Fluoride

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Fluoriet is een natuurlijk voorkomend calciumfluoride.
Kristal van fluorapatiet ingebed in calciet.

Fluoride is een aanduiding voor het anion van fluor (F). Fluoriden zijn verbindingen van fluor met één ander element, doorgaans zouten, maar in ruimere zin worden alle verbindingen (anorganische en organische) die het element bevatten aangeduid als fluoriden.

Aangezien fluor tot de groep der halogenen behoort, vormt het een eenwaardig negatief geladen ion. Omdat elementair fluor zeer gemakkelijk reageert met andere stoffen, komt het niet vrij in de natuur voor, maar vormt het fluoridezouten met een metaal of een polaire verbinding met niet-metalen, zoals koolstof. De hoge elektronegativiteit van fluor is de belangrijkste oorzaak voor de stabiliteit van dergelijke polaire fluorverbindingen: zo is de binding met koolstof of silicium bijzonder stabiel.

Er zijn talrijke fluoriden bekend. Waterstoffluoride, cryoliet, calciumfluoride en natriumfluoride worden veel gebruikt in de industrie; die laatste is ook een van de fluoriden die in tandpasta verwerkt wordt. Verder is de woordgelijkenis tussen fluoride en fluorescentie geen toeval: veel fluoriden, waaronder fluoriet, kunnen onder omstandigheden licht uitstralen.

Biologische werking[bewerken]

Fluor is in de vorm van fluoriden een sporenelement, dat echter enkel essentieel is voor de opbouw van tanden.[1] Fluoriden komen van nature overal in het milieu voor, onder andere in grondwater, vis en schelpdieren, en ook in de vorm van vloeispaat. De meest voorkomende fluoriden zijn onder normale omstandigheden dan ook niet giftig, maar bij hoge concentraties soms wel. Enkele fluoridezouten zijn bioaccumuleerbaar, zodat langdurige blootstelling vermeden moet worden; voor nierpatiënten die gedialyseerd worden, kan dat een probleem zijn.[2] Voortdurende blootstelling aan te veel fluoride kan leiden tot fluorose.

In veel verbindingen is het fluoride echter zo stabiel en sterk gebonden dat het biologisch inert (onwerkzaam) is, bijvoorbeeld in teflon, vloeispaat en de halfedelsteen apatiet. Bij fluoriden met een biologische werking berust die meestal op verdringing van andere halogenen. Er zijn aanwijzingen dat fluoriden giftiger zijn in aanwezigheid van aluminium.[bron?]

Gebruik tegen tandbederf[bewerken]

Fluoride maakt tanden harder. In lage concentraties, in de orde van één per miljoen, worden fluoriden gebruikt in volksgezondheidstoepassingen; fluoriden zoals natriumfluoride, natriumfluorofosfaat (SMFP), tin(II)fluoride (SnF2) en aminfluoride worden gebruikt in tandpasta en mondwater. Verder zijn er fluoridehoudende vullingen voor tanden en geven veel tandartsen hun patiënten halfjaarlijkse fluoridebehandelingen tegen cariës.

Wanneer tandpasta fluoride bevat, is het raadzaam om deze niet in te slikken. Botontkalking kan door fluoride verergeren, en ook dialysepatiënten moeten oppassen met fluor. Wie geen fluoride mag of wil hebben, kan fluoridevrije tandpasta kopen. Tandpasta voor jonge kinderen bevat minder fluoride omdat zij de tandpasta soms inslikken.

Waarschuwingstekst[bewerken]

Per 19 januari 2009 is een waarschuwingstekst verplicht op fluoride bevattende tandpasta’s voor kinderen tot en met 6 jaar. De tekst luidt: ‘Gebruik voor kinderen van zes jaar of jonger niet meer tandpasta dan de grootte van een erwt. Zorg dat ze zo weinig mogelijk tandpasta inslikken. Raadpleeg een (tand)arts als uw kind fluoride in een andere vorm gebruikt[3].

Fluoridering[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Fluoridering voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In sommige landen, met name Ierland, de Verenigde Staten en Canada wordt een deel van het drinkwater gefluorideerd. In Nederland en België wordt geen fluoride aan het drinkwater toegevoegd. Het gebruik van fluoride ter voorkoming van cariës begon in Amerika in de jaren '30 van de 20e eeuw, toen de effecten merkbaar werden van onbedoelde fluoridering van bronwater door de zware industrie.

Voorbeelden van industrieel gebruik[bewerken]

Het gat in de ozonlaag, van 1957 tot 2001, mede veroorzaakt door CFK's

Acute fluorideblootstelling[bewerken]

Ziekte door acute fluorideblootstelling is tamelijk zeldzaam. Alleen wanneer grote hoeveelheden direct in het lichaam gebracht worden, treden acute ziekteverschijnselen op. Een uitzondering geldt echter voor nierdialyse. In plaats van de veertien liter drinkwater die een gemiddeld persoon per week gebruikt, krijgen dialysepatiënten ruim het twintigvoudige binnen, meer dan 300 liter. De stoffen daaruit belanden bovendien rechtstreeks in de bloedbaan.

Vanaf de jaren tachtig voorkomt men het stapelen van fluoride bij dialyse door het gebruik van filters, maar om onduidelijke redenen worden bij dialysepatiënten toch verhoogde fluoridewaarden in de weefsels gemeten die tot pijnlijke botafwijkingen kunnen leiden. Mogelijk kunnen zij de normale hoeveelheid fluoride in het milieu of in gefluorideerd water niet verwerken, maar minstens een onderzoek ziet een samenhang met hun behandeling.[4]

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Linus Pauling Institute at Oregon State University
  2. (en) Fluoride Action Network - dialysis 1 bezocht 11 juli 2008
  3. Richtlijn 2007/53/EG, waarmee bijlage III van Richtlijn 76/768/EEG wordt gewijzigd
  4. (en) Fluoride Action Network - dialysis 2 bezocht 11 juli 2008
Zoek dit woord op in WikiWoordenboek