Polyamorie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Seksuele diversiteit
Lijn

Algemeen
Seksualiteit / Gender

Verzamelbegrippen
Holebi / LGBT
Parafilie

Naar geslacht
Aseksualiteit
Biseksualiteit
Heteroseksualiteit
Homoseksualiteit
Infantilisme
Interseksualiteit
Panseksualiteit
Poliseksualiteit
Transseksualiteit

Naar rolmodel
Androgynie
Polyamorie
Queer
Transgenderisme
Travestie

Naar leeftijd
Efebofilie
Gerontofilie
Pederastie
Pedofilie

Naar object
Fetisjisme
BDSM/Sadomasochisme

Polyamorie (Engels: polyamory), staat voor een levenswijze waarbij erkend wordt dat het mogelijk is om van meer dan een persoon tegelijk te houden. Deze liefde uit zich in relaties waarbij vriendschap, intimiteit, een emotionele band, spirituele verbondenheid en/of seksualiteit ingrediënten zijn.

Polyamorie doet zich voor in verschillende vormen, waarbij één persoon meerdere vormen van liefde kan ontvangen en geven. Zo kan een man van zijn vrouw houden, maar tegelijkertijd van zijn broertjes, moeder, huisdier, vrienden enz. Polyamoreus is het geven en ontvangen van meerdere vormen van liefde, waarbij seks geen rol hoeft te spelen. Voor een dier voelt men normaal gesproken een andere vorm van liefde dan voor een vriend.

Een symbool voor polyamorie is het hart gecombineerd met het oneindigheidsteken

Polyamoriesymbolen[bewerken]

Hoewel een aantal symbolen geadopteerd is door polyamoreuze mensen, is geen enkel universeel aanvaard. Het meest gebruikte symbool is het hart gecombineerd met het oneindigheidsteken.[bron?] Een ander symbool is de afbeelding van een papegaai, want in het Engels wordt poly uitgesproken als Polly, een aan deze vogels veel gegeven naam.[bron?]

Waarden binnen polyamorie[bewerken]

In tegenstelling tot het algemene geval van swingen, draait het bij polyamoreuze relaties in het algemeen om een emotionele band, hoewel de verschillen tussen swingen en polyamorie ter discussie staan. Veel mensen, zowel in swing- als polyamoriegemeenschappen, zien beide praktijken als deel van een continuüm van open intimiteit en seksualiteit.

Merk op dat de waarden die hier besproken worden idealen zijn. Zoals bij elk ideaal schieten de aanhangers soms tekort. Maar ernstige schendingen van de idealen van een polyamoreuze relatie worden even serieus genomen als in gelijk welke andere relatie.

Trouw en loyaliteit[bewerken]

Veel monogamisten definiëren trouw als een verbintenis hebben met slechts één partner (tegelijkertijd), zonder andere seksuele of relationele partners te hebben tijdens de relatie. De poly-versie hiervan is polyfideliteit, een specifieke vorm van polyamorie gedefinieerd door een duurzame, seksueel exclusieve verbintenis met meerdere partners.

Maar de meeste polyamoreuzen definiëren trouw als open en eerlijk zijn naar hun partners met betrekking tot hun relationele leven en zich houden aan de afspraken die ze gemaakt hebben in hun relaties, in plaats van het begrip te koppelen aan seksuele exclusiviteit. Anderen benadrukken liever loyaliteit, soms gedefinieerd als het vermogen om te vertrouwen op de steun, zorg en aanwezigheid van de ander.

Communicatie en onderhandelen[bewerken]

Omdat er geen standaardmodel bestaat voor een polyamoreuze relatie, kunnen deelnemers aan zo'n relatie verschillende ideeën hebben hoe zo'n relatie zou moet werken. Als dit niet besproken wordt, kunnen deze uiteenlopende verwachtingen bijzonder schadelijk worden voor de relatie. Daarom zijn veel polyamoreuzen er voorstander van om expliciete basisregels van een relatie te definiëren met iedereen die er in betrokken is. In tegenstelling tot sommige andere vormen van onderhandelde relaties (bijvoorbeeld huwelijkse voorwaarden), zien polyamoreuzen deze onderhandelingen als een dynamisch proces gedurende de levensloop van de relatie.

