Homohuwelijk
Het homohuwelijk is een huwelijk tussen twee personen van hetzelfde geslacht, die over het algemeen homoseksueel zijn. In de meeste landen van de wereld wordt het huwelijk gedefinieerd als een verbintenis tussen één man en één vrouw. In het begin van de eenentwintigste eeuw werd in sommige landen van het Westen (Nederland, België, Canada, Spanje en verschillende staten in de Verenigde Staten) het huwelijk opengesteld voor personen van hetzelfde geslacht. De wetgevers die voor dergelijke openstelling hebben gestemd, hebben zich in de meeste gevallen beroepen op het principe van non-discriminatie.
Juridisch gezien bestaat er niet zoiets als het homohuwelijk (of een heterohuwelijk). Als homoseksuelen met elkaar kunnen trouwen, betekent dat de openstelling van het burgerlijk huwelijk voor mensen van hetzelfde geslacht. Elk huwelijk is dan gelijkwaardig, ongeacht het geslacht van de partners. In landen waar die openstelling niet heeft plaatsgevonden, kunnen alleen mensen van verschillend geslacht met elkaar trouwen, ongeacht hun seksuele voorkeur. Soms is dan wel partnerschapsregistratie mogelijk, een regeling die, afhankelijk van de wetgeving, al dan niet minder rechten verschaft dan het huwelijk.
Status per land
██ Geen informatie
██ Homohuwelijk toegestaan
██ Partnerschap toegestaan
██ Buitenlands homohuwelijk erkend
██ Homohuwelijk niet erkend
██ Homoseksualiteit licht strafbaar
██ Homoseksualiteit zwaar strafbaar
██ Homoseksualiteit bestraft met levenslange gevangenisstraf
██ Homoseksualiteit bestraft met doodstraf
Nationaal wettelijk toegelaten
Er zijn elf landen waar het burgerlijk homohuwelijk door de nationale overheid gelegaliseerd is. Daarnaast treedt een goedgekeurde wet hieromtrent in Uruguay en Nieuw-Zeeland op respectievelijk 1 augustus en 19 augustus 2013 in werking. In Frankrijk moet een goedgekeurde wet nog formeel door de president ondertekend worden, tenzij de Grondwettelijke Raad de wet ongrondwettelijk verklaart.
Nederland (2001)
 Zie Homohuwelijk in Nederland voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Sinds april 2001 kunnen twee vrouwen of twee mannen in Nederland burgerlijk huwen. De wet die dit regelt, is op 1 april 2001 in werking getreden. Nederland kent daarmee uitdrukkelijk geen homohuwelijk, een huwelijksvorm die uitsluitend gericht is op twee personen van hetzelfde geslacht. In Nederland is er namelijk voor gekozen om het bestaande burgerlijk huwelijk (dat voorheen alleen open stond voor personen van verschillend geslacht) open te stellen voor personen van gelijk geslacht. De bovengenoemde wet, de Wet Openstelling huwelijk van 21 december 2000, die ingegaan is op 1 april 2001, is dan ook 'slechts' een wijzigingswet die Boek 1 van het Nederlandse Burgerlijk Wetboek aanpast.
Het Nederlandse huwelijk van twee mannen of twee vrouwen heeft in beginsel dezelfde condities en rechtsgevolgen als het huwelijk van een vrouw en een man:
- De voorwaarden en regels voor het aangaan, sluiten en beëindigen zijn dezelfde;
- De verplichtingen en rechten van de echtgenoten ten opzichte van elkaar zijn dezelfde.
Er zijn echter twee belangrijke verschillen:
- Een huwelijk van twee vrouwen of twee mannen schept geen afstammingsrelatie met de kinderen van de echtgenoten, een huwelijk van een vrouw en een man vaak wel.
- De erkenning in een land dat het huwelijk tussen twee mannen of twee vrouwen niet kent van zo'n huwelijk kan problemen geven. Een eerste probleem ontstaat daarbij al in Nederland: de 'Internationale Huwelijksverklaring' die de Burgerlijke Stand kan afgeven is een document dat is vormgegeven door een internationaal verdrag. Voorgedrukt zijn de regels waar de naam van de man en waar die van de vrouw moeten worden ingevuld. Aanpassing van dit document kan alleen met instemming van de verdragspartners.
Noot: Een geregistreerd partnerschap tussen twee partners van hetzelfde geslacht, vormt minder problemen als het gaat om de erkenning van de relatie. Veel landen die een huwelijk tussen twee mannen of vrouwen niet erkennen, erkennen namelijk vaak wél een geregistreerd partnerschap tussen twee mensen van hetzelfde geslacht.
