Het Kanaal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Voor de waterweg in Den Haag, zie Het Kanaal (Den Haag)
Het Kanaal
Locatie Het Kanaal.PNG
Locatie tussen Engeland en Frankrijk
Oppervlakte 75 000 km²
Diepte (max.) 120 m
Diepte (gem.) 60 m
Afbeeldingen
Satellietfoto Nauw van Calais
Satellietfoto Nauw van Calais
Portaal  Portaalicoon   Geografie

Het Kanaal (Frans: La Manche; Engels: The English Channel) is de zee of zeestraat tussen Groot-Brittannië en Frankrijk, die de zuidelijke Noordzee verbindt met de Atlantische Oceaan. Het oostelijkste, smalste gedeelte heet ook het Nauw van Calais of de Straat van Dover. In het dagelijks spraakgebruik wordt met 'het Kanaal' vaak dit gebied tussen Calais en Dover bedoeld.

Het Kanaal is gemiddeld ongeveer 60 meter diep, met een maximale diepte van 120 meter, en wordt intensief door de scheepvaart benut. Bij stijgend water staat de stroming van west naar oost en in omgekeerde richting wanneer het waterniveau daalt. Voor de veiligheid van de scheepvaart zijn er internationale scheepvaartroutes vastgesteld, die lopen van het Kanaal tot aan de Duitse Bocht.

Vlak voor de Franse kust van Normandië liggen de Kanaaleilanden, een groep eilanden die tot het Brits Kroongebied behoren (Crown dependencies). Het zijn semi-onafhankelijke staten. Wight is het grootste eiland van het Kanaal. Andere eilanden, voor de Franse kust, zijn de Chausey-eilanden, Mont Saint-Michel (tegenwoordig een schiereiland), Tatihou en de Sint-Marcouf-eilanden.

De langste rivieren die in Het Kanaal uitmonden zijn de Seine en de Somme.

Ontstaan van de verbinding met de Noordzee[bewerken]

Vroege ijstijden[bewerken]

De verbinding van het Kanaal en de Noordzee via het Nauw van Calais is ontstaan in eerdere ijstijden. De ijskappen waren toen groter dan in de laatste ijstijd. Het Kanaal was een grote baai waarin de Seine en Somme uitmondden. Tot aan de grote ijstijden in het Midden-Pleistoceen bestond het Nauw van Calais niet, maar liepen de kalkrotsen van Calais en Dover als een bergrug door. De kalksteen aan weerszijden van Het Kanaal is namelijk onderdeel van een doorlopende geologische structuur, de Weald-Artoisanticline.

Op het hoogtepunt van deze ijstijden bedekten grote ijskappen Scandinavië, Schotland en de noordelijke Noordzee ertussen. Door de afdammende werking van het ijs en het vele smeltwater ontstond een groot zoetwatermeer in het zuidelijk deel van wat nu de Noordzee is. Dit smeltwater zocht een uitweg en vond dat in het gebied van Dover en Calais. Tussen 450.000 en 150.000 jaar geleden, gedurende de Saalien- en Elsterien-ijstijden, ontstond daardoor twee keer een catastrofale doorbraak van de landbrug. Deze veroorzaakten ten slotte het huidige Nauw van Calais, met de kenmerkende witte kalkkliffen aan weerszijden. Door inwerking van golven op het zachte kalksteen verbreedde de kloof zich steeds meer, een proces dat tot op de dag van vandaag doorgaat.

Laatste ijstijd[bewerken]

Als de zeespiegel laag genoeg staat, zoals in ijstijden het geval is geweest, vallen het Kanaal en de Noordzee goeddeels droog en maakt Engeland deel uit van het vasteland van Europa. Bij Het Kanaal was dat voor de laatste maal het geval in de Weichselien-ijstijd, ongeveer 70.000 tot 12.000 jaar geleden.

Het Kanaal was een uitgestrekte ijzige toendra waardoorheen een grote rivier zuidwestwaarts stroomde en uitmondde in de Atlantische Oceaan. Die rivier werd vóór het Nauw van Calais gevoed door Rijn, Maas en Theems, en verder stroomafwaarts door de Franse rivieren Seine en Somme, en door kleinere Zuid-Engelse rivieren zoals de Solent en de Arun. Deze situatie eindigde toen na de laatste ijstijd de zeespiegel weer steeg. Rond 12.000 jaar geleden was het Nauw van Calais weer een zeestraat geworden, verbonden met de Atlantische Oceaan. Vanaf rond 8.000 jaar geleden ontstond ook de verbinding tussen de Noordzee en Het Kanaal.

