoopten verheven tot de waardigheid van Sacrament.
— Can. 1055, §1 Codex Iuris Canonici
Aanhalingsteken sluiten

Het huwelijk is in de katholieke kerk, anders dan bij de protestanten, een sacrament: een onuitwisbaar merkteken. De wezenlijke eigenschappen van het huwelijk zijn de eenheid en de onontbindbaarheid.[1] Hiermee onderscheidt zij zich van verschillende protestantse en evangelische gemeenten, waar echtscheiding in geval van overspel of kwaadwillige verlating kan worden toegestaan. Het katholieke huwelijk kan alleen door de dood ontbonden worden, behoudens de uiterst uitzonderlijk gevallen van het paulijns privilege en het petrijns privilege. Het katholieke huwelijk drukt een totaliteit uit, in de zin dat zij de totale mens betreft. De Catechismus van de Katholieke Kerk stelt:

Het totale karakter van de echtelijke liefde omvat alle componenten van de persoon: appel van het lichaam en van het instinct, kracht van het gevoel en van de affectiviteit, aspiratie van de geest en van de wil. Deze liefde streeft naar een diep persoonlijke eenheid die, boven de vereniging in een vlees uit, een van hart en ziel maakt; zij vereist de onontbindbaarheid en de trouw aan de weder­zijdse definitieve overgave en stelt zich open voor de vruchtbaarheid. Kortom, het gaat om de normale kenmerken van iedere natuurlijke huwelijksliefde, maar met een nieuwe zin; kenmerken die de christelijke huwelijksliefde niet alleen zuivert en bevestigt, maar zodanig verheft dat ze uitdrukking worden van echt christelijke waarden.

Het huwelijk is een sacrament dat niet door een priester wordt toegediend. De huwelijkskandidaten dienen elkaar in het bijzijn van een priester het sacrament toe door hun vrije wilsinstemming. Als deze vrije wilsinstemming ontbreekt of als een van de partner de wederzijds over te dragen rechten en plichten van het huwelijk niet of onvoldoende kent, is er van een huwelijk geen sprake en kan het door een kerkelijke rechtbank met terugwerkende kracht nietig worden verklaard, hetgeen betekent dat er nooit een huwelijk heeft plaatsgevonden (van echtscheiding is dan geen sprake). Verder is belangrijk dat de kandidaten open staan voor nieuw leven en dat er geen andere huwelijksbeletselen zijn: zo kan er geen huwelijk gesloten worden tussen bloedverwanten in de rechte lijn (vb. vader en dochter, grootmoeder en kleinzoon) of tussen broers en zusters. Huwelijken tussen bloedverwanten in de zijlijn in de derde of in de vierde graad (vb. broer en zus, oom en nicht, neef en nicht) zijn in principe ongeldig, maar hiervoor kan de plaatselijke ordinaris een dispensatie verlenen.[2]

De katholieke kerk erkent het huwelijk tussen een katholiek en een gedoopte niet-katholiek. Wanneer een katholiek met een protestant wil trouwen, heeft hij daar wel de toestemming van de bisschop voor nodig. De niet-katholieke partij moet beloven dat hij de kinderen katholiek zal opvoeden en dat hij geen pogingen zal doen de ander van het katholiek geloof af te brengen. Daarnaast moet hij op de hoogte zijn van de katholieke huwelijksopvatting. Verder moet bij de huwelijkssluiting in een andere christelijke gemeenschap een priester als getuige aanwezig zijn. Wanneer aan deze voorwaarden wordt voldaan wordt over het algemeen toestemming gegeven. Mits bijzondere toestemming kan een katholiek zelfs met een niet-gedoopte trouwen, maar dit huwelijk is geen sacrament.