In meer conventionele relaties kunnen deelnemers een gemeenschappelijke reeks van verwachtingen hebben, zonder er bewust over onderhandeld te hebben, simpelweg door het volgen van sociale standaarden. (Een man en vrouw worden verondersteld om elkaar financieel te steunen, bijvoorbeeld). Omdat polyamoreuze relaties niet op sociale standaarden kunnen steunen als uitgangspunt, kan men veel minder uitgaan van veronderstellingen en moet men gaandeweg veel meer overeenkomen door met elkaar te praten en door wederzijds respect en begrip.

Polyamoreuzen benaderen hun relaties meestal pragmatisch. Zij aanvaarden dat zijzelf en hun partners soms fouten zullen maken en niet altijd aan het ideaalbeeld zullen kunnen voldoen. Wanneer dit gebeurt, is communicatie een zeer belangrijk middel om eventuele schade die hierdoor ontstaan is, te repareren.

Niet elkaars bezit[bewerken]

Mensen in een conventionele relatie zijn vaak akkoord om onder geen enkele omstandigheid een andere relatie te zoeken, omdat dat de primaire relatie zou bedreigen, verdunnen of vervangen. Polyamoristen geloven dat deze beperking in feite niet in het belang is van de relatie, omdat ze bezitterige verboden in de plaats stelt van vertrouwen en de relatie in een structuur van eigendom en beheersing plaatst: “Jij bent van mij”. Dit weerspiegelt de culturele veronderstelling dat beperkingen nodig zijn om de partners te beteugelen en bij elkaar te houden, en dat een bijkomende nauwe relatie een serieuze bedreiging zal zijn of een verzwakking van de huidige band zal veroorzaken.

Polyamoreuzen zien in hun partners partner eerder de verbetering voor hun partners leven dan een bedreiging voor henzelf. Het oude gezegde “Wie je lief hebt, laat je vrij. Als ze terugkomen dan zijn ze van jou, als ze weggaan dan waren ze dat nooit”, beschrijft een gelijkaardige manier van denken. Daarom zien veel polyamoreuzen de bezitterige kijk op een relatie als iets dat vermeden moet worden. Dit vraagt veel vertrouwen. (Een simpele test van succes: Als je geliefde een andere partner vindt, zal dat als resultaat geluksgevoel geven (compersie) of een alarmbel doen rinkelen?)

Monogamisten daarentegen hanteren ook het oude gezegde “Wie je lief hebt, laat je vrij." Echter gaat deze groep uit dat de vrije wil weg te gaan ook mag. "Blijven ze dan zijn ze van jou, als ze weggaan dan waren ze dat nooit”. Hierbij is geen bezitterige kijk op een relatie en ook dit vraagt vertrouwen.

Hoewel niet-bezitterig zijn een belangrijk aspect is van veel polyamoreuze relaties, is dit niet zo universeel als de andere waarden die hierboven beschreven zijn. Alternatieven zijn bijvoorbeeld relaties waarbij een op bezit gebaseerde hoofdrelatie gecombineerd wordt met niet-bezitterige tweede relaties (gebruikelijk in open huwelijken), en asymmetrische relaties waarbij “bezit” alleen in één richting geldt.

Gerelateerde groepen en concepten[bewerken]

De definities van polygamie en polyamorie overlappen elkaar: liefdevolle polygame relaties zou je als polyamoreus kunnen zien, en veel polyamoreuzen zien zichzelf als getrouwd met meer dan één persoon. In de praktijk echter worden de woorden gescheiden door het gebruik ervan: “polygamie” wordt meer gebruikt voor een vastgelegde vorm van meervoudige huwelijken (vooral die met een traditionele/religieuze achtergrond), terwijl “polyamorie” staat voor een relatie die gedefinieerd is door onderhandeling tussen de leden in plaats van door culturele normen.

Dus hoewel polygamie en polyamorie door buitenstaanders veelal worden bekeken als gelijkaardig, baseren de twee groepen zich op heel verschillende filosofieën en idealen, en er is weinig interactie tussen de zelfbenoemde “polygamisten” en “polyamoreuzen”. Polyamorie heeft meer raakvlakken met subculturen en ideologieën waar op seksueel gebied individuele vrijheid een grote rol speelt.

De polyamoureuze waarden respect, eerlijkheid, communicatie en onderhandelen komen overeen met waarden in de BDSM subcultuur. (Inderdaad zijn veel polyamorie promotors ook BDSM promotors.) Veel van de problemen die men tegenkomt bij polyamoreuze relaties hebben parallellen in de BDSM, en kunnen opgelost worden door gebruikmaking van dezelfde methodes.

Binnen elk van deze groepen is echter een grote verscheidenheid aan individuele houdingen; overal zijn ook mensen die de andere groepen verwerpelijk vinden.

Filosofische aspecten[bewerken]

Voor veel monogamisten zou polyamorie een zwakte of falen kunnen lijken om zich te houden aan de waarden die de meerderheid van de gemeenschap aanvaardt. De veronderstelling dat monogamie de enige aanvaardbare vorm voor duurzame relaties is, kan men echter ook zien als een voorbeeld van redeneren in stadium vier van de stadia van morele ontwikkeling van Lawrence Kohlberg. Polyamorie vormt dan de uitwerking van relaties in stadium vijf of zes. In deze context beschouwen sommigen die aan polyamorie doen, dit als een superieure vorm van binding met mensen. Maar de meesten zeggen gewoon dat dit voor hen zelf de goede manier is.

Polyamorie kan psychologisch ook gezien worden als bindingsangst. Dit kan door opvoeding komen, of ervaring. Als eerdere monogame relaties hebben geleid tot kwetsende gevoelens, zou men het niet meer kunnen opbrengen zich aan één persoon te binden. Het is dan veiliger om je niet aan één, maar aan meerdere mensen te emotioneel te verbinden. In plaats van gevoelens onder ogen durven te komen, is polyamorie een oplossing om niet meer met, al dan niet nare, gevoelens in contact te hoeven komen. Door eerlijk te zijn tegen de partner, is polyamorie een oplossing om met nare gevoelens om te gaan.

Kritiek op polyamorie[bewerken]

Ethische bezwaren[bewerken]

In de meeste culturen wordt verwacht dat een persoon huwt met één partner. Ook culturen waar polygynie of polyandrie voorkomt, sluiten dan altijd een huwelijk om de echtelijke verbintenis aan te geven. Voor het Westen is monogamie de norm. Maar volgens de polyamoristen is de mens van nature niet monogaam, en wordt hij tegen zijn natuur in "gedwongen" monogaam te leven. Onder een laag van conformiteit zou de polyamorische natuur toch doorleven, waardoor de drang tot ontrouw veroorzaakt zou worden. De hiermee gepaard gaande pijn (frustratie, onderdrukking, jaloezie enz.) is volgens hen de prijs die voor het (economisch/juridisch/pedagogisch) succes van de gezinnenmaatschappij betaald moet worden. Polyamoristen zijn van mening dat veel mensen naast hun echtelijke relatie nog een tweede relatie hebben, stiekem of niet, of dat ze "serieel monogaam" zijn. Polyamorie probeert, naar eigen zeggen, de natuur met de cultuur te verzoenen op basis van openheid, wederzijds respect en vertrouwen. Maar ook volgens henzelf, blijft het een harde noot om te kraken, zeker als er kinderen in het spel zijn. Relaties met kinderen vragen heel veel individuele inzet (tijd & energie) van de partners. Een tweede relatie wordt dan gauw als goedkoop of vrijblijvend aangevoeld door sommige partners. Bovendien komt jaloezie veel voor omdat een tweede relatie het zelfvertrouwen van de partner op de proef stelt. Volgens de polyamoristen is het onethisch om elkaars grenzen binnen de relatie te overschrijden. Zodra de grenzen gesteld zijn, kunnen er afspraken gemaakt worden. Houden alle partners zich aan die afspraken en nemen ze de afgesproken verantwoordelijkheden op die met hun relaties gepaard gaan, dan wordt deze samenlevingsvorm door hen als ethisch verantwoord beschouwd.

Delen van liefde[bewerken]

Een veelvoorkomend bezwaar tegen polyamorie is gebaseerd op het geloof dat door het delen van de liefde tussen meerdere partners, de liefde minder wordt. Dit is een Malthusiaans argument, een argument vanuit de gedachte van schaarste. Het beschouwt liefde als een goed (zoals eten of ander goederen) dat alleen gegeven kan worden aan iemand door het weg te nemen van een ander.

