Gazette de Leyde
De Gazette de Leyde, ook wel genaamd Les Nouvelles extraordinaires de divers endroits (Buitengewone nieuwtjes uit diverse oorden), was een politiek tijdschrift in de Franse taal, dat tussen 1680 en 1811 gepubliceerd werd in de Nederlandse stad Leiden.
In de 18e eeuw was de Republiek der Verenigde Nederlanden erg tolerant op het gebied van de vrijheid van pers en religie, dit in tegenstelling tot de meeste andere landen, met name Frankrijk, waar de censuur heel streng was. Toen na de intrekking van het Edict van Nantes in 1685 vele hugenoten Frankrijk ontvluchtten om zich in protestantse landen te vestigen, begonnen enkelen onder hen in hun nieuwe woonplaatsen, waaronder die in Nederland, tijdschriften te publiceren waarin een vrijmoedig verslag wordt uitgebracht over de politieke actualiteiten in Frankrijk en andere Europese landen.
In 1680 richt een naar de Nederlandse stad Leiden uitgeweken Fransman, Jean de la Font, een politiek tijdschift op, dat gericht is op de in Nederland wonende Fransen, maar ook op tot de maatschappelijke elite behorende personen in heel Europa. De officiële naam van de publicatie was "Les Nouvelles extraordinaires de divers endroits", maar het tijdschrift wordt al spoedig algemeen bekend onder de naam "Gazette de Leyde". In 1738 wordt het tijdschrift overgenomen door Étienne Luzac, en weer later door diens neef, Jean Luzac, onder wiens redactie het tijdschrift het hoogtepunt van zijn roem bereikt en een krant wordt, die onmisbaar wordt geacht door de intellectuelen van de tweede helft van de 18e eeuw.
De Gazette de Leyde staat heel positief tegenover de nieuwe maatschappelijke ideeën en ondersteunt de Amerikaanse Opstand, de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog, de Franse Revolutie, de Bataafse Revolutie en de Poolse Grondwet van 3 mei 1791. De krant wordt gelezen door de aanhangers van de Verlichting, door diplomaten en aan alle vorstenhoven in Europa. Officieel had de Gazette de Leyde in de jaren 1780 een oplage van 4.200 exemplaren, maar historici ramen dat de werkelijke oplage veel hoger was, omdat er ook diverse piratenedities werden uitgegeven. Bovendien werden de meeste exemplaren door meerdere personen gelezen, zodat het totale aantal lezers wel eens hoger dan 50.000 zou kunnen zijn.
De krant dankte haar waarde voor een groot deel aan haar netwerk van correspondenten over heel Europa. Thomas Jefferson noemde de Gazette de Leyde "de beste krant van Europe" en "de enige die de moeite waard is om te lezen" en naar verluidt was het het enige nieuwsblad dat gelezen werd door koning Lodewijk XVI.
Hoewel de krant open stond voor de liberale ideeën aan het eind van de 18e eeuw, stond zij wel wantrouwig tegenover gewelddadige volksbewegingen. De krant verloor aan belang met het uitbreken van de Franse Revolutie en de Bataafse Revolutie. In de nieuwe situatie raakte zij gemarginaliseerd als een op de elite gerichte periodiek. De krant werd in april 1798 voor de eerste maal verboden, maar verschijnt in oktober van dat jaar opnieuw onder de naam "Nouvelles politiques de Leyde" tot 1804, wanneer de verschijning van het blad voor de tweede maal wordt stopgezet. Het blad verschijnt kort daarop met weer een nieuwe naam "Journal politique" en wordt dan het officiële persorgaan van de regering van Lodewijk Napoleon Bonaparte, koning van Holland, tot aan het overlijden van Jean Luzac in 1807. Wanneer Nederland in 1810 door Frankrijk wordt geannexeerd, duurt het niet lang meer voordat de krant definitief wordt gesloten op last van Keizer Napoleon.
Bibliografie [bewerken]
- Jeremy D. POPKIN, News and Politics in the Age of Revolution : Jean Luzac's Gazette de Leyde, Ithaca-Londres, Cornell University Press, 1989, XII-292 p. ISBN 978-0801423017
