Functionele groep

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Icoontje doorverwijspagina Zie Functionele groep (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Functionele groep.

In de organische scheikunde zijn functionele groepen onderdelen van moleculen met een structureel motief, herkenbaar aan de vaste elementensamenstelling en de covalente bindingen. Het geheel van functionele groepen is grotendeels verantwoordelijk voor de reactiviteit van de molecule.

Het combineren van de namen van alle functionele groepen met de namen van de dragende alkaanmoleculen geeft een krachtige nomenclatuur voor organische chemische verbindingen.

Tabel van veel voorkomende functionele groepen[bewerken]

Koolwaterstoffen[bewerken]

Naam Formule Structurele formule Voorvoegsel Achtervoegsel
Alkylgroep[1] R-CnH2n+1

(n = aantal koolstofatomen in de groep)

methyl- ethyl-, propyl-, butyl-, pentyl-, hexyl-, heptyl-, octyl-, nonyl-, decyl-, undecyl-, dodecyl-, ...
Alkeen R-CH=CH-R' Alkeen vervang aan in de naam door een: ethaan/etheen, propaan/propeen, butaan/buteen, enz. -een
Alkyn R-C≡C-R' Alkyn vervang aan in de naam door yn: ethaan/ethyn, propaan/propyn, butaan/butyn, enz. -yn
Fenylgroep R-C6H5 Fenyl    

Groepen met zuurstof[bewerken]

Naam Formule Structurele formule Voorvoegsel Achtervoegsel
Alcohol R-OH Alcohol hydroxy- -ol
Ether R-O-R' Ether krijgt de naam van de twee vormende alcoholen: alkylalkylether of alkoxyalkaan -ether
Aldehyde R-C(=O)H Aldehyde oxo- of formyl- -al
Keton R-CO-R' Keton oxo- -on
Diketon R-CO-CO-R' Diacetyl structure.png   -dion
Carbonzuur R-C(=O)OH Carbonzuur carboxy- -zuur
Ester R-C(=O)O-R' Ester krijgt de naam van de vormende alcohol en het zuur: alkylalkanoaat  
Anhydride R-C(=O)-O-(O=)-R Anhydride   -anhydride

Groepen met stikstof[bewerken]

Naam Formule Structurele formule Voorvoegsel Achtervoegsel
Nitril R-C≡N Nitril cyaan- -nitril
Amine R-NH2 Amine amino- -amine
Amide R-C(=O)N(-H)-R' Amide carbamyol -amide
Azogroep R-N=N-R' Azogroep
Isonitril R-N+≡C- alkylisonitril
Iminen RR'C=NH Iminen imino- -imine

Groepen met halogenen[bewerken]

Naam Formule Structurele formule Voorvoegsel Achtervoegsel
Bromide R-Br broom nvt
Dibromide Br-R-Br dibroom nvt
Chloride R-Cl chloor nvt
Fluoride R-F fluor nvt
Trifluormethylgroep R-CF3 trifluormethyl nvt
Jodide R-I jood nvt

Groepen met fosfor en zwavel[bewerken]

Naam Formule Structurele formule Voorvoegsel Achtervoegsel
Isothiocyanaat R-N=C=S Isothiocyanaat alkylisothiocyanaat
Fosfodi-ester R-OP(=O)2O-R' Fosfodi-ester
Pyridylgroep R-C5H4N    
Thio-ether R-S-R' Thio-ether    
Thiolen R-SH Thiol mercapto- -thiol
Sulfonzuren R-SO3H Sulfonzuren sulfo- -sulfonzuur
Bronnen, noten en/of referenties
  1. Voor veel chemici is de alkylgroep geen functionele groep. Als substituent treden alkylgroepen wel vaak op.