Castratie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Castratie. Fresco van Girolamo Romani in het Castello del Buonconsiglio in Trente.

Castratie is het verwijderen van de gonaden (teelballen of eierstokken) bij een mens of een dier.

De mens[bewerken]

Castratie van mensen komt in de westerse samenleving bijna alleen nog voor wanneer er zeer dringende medische redenen zijn. Tot in de jaren zestig werd bij uitzondering castratie bij homoseksuelen in Nederland toegepast. Bij transseksuelen is castratie in een aantal landen een voorwaarde van de overheid om officieel van geslacht te mogen veranderen. Dit is vooral problematisch voor de grote groep transgenderisten, welke slechts gedeeltelijke aanpassing wensen.

Het verwijderen van de testikels om kanker in de zaadbal te bestrijden en uitzaaiingen te voorkomen wordt echter geen castratie genoemd maar orchidectomie.[1]

Chemische castratie[bewerken]

Chemische castratie is het gebruik van medicijnen (In Nederland wordt onder andere het middel Androcur gebruikt) om de werking tegen te gaan van de hormonen die door de teelballen worden afgegeven. Het effect is omkeerbaar (reversibel). In Nederland werd chemische castratie vaak door het Ministerie van Justitie als voorwaarde gesteld voordat pedoseksuele terbeschikkinggestelden geresocialiseerd mochten worden, de laatste keer was in 1955. Sommige mensen zien chemische castratie als hét wondermiddel dat opgelegd zou moeten worden aan alle zedendelinquenten. In de praktijk blijkt echter dat de medicatie de hormoonhuishouding wel goed beïnvloedt, maar dat de effecten op de bijhorende gedachten en gedragspatronen niet altijd even groot zijn.

Wat de invloed van bloedspiegels van geslachtshormonen op het gedrag is, is onduidelijk. Het is bekend dat testosteronconcentraties een belangrijke rol spelen tijdens de vroege ontwikkeling van de hersenen. Ze zijn medebepalend voor de ontwikkeling van de seksuele geaardheid en de dominantie van een persoonlijkheid. Deze ontwikkelingen zijn irreversibel zodat deze persoonlijkheidseigenschappen door veranderingen in hormoonspiegels in het latere leven niet of weinig veranderd kunnen worden.

Effecten[bewerken]

Castratie heeft naast onvruchtbaarheid nog andere ingrijpende gevolgen voor de gecastreerde, doordat naast de productie van geslachtscellen ook die van een aantal hormonen wegvalt: bij mannen van het testosteron, bij vrouwen van oestrogeen en progesteron. Hierdoor nemen bij mannen bijvoorbeeld het libido en de agressie af.

Indien castratie wordt uitgevoerd voordat de veranderingen horend bij de puberteit optreden, blijven deze uit, doordat zij afhankelijk zijn van de aanwezigheid van geslachtshormonen. Een menselijke castraat heeft dus alleen een hoge stem als hij voor de puberteit is gecastreerd; castratie daarna leidt niet meer tot een weer hoger worden van de stem, zoals wel eens wordt gedacht, maar wel tot nagenoeg verdwijnen van de lichaamsbeharing. Gezichtsbeharing blijft echter zitten; de oorzaak hiervan is niet bekend. Transseksuelen van man tot vrouw die de testikels laten verwijderen willen de behandeling dan ook veelal completeren met het permanent verwijderen van het gezichtshaar door middel van een ontharingslaser of elektrische epilatie.

Geschiedenis[bewerken]

Castraten zijn mannen die voor de puberteit gecastreerd zijn. Eunuchs kunnen ook op latere leeftijd gecastreerd zijn. Zowel aan het Chinese als aan het Byzantijnse en het Osmaanse keizerlijke hof hebben eunuchen een bijzonder grote historische rol vervuld. De ingreep hield in China overigens niet slechts de verwijdering van de balzak in, maar die van het gehele voortplantingsapparaat, dus ook de penis. Dit gebeurde zonder verdoving, door een professionele castreerder, die door de ouders werd betaald. Dit kon de dood tot gevolg hebben, bijvoorbeeld door een infectie. Maar als de jongen na een maand hersteld was werd hij naar het keizerlijk of adellijk hof gestuurd. Ook in Italië werd castratie toegepast. Een bekend voorbeeld hiervan zijn de Italiaanse operazangers 'castrati'. Deze jongens werden gecastreerd voordat ze hun puberteit bereikten, om zo hun 'vrouwelijke' stem te behouden en de groei van de secundaire geslachtskenmerken te voorkomen. Deze jongens behielden dan ook een vrouwelijke stem, waardoor mannen nu ook vrouwelijke zangpartijen konden zingen.

Dieren[bewerken]

Castratie bij een muilezel

Verhoging van de handelbaarheid is bij veel door de mens gehouden dieren een motief voor castratie. Daarnaast voorkomt castratie bij katers dat ze overal in huis hun urinegeursporen achterlaten (uitgesproken onaangename, penetrante geur). Meestal verliezen gecastreerde individuen hun drang om seksueel gedrag te vertonen.

Mannelijke biggen worden vaak gecastreerd omdat daarmee het ontstaan van de zogenaamde berengeur, een onaangename geur die (in ongeveer 15% van de gevallen) vrijkomt bij verhitting van het vlees, voorkomen zou worden. Over de gehele wereld worden vrijwel alle mannelijke biggen onverdoofd gecastreerd. Hiertegen wordt geprotesteerd door dierenbeschermers zoals Wakker Dier en Gaia.

Andere alternatieven voor castreren zijn:

  • het accepteren van vlees met afwijkende geur
  • voor de geslachtsrijpe leeftijd slachten, waardoor de berengeur niet kan optreden
  • detectie van berengeur aan de slachtlijn
  • het toepassen van een injectie (immuno-castratie) die berengeur voorkomt
  • genetische selectie tegen berengeur

Bij een aantal gedomesticeerde diersoorten bestaan speciale namen voor gecastreerde individuen:

dier mannelijk vrouwelijk gecastreerd
paard hengst merrie ruin
ezel hengst merrie (ezel)ruin
rund stier koe os
zwijn beer zeug barg/borg/berg
schaap ram ooi hamel
hoen haan hen kapoen
geit bok geit (sik) weer

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. KWF Kankerbestrijding. Operatie bij zaadbalkanker