Havenplaatsen[bewerken]

Enkele grote havenplaatsen direct aan Het Kanaal zijn:

Frankrijk


Oversteek[bewerken]

Reizen van het vasteland naar Engeland is mogelijk met veerboten, met de trein of autotrein door de Kanaaltunnel of met het vliegtuig. Tot oktober 2000 waren er naast gewone veerboten ook hovercrafts.[1] Het Kanaal en het Nauw van Calais hebben door de eeuwen heen grote aantrekkingskracht uitgeoefend op mensen die, op wat voor manier dan ook, naam wilden maken met het oversteken ervan.

Per luchtballon[bewerken]

Op 7 januari 1785 staken de Fransman Jean-Pierre Blanchard en de Amerikaan John Jeffries als eersten het Kanaal over met een heteluchtballon. De reis ging van Dover naar Calais.

Zwemmend[bewerken]

De Engelsman Matthew Webb was (voor zover bekend) de eerste die zonder hulpmiddelen het Kanaal overzwom. Dat gebeurde op 25 augustus 1875. Webb legde de 34 km van Dover naar Calais af in bijna 22 uur. De eerste vrouw die het Kanaal overzwom was de Amerikaanse Gertrude Ederle in 1926. Ze legde de afstand van Frankrijk naar Engeland af in 14 uur en 31 minuten. Dit was meteen een nieuw algemeen record, ze verbeterde het oude record met ruim 2 uur.

Het record is thans in handen van de Australiër Trent Grimsey die op 8 september 2012 in 6:55 uur van Dover naar Cap Gris-Nez zwom. Hij was daarmee twee minuten sneller dan de vorige recordhouder, de Bulgaar Petr Stojtsjev, die in 2007, in dezelfde richting, als eerste minder dan 7 uur (exacte tijd 6:57:50) nodig had gehad – nog steeds het Europees record en de tweede tijd ooit. Snelste vrouw tot nu toe was de Tsjechische Yvetta Hlaváčová met een tijd van 7:25:15.

Enkele andere opmerkelijke prestaties: de jongste Kanaalzwemmer was Thomas Gregory, die bij zijn oversteek in september 1988 (tijd 11:54 uur) pas 11 jaar en 11 maanden was; sindsdien is echter een minimumleeftijd van 16 jaar ingevoerd. Enkele 70-jarigen zijn ook in de oversteek geslaagd, met als oudste de Australiër Cyril Baldock (2014, 70 jaar en 9 maanden). Op 18 september 2010 zwom Philippe Croizon, een Franse gehandicapte man zonder armen en benen het Kanaal over.[2]

Er zijn nog verschillende andere records, zoals in de andere richting (tegenwoordig niet meer toegestaan), voor beide richtingen achter elkaar, voor estafetteteams.[3]

De oversteek wordt gewoonlijk gemaakt onder begeleiding van een boot met loods. Er zijn twee organisaties die records controleren en bijhouden, elk met hun eigen loodsen: de Channel Swimming Association (CSA) en de Channel Swimming & Piloting Federation (CS&PF).

Ook vluchtelingen die in Calais bivakkeren proberen soms om al zwemmend Engeland te bereiken.[4] De speelfilm Welcome (2009) van de Franse regisseur Philippe Lioret gaat over een jonge Koerd die met dit doel zwemles krijgt van een oud-zwemkampioen.

Per vliegtuig[bewerken]

De Fransman Louis Blériot vloog op 25 juli 1909 als eerste met een vliegtuig over het Kanaal. Zijn vlucht over een afstand van circa 45 kilometer van Calais naar Dover duurde 37 minuten.

Per kano[bewerken]

Op 26 juli 1949 voeren twee Nederlanders, Peter Meerburg en Jan van der Linden, zonder kompas of ander navigatiemateriaal en zonder volgboten in 11 uur en 45 minuten per kano van Calais naar Dover. Deze sportieve prestatie werd in alle Engelse kranten op de voorpagina gemeld en drie dagen later, op 29 juli, volgde een interview op de BBC.

Per fietsvliegtuig[bewerken]

Op 12 juni 1979 vloog Paul B. MacCready op spierkracht met zijn luchtfiets Gossamer Albatross over het Kanaal.

Met straalvleugel[bewerken]

Op 26 september 2008 vloog Yves Rossy met behulp van een vleugel met vier straalmotoren in negen minuten en 32 seconden aan een snelheid van meer dan 190 kilometer per uur Het Kanaal over, over dezelfde route als Louis Blériot in 1909.[5]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Hovertravel vaart nog wel tussen Engeland en de Kanaaleilanden.
  2. NU.nl. "Man zonder ledematen zwemt het Kanaal over", 18 september 2010.
  3. De website Channel Swimming - Introduction to the English Channel geeft een zo volledig mogelijk overzicht van alle zwemmers die tot nu toe de oversteek hebben gemaakt, en een lijst met records.
  4. Gerhard Busch. 33 Kilometer zwemmen: Philippe Lioret over Welcome. Cinema.nl (do 30 juli 2009)
  5. De Telegraaf. "Historische oversteek geslaagd", 26 september 2008.