In Nederland wordt het homohuwelijk door sommige kerken ingezegend. De kerkorde van de Protestantse Kerk biedt daar sinds 2004 ruimte toe, maar elke gemeente moet daar zelf zijn eigen keuze in maken.[1] Het is onbekend in hoeveel gemeentes dit tegenwoordig mogelijk is.[2]
België (2003)
| Zie Homohuwelijk in België voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Ook in België is het - op basis van de wet van 13 februari 2003 tot openstelling van het huwelijk voor personen van het hetzelfde geslacht - sinds 1 juni 2003 mogelijk dat twee personen van hetzelfde geslacht in het burgerlijk huwelijk treden.
In principe gelden dezelfde rechten en plichten als bij een "klassiek" huwelijk (personen van verschillend geslacht). Sinds 24 januari 2004 is het door een omzendbrief van minister Onkelinx ook mogelijk dat een van de partners uit een land komt waar het homohuwelijk nog niet is ingevoerd. Deze regeling is later ook door de wet bevestigd (Wetboek Internationaal Privaatrecht).
Het eerste homohuwelijk in België werd in Kapellen op 6 juni 2003 gesloten tussen Marion Huibrechts en Christel Verswyvelen.
Op 18 mei 2006 werd in België ook het adopteren van kinderen door mensen van hetzelfde geslacht wettelijk geregeld. Voor die tijd dienden adoptanten ‘van ongelijk geslacht’ te zijn. Door de schrapping van die bepaling werd de adoptiewet ook toepasbaar op paren van gelijk geslacht.
Spanje (2005)
| Zie Homohuwelijk in Spanje voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Op 21 april 2005 passeerde de homohuwelijk-wet voor de eerste maal het Congres van Spanje, op aansturen van Premier José Luis Rodríguez Zapatero. Hoewel de Senaat tegenstemde, werd haar beslissing op 30 juni 2005 herroepen door een tweede stemming van het congres, waarbij de wet met 187 tegen 147 stemmen goedgekeurd werd, ondanks protesten van de conservatieve Partido Popular en de Catalaanse Convergència i Unió. Maatschappelijk protest kwam met name van de Rooms-katholieke Kerk en een petitiebeweging die 600.000 handtekeningen verzamelde.
Op 3 juli heeft de wet rechtskracht gekregen en op 12 juli 2005 is in Spanje het eerste mannenpaar (een Spanjaard en een Amerikaan die elkaar al 30 jaar kenden) in de echt verbonden.
Een aantal burgemeesters heeft aangekondigd helemaal geen huwelijkspartners van hetzelfde geslacht te willen trouwen, anderen alleen personen die uit Spanje, België of Nederland komen.
Canada (2005)
| Zie Homohuwelijk in Canada voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Het homohuwelijk is sinds 29 juni 2005 in Canada gelegaliseerd door het parlement, ondanks sterke maatschappelijke tegenstand vanuit verschillende geledingen van de bevolking en de tegenstand van verschillende religies. Op 21 juli werd de wet goedgekeurd door de senaat.
Zuid-Afrika (2006)
| Zie Homohuwelijk in Zuid-Afrika voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Het homohuwelijk is op 12 november 2006 gelegaliseerd. De wet komt voort uit een uitspraak van het Zuid-Afrikaanse Hooggerechtshof in Johannesburg in 2005 dat bepaalde dat de grondwet het huwelijk ook aan koppels van hetzelfde geslacht toestaat en gaf de wetgevende macht twaalf maanden om de wet aan te passen om het homohuwelijk volledig te legaliseren.
Noorwegen (2009)
| Zie Homohuwelijk in Noorwegen voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Het homohuwelijk werd op 11 juni 2008 door het Noorse parlement gelegaliseerd en is sinds 1 januari 2009 mogelijk.
Zweden (2009)
| Zie Homohuwelijk in Zweden voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Het homohuwelijk is sinds 1 mei 2009 mogelijk.
Portugal (2010)
In Portugal is op 8 januari 2010 een wet door het parlement goedgekeurd waardoor het homohuwelijk mogelijk wordt. Deze wet is op 1 april 2010 in werking getreden.
IJsland (2010)
In IJsland is op 11 juni 2010 door het Alþing (IJslands parlement) unaniem goedgekeurd dat de huwelijkswetgeving wordt opengesteld voor paren van gelijk geslacht. De wet, waarin het huwelijk voortaan genderneutraal wordt ingevuld, is ingegaan op 27 juni 2010.
Argentinië (2010)
In Argentinië heeft de Senaat het homohuwelijk goedgekeurd op 14 juli 2010, nadat de Kamer van Volksvertegenwoordigers eerder groen licht had gegeven. De Argentijnse senatoren debatteerden maar liefst veertien uur over de wetgeving, terwijl buiten voor- en tegenstanders demonstreerden voor het parlementsgebouw. Vooral de katholieke Kerk en andere conservatieve organisaties protesteerden fel tegen de wetgeving. De centrum-linkse regering van Cristina Fernández de Kirchner en verschillende bekende figuren uit de media steunden het voorstel.
