Geregistreerd partnerschap

In veel Europese landen mogen homoseksuele stellen niet trouwen, maar wel een geregistreerd partnerschap aangaan.

██ Homohuwelijk erkend

██ Geregistreerd partnerschap

██ Ongeregistreerde samenwoning

██ In overweging

██ Niet erkend of bij wet uitgesloten

██ Homohuwelijk bij wet uitgesloten

Het geregistreerd partnerschap is een wettelijk erkende en geregelde vorm van samenleving tussen twee personen. Vaak is de bedoeling om een wettelijke erkenning (vergelijkbaar met het huwelijk) te geven aan relaties tussen personen van hetzelfde geslacht, maar dikwijls kunnen zulke partnerschappen ook gesloten worden tussen man en vrouw.

Nederland

Het geregistreerd partnerschap werd in Nederland ingevoerd op 1 januari 1998. Volgens het CBS waren er in 2008 10.860 partnerschapsregistraties, iets meer dan in 2007 en 2006.

In de Nederlandse wet staat een geregistreerd partnerschap gelijk aan een huwelijk, op de (familierechtelijke) situatie van eventuele tijdens het partnerschap geboren kinderen na. Het geregistreerd partnerschap schept als zodanig geen afstammingsrelatie ofwel "familierechtelijke betrekking". De mannelijke partner moet de kinderen van zijn vrouwelijke partner erkennen om juridisch vader te worden. Beide partners (ook die van gelijk geslacht) hebben wel van rechtswege het gezamenlijk gezag over de binnen het partnerschap geboren kinderen tenzij een derde juridisch ouder is. De partner die geen juridisch ouder is geldt als stiefouder, en heeft dus een onderhoudsplicht en een blijvend huwelijksverbod t.a.v. het kind. Bij partners van gelijk geslacht moet de partner om het juridisch ouderschap te verwerven de kinderen adopteren van de partner die al juridisch ouder is - door geboorte als het een vrouw betreft; door erkenning of juridisch vaderschap door een eerder huwelijk als het een man betreft; of in beide gevallen door een eerdere adoptie. De partners kunnen gezamenlijk adopteren.

Een belangrijk verschil tussen een geregistreerd partnerschap en het huwelijk is dat het geregistreerd partnerschap zonder tussenkomst van de rechter ontbonden kan worden.

Wettelijke basis in Nederland

De wettelijke basis van het geregistreerd partnerschap is te vinden in de artikelen 77a en 80a t/m 80g van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek (Personen- en familierecht).

Per 1 maart 2009 is de Wet bevordering voortgezet ouderschap en zorgvuldige scheiding in werking getreden. Sindsdien is de 'flitsscheiding' daarom niet meer mogelijk. Een belangrijke reden voor afschaffing was dat de flitsscheiding in andere landen vaak niet werd erkend. Mensen die gescheiden zijn via een flitsscheiding zouden zich dan in het buitenland schuldig kunnen maken aan bigamie, indien zij in het buitenland zouden hertrouwen.

Er bestaat ook partnerschap voor de inkomstenbelasting, deze wordt geregeld in de artikelen 1.2 en 1.3 van de Wet inkomstenbelasting 2001.

Het ontbinden van een geregistreerd partnerschap wordt ook wel partnerschapsscheiding genoemd.

België

Het equivalent in België is de wettelijke samenwoning, dat een "tussenvorm" is tussen het feitelijk samenwonen en het huwelijk. Bij wet van 23 november 1998 werd hiervoor artikel 1476 in het Burgerlijk Wetboek ingevoegd. Het wettelijk samenwonen is mogelijk tussen eender welke twee personen die een woning delen, dus van hetzelfde of verschillend geslacht, al dan niet familie, en al dan niet met een seksuele relatie.

Twee mensen die (wettelijk of feitelijk) samenwonen kunnen specifieke voorwaarden van het samenwonen regelen in een samenlevingscontract, maar dit is niet verplicht.