Hawaï (eiland)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hawaï
Eiland van Verenigde Staten
Hawaï (eiland)
Hawaï (eiland)
Locatie
Locatie
Land Verenigde Staten
Eilandengroep Hawaïaanse eilanden
Provincie Hawaï
Locatie Grote Oceaan
Coördinaten 19° 34′ NB, 155° 30′ WL
Algemeen
Oppervlakte 10.458 km²
Inwoners (2010) 185.079
Hoofdplaats Hilo
Lengte 150 km
Hoogste punt Mauna Kea (4205 m)
Detailkaart
Hawaii Island topographic map-en.svg
Foto's
Landsat satellietbeeld van het eiland in 1999-2001
Landsat satellietbeeld van het eiland in 1999-2001
Portaal  Portaalicoon   Verenigde Staten

Hawaï is het grootste eiland van de Amerikaanse staat Hawaï. Dit eiland wordt meestal "het Grote Eiland" genoemd (Engels: 'the Big Island') om verwarring met de naam van de staat te voorkomen. Het eiland wordt ook wel "the Orchid Isle" genoemd omdat er zoveel orchideeën gekweekt worden.

Bestuurlijk gezien is het eiland een county binnen de staat Hawaï met Hilo als hoofdstad.

Geschiedenis[bewerken]

James Cook was de eerste westerse ontdekkingsreiziger die de eilanden bezocht. Hij werd in 1779 gedood bij schermutselingen met inboorlingen langs de Kealakekua-baai aan de westkust van het eiland.

De inheemse koning Kamehameha I, die van het eiland Hawaï kwam, verenigde in 1795 de meeste Hawaïaanse eilanden met geweld onder zijn bestuur. Hij noemde zijn nieuwe koninkrijk naar het eiland waar hij geboren was, en daardoor staat nu de hele eilandengroep bekend onder de naam Hawaï.

Geologie en geografie[bewerken]

de vijf schildvulkanen

Het eiland Hawaï is opgebouwd uit vijf afzonderlijke schildvulkanen die elkaar gedeeltelijk overlappen: Kohala (een dode vulkaan), Mauna Kea (slapend, 4205 m), Hualalai (slapend; de laatste uitbarsting was in 1801), Mauna Loa (actief, 4170 m; in het Hawaii Volcanoes National Park) en Kīlauea (zeer actief; 1247 m, ook in het Hawaii Volcanoes National Park).

De oudste vulkaan van het eiland, Māhukona is reeds lang onder de zeespiegel verdwenen. De laatste eruptie was 470,000 BP. Op 29 km van de zuidoostkust groeit onder de zeespiegel een nieuwe vulkaan, die Loihi genoemd wordt. Verwacht wordt dat deze vulkaan over enkele tienduizenden jaren boven water zal uitsteken, en zich bij het Grote Eiland zal aansluiten.

Omdat Mauna Loa en Kilauea actieve vulkanen zijn, neemt het eiland nog steeds in oppervlakte toe. Tussen januari 1983 en september 2002 stroomde lava uit de krater van Kilauea in de richting van de zee, en werd ten minste een oppervlakte van 2,2 km² aan het eiland toegevoegd. Hierbij zijn verschillende dorpen en wegen onder lava bedolven. Sinds juli 2007 is er een nieuwe stroom actief uit de Pu'u O'o kegel.

De grootste breedte van het eiland is 150 km, en het heeft een oppervlakte van 10 458 km², wat overeenkomt met 62% van de totale oppervlakte van de staat Hawaï. De vulkaan Mauna Kea, gemeten van de voet van de bodem van de Stille Oceaan (dus niet vanaf zeeniveau), is 10 203 meter hoog.

De hoge vulkanen zorgen ervoor dat er veel regen valt langs de oostelijke loefzijde van het eiland (tot 5000 mm per jaar). Daardoor vindt men er tropische regenwouden met hoge watervallen, zoals de 135 m hoge 'Akaka-waterval' ten noorden van Hilo. De westelijke kant van het eiland is voor een groot deel droog en kaal.