Denemarken (2012)
Sinds 15 juni 2012 is het homohuwelijk ook in Denemarken toegestaan. De wet, ingevoerd onder de linkse regering van premier Helle Thorning-Schmidt, heeft enkel betrekking op Denemarken zelf en niet op Groenland of de Faeröer.
Nieuw-Zeeland (2013)
In Nieuw-Zeeland zijn sinds 2005 geregistreerde partnerschappen toegelaten. Een wetsvoorstel om het homohuwelijk toe te laten werd in mei 2012 ingediend en bij een eerste lezing in augustus 2012 stemden 80 voor en 40 tegen. Bij een tweede lezing op 13 maart 2013 en een derde en laatste stemming op 17 april 2013 stemden telkens 77 voor en 44 tegen. De Gouverneur-Generaal van Nieuw-Zeeland gaf zijn koninklijke bekrachtiging op 19 april. De wet zal vier maanden na die bekrachtiging, dus op 19 augustus, in werking treden.
Uruguay (2013)
In december 2012 keurde de Kamer van Afgevaardigden van Uruguay een wet goed die het homohuwelijk mogelijk maakt met een ruime meerderheid van 81 op 87 aanwezige parlementsleden. Een stemming door de Senaat op 3 april 2013 keurde het voorstel met 23 tegen 8 stemmen goed en de Kamer van Afgevaardigden keurde de geamendeerde versie van de Senaat goed op 10 april 2012. De president, die eerder al had aangegeven het wetsvoorstel te steunen, ondertekende op 3 mei de wet, die op 1 augustus in werking treedt.
Frankrijk (2013)
In 2011 werd in Frankrijk een wetsvoorstel dat het homohuwelijk zou toelaten, verworpen. Bij de presidentsverkiezingen van 2012 beloofde François Hollande dat hij een nieuw wetsvoorstel zou steunen. Zijn partij behaalde een meerderheid in het parlement. De Nationale Vergadering keurde de wet goed op 12 februari 2013 en de Senaat op 12 april. Op 23 april 2013 heeft de Franse Nationale Vergadering de geamendeerde versie goedgekeurd. Nu moet alleen president François Hollande de wet nog ondertekenen. De Grondwettelijke Raad moet zich echter eerst nog uitspreken over de grondwettelijkheid van de wet, aangezien een aantal conservatieve parlementsleden hierom vroegen.
Wettelijk toegelaten in sommige deelstaten
Verenigde Staten
██ Homohuwelijk erkend1
██ Partnerschap met rechten gelijk aan een huwelijk1,2
██ Partnerschap met beperkte rechten1
██ Buitenlandse homohuwelijken erkend
██ Geen specifiek verbod of erkenning van homohuwelijk of partnerschap
██ De wet verbiedt het homohuwelijk
██ De grondwet verbiedt het homohuwelijk
██ De grondwet verbiedt het homohuwelijk en andere vormen van homoseksueel partnerschap
1Dit omvat mogelijk recente wetten of jurisprudentie waardoor wettelijke erkenning van homoseksuele relaties is bereikt, ook als deze erkenning nog niet officieel in kracht getreden is.2De situatie van homohuwelijken in Californië is gecompliceerd: zie het artikel Homohuwelijk in Californië
| Zie Homohuwelijk in de Verenigde Staten voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Het huwelijk valt in de VS onder de deelstaten en niet onder de federale regering en wetgeving. De eerste burgerrechtenbewegingen die probeerden huwelijken voor mensen van hetzelfde geslacht mogelijk te maken, voerden al campagne in de jaren '70. Huwelijken werden op lokaal initiatief al sinds 1975 gesloten, maar meestal later weer ontbonden omdat ze niet grondwettelijk in de staat waren.
Momenteel erkennen alleen de staten Massachusetts, Connecticut, Iowa, Vermont, New Hampshire, New York, Washington, Maryland en Maine en het District of Columbia het homohuwelijk. Vanaf 1 juli 2013 is het homohuwelijk ook wettelijk in Delaware en vanaf 1 augustus in Rhode Island. Daarnaast kennen diverse staten (zie kaart) geregistreerde partnerschappen of andere wettelijke bescherming voor koppels van twee mensen van hetzelfde geslacht. Achttien staten hebben grondwettelijke beperkingen die het huwelijk definiëren als een unie tussen een man en een vrouw; dezelfde beperking is opgenomen in wetten van vierentwintig andere staten. New Mexico heeft geen expliciete wettelijke verplichting die het huwelijk definiëren als tussen een man en een vrouw.