Burgerlijk huwelijk (Nederland)[bewerken]

Afhankelijk van de wetten van het land gelden er bepaalde voorwaarden om te kunnen trouwen. Zo komen de volgende voorwaarden voor: De partners moeten:

  • Geboren zijn; aan te tonen met een geboortebewijs
  • In leven zijn; aan te tonen met een specifiek document.
  • Moeten ingeschreven zijn bij een gemeente aan te tonen met een bewijs van inschrijving
  • Zich kunnen identificeren, aan te tonen met een identificatie.
  • Niet onder curatele staan of een rechter heeft toestemming gegeven voor het huwelijk van degene die onder curatele staat.
  • Geen bloedverwant zijn in de rechte lijn, en geen broer of zus zijn.
  • Niet met anderen gehuwd zijn en geen geregistreerd partner hebben.
  • De huwelijksleeftijd bereikt hebben of (in Nederland) vallen onder een van de volgende uitzonderingsregels:
    • Eén der partners is 16 of 17 jaar en er wordt een doktersverklaring overgelegd waaruit blijkt dat de vrouw zwanger is of al een kind heeft gekregen;
    • De Minister van Justitie heeft (indien een der partners nog jonger is) om zwaarwegende redenen ontheffing gegeven en de ouders hebben toegestemd. Dit alles om zaken te voorkomen als een schijnhuwelijk, kinderhuwelijk, echtbreuk en inteelt.

Als de burgerlijke stand van de gemeente alle vereisten gecontroleerd heeft krijgt elke kandidaat een huwelijksbevoegdheidsverklaring. De gemeente waar het huwelijk wordt afgesloten doet de eindcontrole. Een huwelijk moet gemeld en ingeschreven worden bij de burgerlijke stand van de gemeente. Als aan de wettelijke eisen is voldaan kan het paar in ondertrouw. De bruidsdagen beginnen en het huwelijk kan georganiseerd worden.

Burgerlijk huwelijk (België)[bewerken]

Geslacht[bewerken]

Een huwelijk kan worden aangegaan door twee personen van verschillend of van hetzelfde geslacht (art. 143 van het Burgerlijk Wetboek). Het homohuwelijk is in België bijgevolg toegelaten.

Leeftijd[bewerken]

Niemand mag een huwelijk aangaan voor hij de leeftijd van achttien jaar heeft bereikt (art. 144 van het Burgerlijk Wetboek). Om gewichtige redenen kan de jeugdrechtbank het verbod om voor achttien jaar een huwelijk aan te gaan opheffen (art. 145 van het Burgerlijk Wetboek).

Toestemming[bewerken]

Er is geen huwelijk wanneer er geen toestemming is (art. 146 van het Burgerlijk Wetboek).

Er is geen huwelijk wanneer, ondanks de gegeven formele toestemmingen tot het huwelijk, uit een geheel van omstandigheden blijkt dat de intentie van minstens één van de echtgenoten kennelijk niet is gericht op het totstandbrengen van een duurzame levensgemeenschap, maar enkel op het bekomen van een verblijfsrechtelijk voordeel dat is verbonden aan de staat van gehuwde (art. 146bis van het Burgerlijk Wetboek). In dit laatste geval zou sprake zijn van een schijnhuwelijk.

Er is evenmin een huwelijk wanneer het wordt aangegaan zonder vrije toestemming van beide echtgenoten en de toestemming van minstens een van de echtgenoten werd gegeven onder geweld of bedreiging (art. 146ter van het Burgerlijk Wetboek).

Zonder toestemming van zijn ouders mag een minderjarige geen huwelijk aangaan (art. 148 van het Burgerlijk Wetboek).

Polygamieverbod[bewerken]

Men mag geen tweede huwelijk aangaan voor de ontbinding van het eerste (art. 147 van het Burgerlijk Wetboek).

Incestverbod[bewerken]

Het huwelijk is verboden tussen alle bloedverwanten in de rechte opgaande en nederdalende lijn en de aanverwanten in dezelfde lijn (art. 161 van het Burgerlijk Wetboek). De Koning kan, om gewichtige redenen, het verbod voor aanverwanten opheffen (cf. art. 164 van het Burgerlijk Wetboek).

In de zijlijn is het huwelijk verboden tussen broers, tussen zusters of tussen broer en zuster (art. 162 van het Burgerlijk Wetboek).

Het huwelijk is ook verboden tussen oom en nicht of neef, of tussen tante en nicht of neef (art. 163 van het Burgerlijk Wetboek). De Koning kan, om gewichtige redenen, dit verbod opheffen (art. 164 van het Burgerlijk Wetboek).