Het zuidpuntje van het Grote Eiland is het zuidelijkste punt van het grondgebied van de Verenigde Staten. Ten noorden van het eiland ligt het eiland Maui. De vulkaan Haleakala op Maui is zichtbaar vanaf de noordkust van het Grote Eiland.

Bevolking[bewerken]

De oorspronkelijke bevolking is volledig geïntegreerd. Volgens de volkstelling van 2000 beschouwt 31% van de bevolking van het eiland zich als afstammelingen van de originele Hawaïaanse bevolking (11,2% beschouwt zich als uitsluitend Hawaïaans).

In de periode van 1830 tot 1950 is het gebruik van Hawaïaans als eerste taal sterk achteruitgegaan, en nu spreken nog maar weinig inwoners Hawaïaans als moedertaal. De taal heeft echter in de jaren vijftig meer belangstelling gekregen. Sinds 1978 is het een van de twee officiële talen van de staat Hawaï, en geven de openbare scholen les in de Hawaïaanse taal. Nu wordt er vooral Engels gesproken.

Sport[bewerken]

Het bekendste sportevenement is de Ironman Hawaï, een triatlon die ieder jaar in oktober wordt gehouden. De start van dit evenement vindt plaats in Kailua (Hawaï), waar de deelnemers 3,8 km moeten zwemmen in de oceaan. Daarna wordt er heen en terug naar Hawi gefietst (180 km) om vervolgens een marathon te lopen.

Astronomie[bewerken]

Naast toerisme en landbouw (oa papaja’s, macadamianoten, Kona-koffie) en bloemen (onder andere orchideeën, anthuriums) is ook astronomie belangrijk voor de Hawaïaanse economie. De top van Mauna Kea is een van de beste plaatsen op aarde om met behulp van telescopen het heelal te bestuderen. Het is dan ook de locatie van een aantal telescopen (het Mauna Kea-observatorium), waarvan enkele tot de grootste en beste ter wereld behoren, zoals de twee telescopen van het William Myron Keck-observatorium, de Canada-France-Hawaii Telescope (CFHT), de Subaru-telescoop en een van de telescopen van het Gemini-observatorium. Ook de Thirty Meter Telescope zal daar binnenkort worden gebouwd.

Toerisme[bewerken]

  • Akaka Falls State Park, met een 129m hoge waterval (bij Honomu).
  • In Captain Cook bevindt zich de Amy B.H. Greenwell Ethnobotanical Garden, een botanische tuin.
  • Hawaiʻi Tropical Botanical Garden in Papaikou
  • Hawaiʻi Volcanoes National Park; met de actieve vulkanen Kīlauea en Mauna Loa
  • Huliheʻe Palace; een koninklijk paleis in Kailua-Kona
  • ʻImiloa Astronomy Center of Hawaiʻi in Hilo (een planetarium)
  • Ka Lae, het zuidelijkste punt van de Verenigde Staten
  • Laupahoehoe spoorwegmuseum
  • Lyman House Memorial Museum in Hilo
  • Manuka State Wayside Park
  • Mauna Kea Observatorium
  • Nani Mau Gardens
  • Onizuka Space Center; museum gewijd aan de herinnering aan de Challenger astronaut Ellison Onizuka
  • Pacific Tsunami Museum in Hilo
  • Pana'ewa Rainforest Zoo in Hilo
  • Pua Mau Place Arboretum and Botanical Garden
  • Puʻuhonua o Hōnaunau National Historical Park
  • Rainbow Falls State Park in Hilo
  • Sadie Seymour Botanical Gardens in Kailua-Kona
  • University of Hawaiʻi at Hilo Botanical Gardens
  • World Botanical Gardens
  • Waipiʻo Valley bij Waipio
  • Wao Kele o Puna, een regenwoud 24km ten zuiden van Hilo

Zie ook[bewerken]