Mexico
| Zie Homohuwelijk in Mexico voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Op 20 december 2009 werd in het Federaal District, Mexico-Stad, als de eerste hoofdstad in het katholieke Latijns-Amerika een nieuwe wet aangenomen die het homohuwelijk mogelijk maakt. Ook mogen getrouwde homoseksuele koppels kinderen adopteren. De wet trad in maart 2010 in werking.
Van de 31 deelstaten van Mexico zijn er 29 waarin het burgerlijk wetboek het huwelijk definieert als een verbintenis tussen man en vrouw, alleen in Guanajuato en Quintana Roo wordt geen geslacht genoemd. In november 2011 verklaarde een rechter in deze laatste staat dat een huwelijk tussen personen van gelijk geslacht is toegestaan en huwde de eerste twee koppels.
Brazilië
In 2011 oordeelde het Federale Hooggerechtshof van Brazilië dat het huwelijk niet beperkt is tot koppels van verschillend geslacht en dat koppels van hetzelfde geslacht recht hebben op partnerschappen. Sindsdien werden er in specifieke rechtszaken partnerschappen omgezet in huwelijken. In een aantal staten werd de procedure voor huwelijken expliciet gewijzigd om ook huwelijken tussen personen van hetzelfde geslacht toe te laten waardoor er geen tussenkomst meer nodig is van een rechter. Dit laatste is het geval in het Federaal District en 12 van de 26 deelstaten, namelijk Alagoas, Bahia, Ceará, Espírito Santo, Mato Grosso do Sul, Paraíba, Paraná, Piauí, Rondônia, Santa Catarina, São Paulo en Sergipe.
Wetsvoorstellen
In verschillende landen ter wereld zijn recent voorstellen geweest of zijn er plannen voor wetsvoorstellen die het homohuwelijk toelaten. Doorgaans laten deze landen al geregistreerde partnerschappen toe.
- In Luxemburg kondigde de regering in 2009 aan het homohuwelijk te zullen goedkeuren. In 2010 werd al een wetsvoorstel ingediend maar een stemming zal pas kunnen plaatsvinden in 2013.
- Verenigd Koninkrijk: Zowel de nationale als de Schotse overheid hebben anno 2012-2013 plannen voor wetgeving die het homohuwelijk toelaten.
Duitsland
| Zie homohuwelijk in Duitsland voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
In Duitsland diende Bündnis 90/Die Grünen in juni 2012 een wetsvoorstel in dat het homohuwelijk zou toelaten, maar de meerheid (CDU/CSU en FDP) verwierp dit. Wegens meerdere oordelen van het Duitse grondwettelijke hof - dat telkens oordeelde dat de huidige regelingen ongrondwettelijk zijn - laaide in Duitsland opnieuw het debat rond het homohuwelijk op (februari-maart 2013). De CDU van Angela Merkel gaf toen aan bereid te zijn toegevingen te doen, omdat een nieuw oordeel van het grondwettelijk hof in de perceptie als een blamage voor de huidige coalitie gezien zou kunnen worden. Na meerdere protesten uit de hoek van de coalitiepartner CSU en de conservatievere vleugel van de CDU (o.a. Erika Steinbach en Katherina Reiche) werd beslist om voorlopig niets te ondernemen. In de zomer 2013 zal het grondwettelijk hof zich nogmaals over de kwestie buigen. Toen de regering van Angela Merkel de meerderheid in de bondsraad (Bundesrat) na de verkiezingen in de deelstaat Nedersaksen op 20 januari 2013 verloor, verkregen de linkse partijen er de meerderheid. Een wetsvoorstel dat het homohuwelijk zou toelaten werd toen ingediend en goedgekeurd in de bondsraad, maar het voorstel werd in het parlement (Bundestag) tegengehouden door de huidige regering van CDU, CSU en de liberale FDP. De laatstgenoemde partij had echter gezegd volledig vóór het homohuwelijk te zijn, maar stemde toch tegen wegens coalitiediscipline.
Externe links
| Bronnen, noten en/of referenties |
| Relatievormen |
|---|
|
Vriendschap · Verliefdheid · Verkering · Concubinaat · Verloving · Huwelijk · Weduwschap · Homohuwelijk · Samenlevingscontract · Geregistreerd partnerschap · Echtscheiding · Latrelatie · Alleenstaande · Monogamie · Bigamie · Polyamorie · Polyandrie · Polygamie · Seksuele relatie · Buitenechtelijke relatie · Promiscuïteit · Celibaat |
| Het homohuwelijk wereldwijd |
|---|
|
Nationaal ingevoerd in: Ingevoerd in deelgebieden van: Situatie in andere landen of gebieden: |
