Jan Steen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Voor alle personen met deze naam, zie Jan Steen (doorverwijspagina).
Jan Steen
Zelfportret als luitspeler; Museo Thyssen-Bornemisza, Madrid
Zelfportret als luitspeler; Museo Thyssen-Bornemisza, Madrid
Persoonsgegevens
Volledige naam Jan Havicksz. Steen
Geboren 1626 ?
Overleden 1 januari 1679
Geboorteland Nederland
Beroep(en) kunstschilder
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Jan Havickszoon Steen (Leiden, 1625 of 1626 – aldaar, begraven 23 februari 1679) was een kunstschilder uit Nederland in de 17e eeuw, de tijd van de Nederlandse barokke schilderkunst. Zijn werk is van ongelijke kwaliteit, maar mensenkennis, humor en uitbundig kleurgebruik zijn belangrijke kenmerken van zijn werk.

Biografie[bewerken]

Jan Steen was de zoon van Havick Steen, een koopman in graan en brouwer, en Elisabeth Capiteyn. Zij waren in 1625 als katholieken voor de schepen getrouwd en zijn naar alle waarschijnlijkheid pas daarna in een schuilkerk gehuwd. Jan was de oudste van acht kinderen.

Net als zijn nog beroemdere tijdgenoot Rembrandt van Rijn bezocht Jan Steen de Latijnse school in Leiden. In 1646 schreef hij zich in bij de Universiteit van Leiden, maar dat had waarschijnlijk meer met de privileges, zoals vrijstelling van burgerwachtdienst en drankbelasting, te maken dan met serieuze carrièreplannen. Hij kreeg in Utrecht schilderles van Nicolaus Knüpfer, een Duitse schilder van historische en figuratieve taferelen. Invloeden van Knüpfer kunnen worden gevonden in Steens gebruik van compositie en kleur. Een andere bron van inspiratie vormde Adriaen van Ostade, een schilder van het boerenleven, die in Haarlem leefde. Het is niet bekend of Steen ook daadwerkelijk leerling van Van Ostade is geweest.

Het woonhuis (midden) van Jan Steen in Warmond

In 1648 werd Jan Steen opgenomen in het in dat jaar opgerichte schildersgilde St. Lucas in Leiden en werkte samen met Gabriël Metsu. In 1649 trok Jan Steen in bij landschapsschilder Jan van Goyen in Den Haag en trouwde diens dochter Margriet. Beide schilders werkten vijf jaar samen. In 1654 werd hij lid van de plaatselijke schutterij. Steen verhuisde naar alle waarschijnlijkheid naar Delft, waar hij de herberg De Slange zonder veel succes runde. De plaatselijke economie raakte in het slop na een ontploffing waarbij veel huizen werden verwoest en die bekend staat als de Delftse donderslag.

Van 1656/1657 tot 1660 leefde hij in Warmond en van 1660 tot 1670 in Haarlem, waar hij zijn meest productieve periode beleefde. Desondanks betaalde hij in deze periode nog steeds schulden uit Delft af. In 1669 was zijn financiele situatie verbeterd maar in het voorjaar stierf zijn vrouw. Een jaar later stierf zijn vader en verhuisde Steen terug naar Leiden, waar hij de rest van zijn leven zou wonen in het huis dat hij van zijn ouders erfde. In 1671 werd hij gekozen tot hoofd van het kunstenaarsgilde. In 1672 opende Jan Steen een taveerne de Vrede. 22 April 1673 hertrouwde hij met Maria van Egmond, met wie hij twee kinderen kreeg. Zijn schulden liepen in deze periode weer op nadat de kunstmarkt verslapte als gevolg van het Rampjaar. In 1674 werd hij opnieuw gekozen tot hoofd van het Sint-Lucasgilde. In deze tijd had de schilder vaak gezelschap van Frans van Mieris (I), en volgens Arnold Houbraken en Jacob Campo Weyerman werd die tijd voor een groot deel drinkend doorgebracht.

Jan Steen stierf in 1679 en werd bijgezet in het familiegraf in de Pieterskerk in Leiden. Zijn dochter Catherina trouwde met de zeeschilder Jan Porcellis.

Werk[bewerken]

Reportage over de Jan Steen-tentoonstelling in het Mauritshuis te Den Haag in 1958.

Het dagelijks leven was Jan Steens belangrijkste onderwerp. Veel van de taferelen waren levendig, zelfs chaotisch en wellustig. Dergelijke taferelen waren zo kenmerkend dat een huishouden van Jan Steen een veelgebruikt Nederlands gezegde is geworden.

Subtiele hints en vele symbolen in zijn schilderijen maken aannemelijk dat Jan Steen de kijker niet zozeer wilde uitnodigen om het getoonde na te bootsen, als wel wilde vermanen. Veel van Steens schilderijen refereren aan oude Nederlands spreekwoorden of literatuur. Familie van de schilder fungeerde vaak als model.

Jan Steen schilderde een aantal zelfportretten. Deze doeken geven geen blijk van al te veel ijdelheid. Op de taferelen zie je geregeld een klein hondje opduiken, het betreft hier een oud Nederlands hondenras: het kooikerhondje.

Steen heeft zich met veel thema's ingelaten: hij schilderde historische, mythologische en religieuze scènes, portretten, stillevens en natuurtaferelen. Zijn afbeeldingen van kinderen worden geroemd, evenals zijn beheersing van licht en aandacht voor detail, met name in textiel. Jan Steen maakte zo'n 400 schilderijen.

Ook de tijdgenoten van Jan Steen waardeerden zijn werk, met als gevolg dat hij redelijk goed betaald kreeg. Hij had geen studenten, maar zijn werk zou een bron van inspiratie worden voor veel collega's.

Nuvola single chevron right.svg Zie Lijst van schilderijen van Jan Steen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Schilderijen[bewerken]

Enkele schilderijen van Jan Steen zijn:

Schilderstijl[bewerken]

De schilderstijl van Jan Steen behoort tot de Barok en het Caravaggisme. Zie ook: meesterwerk.

Buste[bewerken]

Op 1 november 2008 is een bronzen buste van Jan Steen onthuld tegenover de Jan Steenlaan 36 in Warmond, het huis waar de schilder bijna vijf jaar heeft gewoond. Het is gemaakt door Leidse beeldhouwer Jeroen Spijker, die ook de zanger Ramses Shaffy vereeuwigde.

Werk in openbare collecties (selectie)[bewerken]

Fotogalerij[bewerken]

Bronnen
  • H. Perry Chapman, Wouter Th. Kloek, Arthur K. Wheelock, Jr., Jan Steen schilder en verteller, Guido M.C. Jansen (red.) (catalogus tentoonstelling Rijksmuseum, Amsterdam en National Gallery of Art, Washington, D.C., 1996)
  • W. Liedtke (2007) Dutch paintings in the Metropolitan Museum of Art.
  • Liedtke, W., e.a. (2001) Vermeer and the Delft School. Yale University Press. p.343

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties