Fotografisch geheugen

Fotografisch geheugen, of eidetisch geheugen, is een term die gebruikt wordt voor het vermogen beelden, geluiden en dergelijke exact op te slaan in het menselijk geheugen. Hoewel het bestaan van fotografisch geheugen ter discussie staat, lijken sommige autistische savanten of mensen met het syndroom van Asperger in staat te zijn beelden perfect na te tekenen uit hun geheugen.

Algemeen

Mensen met een goed geheugen beweren soms dat zij een fotografisch/eidetisch geheugen hebben. Vooral bij kinderen is deze eigenschap sneller op te merken. Er bestaan echter duidelijke verschillen tussen een normaal/goed geheugen en een fotografisch geheugen, waarbij mensen in staat zijn zich allerlei kleine en zeer specifieke details te herinneren. Ook kunnen sommige personen zich scherp allerlei specifieke visuele of audiologische details voor de geest halen. Dergelijke personen noemt men ook wel 'eidetisch begaafd' (Duits: Eidetiker).

Kritiek

Het fotografisch geheugen is een controversieel onderwerp. Er is ook weinig systematisch onderzoek naar gedaan. De meeste gevallen berusten op van horen zeggen en zijn niet nader geverifieerd. Sommige onderzoekers beweren zelfs dat het fotografisch geheugen op een mythe berust. Zo beweert Marvin Minsky in zijn boek The Society of Mind dat hij nooit hard bewijs heeft kunnen vinden voor het bestaan van een fotografisch geheugen. Ook de psycholoog en schaker Adriaan de Groot was een dergelijke mening toegedaan. De Groot onderzocht het geheugen van schaakgrootmeesters door hen te vragen allerlei zetten op het schaakbord te memoriseren. Hoewel de schakers verbluffend goed (en beter dan niet-experts) posities en zetten konden onthouden, bleek dit alleen op te gaan voor echte zetten. Als de schaakstukken op posities waren geplaatst die in een echt schaakspel niet voorkwamen, bleken zij niet van gewone proefpersonen te verschillen. Dit wees er op dat zij een vermogen hadden ontwikkeld om een bepaalde soort complexe informatie te organiseren en te structureren, in plaats van te beschikken over een aangeboren fotografisch geheugen.

Bekende gevallen

Andere studies lijken echter weer het geloof in het eidetische geheugen te bevestigen. Een bekend verhaal is dat van Charles Stromeyer die een studie maakte van zijn vrouw Elizabeth. Zij was in staat gedichten in de vreemde taal die zij niet kende te onthouden, zelfs jaren nadat zij het gedicht onder ogen had gekregen. Ook was zij in staat willekeurige gerangschikte stippenpatronen te herkennen en tot een stereoscopisch beeld samen te voegen. Zij bleek ook de enige persoon te zijn die een dergelijke test kon volbrengen. Er kunnen echter ook vraagtekens bij dit onderzoek worden gezet omdat de onderzoeker met de proefpersoon was getrouwd, en deze weigerde de tests later voor anderen te herhalen. Ten slotte vermeldt de Russische neuropsycholoog A.R. Luria het beroemde geval van een man Solomon Shereshevskii in het boek Mind of a Mnemonist. Men vermoedt dat deze een idiot savant was met een fabuleus geheugen voor visuele details.

Personen aan wie een fotografisch geheugen wordt toegedacht

In alfabetische volgorde:

• André-Marie Ampère, Frans wiskundige en natuurkundige.
• Leonhard Euler, Zwitsers wiskundige.
• Bobby Fischer, schaker
• Tom Groves.
• Akira Haraguchi.
• Gary Kasparov, schaker.
• Claude Monet, kunstschilder.
• Wolfgang Amadeus Mozart, componist.
• Vladimir Nabokov, schrijver.
• John von Neumann, wiskundige.
• Marcel Pagnol, Frans schrijver en filmer.
• Kim Peek.
• Solomon Veniaminovitch Shereshevsky ("Veniamin"), journalist.
• Nikola Tesla, ingenieur.
• Stu Ungar, pokerspeler.
• Stephen Wiltshire, tekenaar.
• Tzero, uitvinder van de toyologie.