Polyamoristen verwerpen deze visie op liefde en gaan ervan uit dat liefde niet vermindert door het delen met anderen. Zoals Robert Heinlein het beschrijft, “Liefde wordt niet afgetrokken, maar vermenigvuldigd. Hoe meer men liefheeft, hoe meer men kan liefhebben.” Een voorbeeld waarmee dit vaak geïllustreerd wordt is dat een ouder met twee kinderen niet van één van de kinderen minder houdt door het bestaan van het andere kind.

Verdedigers van monogamie wijzen veelal op de kracht en het vertrouwen die opgebouwd kunnen worden in een langdurige relatie. Zij zeggen dat dit alleen kan tussen twee partners die enkel oog hebben voor elkaar en geen andere partners hebben. Polyamoreuzen verwerpen dit idee en zeggen dat kracht en vertrouwen opgebouwd kunnen worden met al hun partners. Het betrekken van andere partners in hun leven zien zij evenmin als een aantasting van het vertrouwen als het onderhouden van andere vriendschappen, wat voor monogame koppels wèl gebruikelijk is.

Monogamisten gaan uit dat de liefde en vertrouwen opgebouwd kunnen worden in een langdurige relatie. Jaloezie kan ontstaan als de partner zich ook aan anderen verbindt. Polyamoristen zien juist jaloezie als tekortkoming, maar beide vormen, vormen een gesloten vicieuze cirkel.

Een tussenstandpunt is dat het onderhouden van een liefdesrelatie tijd en energie kost en deze bronnen niet onuitputtelijk zijn. Hoewel het dus mogelijk is om meerdere mensen lief te hebben net zo goed als één, is er een praktische grens aan. Voorbij die grens zullen de relaties er onder gaan lijden door gebrek aan tijd of energie.

Ogenschijnlijk falen[bewerken]

Polyamoreuze relaties zijn dikwijls bekritiseerd als “niet langdurig”. Het is moeilijk om aan nauwkeurige getallen over de langdurigheid van een polyamoreuze relatie versus monogameuze te komen. Dus is het moeilijk te meten, om verschillende redenen, en vooral omdat individuele monogame en polyamoreuze relaties eventueel variëren in hun intenties en hun definitie van “succes”. Andere factoren die deze vraag zonder antwoord laten zitten, zijn als volgt:

  • Polyamoreuzen (zoals veel mensen in een niet-traditionele relatie), vertellen veelal niet publiekelijk over hun relatie en status, en sommige soorten polyamoreuzen en polyamoreuze relaties zijn soms over- of ondergepubliceerd.
  • In zowel polyamoreuze als monogame relaties (waar de deelnemers niet getrouwd zijn) zijn de criteria voor een “succesvolle” relatie eventueel niet noodzakelijk dezelfde, zoals het gewoonlijk verwachtte “doel” van een levenslange band, en veel relaties veranderen of eindigen als iemand dat nodig vindt. Bijvoorbeeld een relatie die het leven verrijkt van de deelnemers kunnen evenwel geklasseerd worden als een “succes”, zelfs als deze eindigt. (zie Richard Bach's beschrijving van scheiding voor een voorbeeld hiervan).
  • Niet alle banden binnen een polyamoreuze relatie, en niet alle monogame relaties, zijn verwacht levenslang te zijn. Velen daarvan zijn niet zo - tussentijds, lange afstand, stadia en seizoenen, zijn sommige redenen.
  • Niet alle relaties met meerdere partners zijn “polyamoreus” binnen de definitie van de term, en veel relaties met meerdere partners zijn niet gebaseerd op de basis van vertrouwen, steun, volwassen en met de intentie die een polyamorist als fundamenteel beschouwt voor een succesvolle relatie.

Omdat seks en seksualiteit zo diep in de gevoelens van mensen reikt, is het moeilijk voor veel mensen om neutraal in hun algemene beoordeling van het “succes” van een polyamoreuze relatie, met polyamoreuzen en diegene die tegen polyamorie zijn, maken allen veronderstellingen gebaseerd op “selectieve keuze van bewijs” (die hun visie staaft). Bijvoorbeeld, deze die niet voor dergelijk relaties zijn kunnen dit type van relatie beoordelen gebaseerd op het falen van een zekere instantie daarvan, zelfs als ze niet het hele instituut van het huwelijk beoordelen, gewoon omdat een bepaald koppel gescheiden is.