De huwelijkssluiting[bewerken]

Veel mensen maken van de bruiloft een grote gebeurtenis, die vaak maanden van tevoren moet worden geregeld. Maar niet iedereen doet dat. Van stiekem trouwen wordt gesproken als twee mensen hun omgeving achteraf, of in het geheel niet, in kennis stellen van een gesloten huwelijk. Er worden dan bijvoorbeeld kaartjes rondgestuurd met de tekst "We zijn getrouwd in Las Vegas".

Een meer organisatorische trend is het openen van een website voor het bruidspaar. Deze site kan in de aanloopfase naar het huwelijk een informerend karakter hebben en later dienen als fotoalbum. Meestal wordt deze site door de ceremoniemeester geopend.

Tevens is het inhuren van een huwelijksplanner een uitkomst bij het organiseren van een grote bruiloft. De huwelijksplanner kan ook op de grote dag zelf als ceremoniemeester fungeren. Het beroep huwelijksplanner is overgewaaid uit Amerika, maar wordt ook in Nederland steeds vaker in de arm genomen. Zaken waar aan gedacht moeten worden zijn bijvoorbeeld de trouwzaal, bruidskleding, corsage, ringen, het bruidsmeisje en de huwelijksfotograaf.

Voor het huwelijk is er soms een vrijgezellenfeest.

De huwelijksdag[bewerken]

De trouwlocatie of trouwzaal waar een huwelijk wordt gesloten, hangt af van het land en de geldende cultuur. Bij een religieus huwelijk vindt deze plaats in het aan de eredienst gewijde gebouw, bijvoorbeeld tijdens een mis. Vroeger werd een burgerlijk huwelijk in Nederland alleen in het gemeentehuis gesloten, maar tegenwoordig kan het College van Burgemeester en Wethouders ook andere trouwlocaties aanwijzen, die hierdoor 'Huis der Gemeente' worden en op het moment van de voltrekken openbaar moeten zijn.

De (al dan niet buitengewoon) ambtenaar van de burgerlijke stand, de trouwambtenaar, sluit het burgerlijk huwelijk. Als aandenken ontvangen de echtelieden het trouwboekje, waarin de kinderen bijgeschreven kunnen worden wanneer die bij een ambtenaar van de burgerlijke stand worden aangegeven. Het trouwboekje wordt ook wel het boterbriefje genoemd.

Het burgerlijk huwelijk mag in Nederland worden bijgewoond door twee of vier meerderjarige getuigen. Indien men wenst, mag men ook zonder getuigen trouwen. Na het burgerlijk huwelijk volgt, indien daarvoor wordt gekozen, het kerkelijk huwelijk. De huwelijksdag wordt meestal afgesloten met een bruiloftsfeest, de huwelijksnacht en de consummatie.

Tijdens het huwelijk[bewerken]

De eerste weken van het huwelijk worden de wittebroodsweken genoemd. Soms is er ook een huwelijksreis.

Rechten en plichten[bewerken]

Burgerlijk huwelijk (Nederland)[bewerken]

een ketoeba, joods huwelijkscontract

De huwelijkse staat omvat allerlei rechten en plichten. Deze zijn in Nederland vastgelegd in titel 6 van boek 1 van het Burgerlijk Wetboek (BW). Deze vangt aan met de dode bepaling van art. 1:81 BW die stelt: Echtgenoten zijn elkander getrouwheid, hulp en bijstand verschuldigd. Zij zijn verplicht elkander het nodige te verschaffen. Wat betreft de materiële kant is dit de onderhoudsplicht. Voor de rest is het een ideële verplichting die niet in rechte kan worden afgedwongen.[3] Er is daar dan ook geen sanctie op gesteld. Titel 6 gaat door met de verplichting tot de verzorging van de tot het gezin behorende minderjarige kinderen en het dragen van de kosten en opvoeding van de verzorging en opvoeding van deze kinderen. De verplichting tot samenwonen bestaat in Nederland niet meer.

De echtgenoten moeten samen de kosten van de huishouding, daaronder begrepen de kosten van verzorging en opvoeding van de kinderen, dragen, naar evenredigheid van hun inkomen. Zijn de kosten hoger dan hun inkomens, dan moeten zij het meerdere dragen naar evenredigheid van hun vermogens. De echtgenoten moeten elkaar voldoende geld ter beschikking stellen om de kosten van de huishouding te betalen. Van deze draagplicht naar evenredigheid van inkomen en vermogen kan alleen bij huwelijkse voorwaarden worden afgeweken.

Huwelijksvermogensrecht[bewerken]

Het huwelijksvermogensrecht wordt in de meeste westerse landen geregeld door het burgerlijk recht.

Vanaf het moment dat het huwelijk is voltrokken bestaat in Nederland tussen de echtgenoten van rechtswege een algehele gemeenschap van goederen, tenzij men voor het huwelijk bij notariële akte met elkaar huwelijkse voorwaarden overeenkomt. Alleen in Suriname en Zuid-Afrika is dit ook zo geregeld.[4]

In België geldt dan het wettelijk huwelijksvermogensstelsel: goederen die men bij aanvang van het huwelijk heeft, blijven eigen goederen. Vermogenstoename tijdens het huwelijk is gemeenschappelijk. Hiervan kan men afwijken door een huwelijkscontract te sluiten. Dit komt overeen met wat mondiaal gebruikelijk is.

Huwelijksvormen[bewerken]

Burgerlijk huwelijk[bewerken]

Het burgerlijk huwelijk is het wettelijke huwelijk. Het is in Nederland geregeld in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek (Personen- en familierecht). Daarin zijn ook de rechten en verplichtingen opgenomen die bij een huwelijk, maar ook na ontbinding van een huwelijk, gelden.

Godsdienstige plechtigheden[bewerken]

In veel landen is de voltrekking van een huwelijk een godsdienstige ceremonie. In Nederland en België wordt een huwelijk officieel voltrokken tijdens een civiele ceremonie, meestal in het gemeentehuis. Daarna kan eventueel een godsdienstige plechtigheid volgen.

De opvattingen hierover zijn in protestantse en katholieke kringen verschillend. Katholieken beschouwen de civiele ceremonie louter als een wettelijke verplichting. Voor hen wordt het huwelijk aangegaan tijdens de huwelijksmis.[5] Bij protestanten wordt het huwelijk in het gemeentehuis voltrokken. Daarna vragen ze tijdens een godsdienstoefening om Gods zegen - zij spreken dan ook van inzegenen.

Het eerst of uitsluitend sluiten van een godsdienstig huwelijk, bijvoorbeeld een kerkelijk huwelijk of een islamitisch huwelijk, is in Nederland niet toegestaan: Geen godsdienstige plechtigheden zullen mogen plaats hebben, voordat de partijen aan de bedienaar van de eredienst zullen hebben doen blijken, dat het huwelijk ten overstaan van de ambtenaar van de burgerlijke stand is voltrokken.[6] Degene die zo'n huwelijk sluit is strafbaar, bij herhaling kan zelfs gevangenisstraf worden opgelegd.[7]

In 2008 werd na mogelijke islamitische huwelijken in de As-Soennah-moskee zonder voorafgaand burgerlijk huwelijk geen vervolging ingesteld. Als er geen geestelijke aan te pas komt is het niet strafbaar. Als het huwelijk niet wordt geregistreerd kunnen er bewijsproblemen zijn.

Ceremonieel huwelijk[bewerken]

Nieuw op dit gebied is het ceremonieel huwelijk: dit is een uitbreiding op het wettelijke huwelijk, die dieper ingaat op de trouwbeloftes van het paar. Het wettelijke huwelijk is puur een registratie van de regels en plichten die het paar overeen zijn gekomen en die de wet aan het huwelijk stelt. In het Nederlands wetboek staat nergens dat er een toespraak gehouden dient te worden door de burgerlijke stand. Het ceremonieel huwelijk vult dit aan door de trouwbeloftes door middel van huwelijksgeloftes en ringgeloftes. Het wettelijke huwelijk is dus het zakelijke gedeelte en het ceremonieel huwelijk is de emotionele gedeelte van de huwelijksplechtigheid. Het ceremonieel huwelijk vindt na de registratie plaats en is dus niet gebonden aan de wet en kan daarmee ook overal plaatsvinden. Op elke vrije en gewenste locatie.

Homohuwelijk[bewerken]

Het homohuwelijk is een huwelijk tussen mensen van gelijk geslacht. In de moderne geschiedenis is Nederland het eerste land in de wereld geweest waar paren van gelijk geslacht kunnen trouwen. Het huwelijk wordt in het Nederlandse Burgerlijk Wetboek Boek 1 nu beschreven als een verbintenis tussen twee natuurlijke personen "van verschillend of gelijk geslacht". België liet dit als tweede land in de wereld toe, en geleidelijk aan volgden andere Westerse landen, waaronder Spanje en Canada.