Alhoewel een buitenstaander veel polyamoreuze relaties kan zien eindigen, merken voorstanders van polyamorie op dat als dezelfde standaard wordt toegepast op monogame relaties, er ook relatief weinig succes geklasseerd kan worden. Als men de scheidingsgraad bekijkt en het aantal ongetrouwde koppels dat uit elkaar gaat, zou met dezelfde argumenten betoogd kunnen worden dat monogamie immoreel onpraktisch is en gedoemd om te falen.

Met een gebrek aan een gedisciplineerde academische studie in dit gebied, lijkt het redelijk om te zeggen dat de vraag op dit moment open is. Er is gewoonweg niet genoeg deugdelijk onderzoek gedaan dat polyamoreuze relaties met monogame vergelijkt, in langdurigheid (als een maatstaf voor de relaties die een echte “levenslange” trouw), in termen van tevredenheid van de resultaten, of in termen van het ontmoeten van de verwachtingen van de deelnemers.

Onmacht en/of onwil om zich te binden[bewerken]

Polyamorie wordt soms beschouwd als de onmacht of onwil om een langdurige verbintenis met één partner aan te gaan. Er wordt dan vooral bedoeld : een verbintenis met seksuele exclusiviteit t.o.v. één persoon en voor diens totale levensduur, zoals in traditionele monogame relaties de norm is.

Aan de ander kant vinden polyamoreuzen het van zichzelf niet meer dan normaal dat zij meerdere gelijktijdige verbintenissen aangaan, zoals een ouder een gelijkwaardige liefdesband heeft met al zijn/haar nakomelingen. Of zoals polyamoreuzen het uitdrukken : “We zijn trouw aan AL onze geliefden”.

Tegen-kritiek[bewerken]

De polyamoreuze instelling tot monogamie is gevarieerd. Veel polyamoreuzen bezien polyamorie als een superieure manier van leven in vergelijking met monogamie, soms wordt polyamorie beschreven als "meer geëvolueerd". Ze kunnen monogameuze relaties karakteriseren als gebaseerd op een niet-zijnnagedachte aanvaarding van sociale en religieuze standaarden, of een bezitterigheid en jaloezie. Sommige polyamoreuzen geloven dat die mensen die maar één geliefde hebben minder capaciteit hebben voor liefde dan voor iemand die er meer heeft – het omgekeerde van "verminderingen van liefde" kritiek beschreven hierboven.

Veel anderen zien polyamorie en monogamie als een gelijkwaardige manier van leven, met de beste keus afhankelijk van persoon tot persoon. Terwijl ze erkennen dat veel monogame relaties misschien gebaseerd zijn op overeenkomsten en bezitterigheid, ze zien dit niet als een intrinsieke karakteristiek van monogamie evenzeer als een onmogelijkheid om te kiezen als een intrinsieke karakteristiek van polyamorie.

Pseudopolyamorie[bewerken]

Pseudopolyamoreus is iemand die denkt of beweert dat hij/zij aan polyamorie doet, maar in werkelijkheid is er al dan niet onbewust een ander minder duidelijk doel dan het geluk van de partner.

Bij onbewuste pseudopolyamorie is de persoon in kwestie iemand die denkt dat hij polyamore is ingesteld, maar als hij een tweede partner vindt of de partner krijgt een tweede partner dan komt de onzekerheid naar boven en ontstaat er spanning. In veel gevallen kom je de situatie tegen dat die persoon wel toelaat dat de partner een extra relatie heeft, maar er toch veel moeite mee heeft.

Bij bewuste pseudopolyamorie is er duidelijk een element in het spel om polyamorie te gebruiken om een oneerlijk doel te bereiken. Voorbeelden zijn:

  • Onder de noemer van polyamorie de partner overtuigen dat seks met iemand anders normaal is, maar het gewoon uit eigenbelang doen.
  • Met andere potentiële partners in contact komen met als doel om een betere partner te vinden en de originele partner te verlaten.
  • Om undercover een relatie te beginnen met een polyamore koppel om zo de partner proberen af te nemen van de andere partner en dan die partner overtuigen om de originele partner te verlaten.
  • Of gewoon een maîtresse te vinden onder de noemer dat de originele partner dat weet.

Polyamorie in de media[bewerken]

Een documentaire over polyamorie uitgezonden op Discovery Channel was voor veel Belgen en Nederlanders de eerste kennismaking met polyamorie en begin 2007 verscheen Ageeth Veenemans' boek Ik hou van twee mannen over het onderwerp.

Zie ook[bewerken]