Andere culturen[bewerken]

In andere culturen ziet het huwelijk er ook vaak anders uit neem bijvoorbeeld

Polygaam huwelijk[bewerken]

Wereldwijd komen monogame huwelijken tussen man en vrouw het meest voor, gevolgd door polygynie (een verbintenis van één man met meerdere vrouwen). Naast de meest gebruikelijke monogame huwelijksvorm (één man, één vrouw), zijn er de polygame vormen polygynie (één man, meerdere vrouwen) en polyandrie (één vrouw, meerdere mannen), het groepshuwelijk en bigamie.

  • Polygynie is de op een na meest voorkomende huwelijksvorm. Historisch kwam het voor in China, bij verschillende volkeren in Afrika en Polynesië en in het Oude Testament. In landen met een christelijke traditie is polygynie over het algemeen wettelijk verboden, maar in veel landen met een islamitische meerderheid is deze huwelijksvorm wel toegestaan. Turkije is het enige islamitische land in het Midden-Oosten waar polygynie bij wet verboden is (sinds 1926).
  • Groepshuwelijken tussen meerdere mannen en meerdere vrouwen zijn extreem zeldzaam, maar komen voor bij de Caingang in Brazilië.

Postuum huwelijk[bewerken]

Als alle formaliteiten die aan het huwelijk vooraf moeten gaan zijn afgehandeld, maar een van de partners overlijdt voor de geplande huwelijkssluiting, dan kan de overlevende volgens het Franse recht alsnog trouwen met zijn of haar overleden partner, mits de President van de Republiek hiervoor toestemming verleent wegens ernstige redenen. Als huwelijksdatum geldt dan de dag voor het overlijden, zodat de overlevende daarmee de status van weduwe of weduwnaar krijgt. Deze regeling werd voor het eerst toegepast toen een zwanger meisje trouwde met haar verloofde die was omgekomen bij de ramp met de Malpassetstuwdam.

Trends[bewerken]

Trouwen in Las Vegas
Bruid tekent de nikah

In de tweede helft van de twintigste eeuw is in westerse landen het gemengd huwelijk steeds meer gemeengoed geworden.

Huwelijksverjaardag[bewerken]

Een huwelijksverjaardag is een herdenking van de dag waarop het huwelijk is afgesloten. Deze dag wordt vaak gevierd met iets speciaals zoals een bloemetje of diner. Op de kroonjaren wordt ook wel een feest gegeven.

Ontbinding van het huwelijk[bewerken]

Katholiek huwelijk[bewerken]

Volgens het kerkelijk recht kan het huwelijk alleen ontbonden worden door de dood.

Nederland[bewerken]

Naar Nederlands recht eindigt het huwelijk door het overlijden van een van beide echtgenoten of door echtscheiding. In geval van langdurige vermissing kan bij de rechtbank een verklaring van vermoedelijk overlijden worden aangevraagd. Het huwelijk kan daarna ontbonden worden.

Bij een echtscheiding moeten er ook zaken geregeld worden zoals alimentatie en, als er kinderen of huisdieren zijn, een omgangsregeling.

Zie ook[bewerken]

Wikiquote Wikiquote heeft een of meer citaten gerelateerd aan Huwelijk.
Icoontje WikiWoordenboek Zoek huwelijk op in het WikiWoordenboek.
Bronnen, noten en/of referenties
  1. Can. 1056 Codex Iuris Canonici
  2. Can. 1078, §3 Codex Iuris Canonici
  3. Rb. Arnhem 15 april 2009, NJ 2009/392 over een man die van zijn vrouw schadevergoeding vraagt omdat zij overspelig is geweest en heeft verzwegen dat het uit die buitenechtelijke relatie voortgekomen kind niet van hem is, bevestigd in Hof Arnhem 8 februari 2011, NJF 2011/158.
  4. http://www.nu.nl/geldzaken/3620039/trouwen-in-gemeenschap-van-goederen-raakt-tijd.html
  5. Can. 1061 Codex Iuris Canonici.
  6. Artikel 1:68 BW
  7. Artikel 449 Sr