Heilige Stede

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Anonieme gravure van de Nieuwezijds Kapel
De in 1908 gesloopte Kapel ter Heilige Stede (r.k.)/Nieuwezijds Kapel (prot.-chr.), met het nog niet gedempte Rokin. Foto van vóór 1908.
De huidige situatie vanaf het Rokin gezien.

De Heilige Stede (de heilige plaats) is de naam van de kapel die werd gebouwd tussen 1346 en 1347 naar aanleiding van het Mirakel van Amsterdam (15 maart 1345), op de plaats waar het wonder met de heilige hostie volgens de katholieke overlevering heeft plaatsgevonden aan de Amsterdamse Kalverstraat. In 1421 en 1452 brandde de kapel af bij de grote stadsbranden, maar steeds werd op dezelfde plek de Kapel ter Heilige Stede herbouwd. Elk jaar vonden er een sacramentsprocessie en een sacramentsmarkt plaats om het voorval te herdenken en werd er een mis opgedragen.

Bij de beeldenstorm van 1566 probeerde een groep vrouwen het kerkgebouw nog te beschermen tegen de plunderaars, maar tevergeefs: bijna alles in de kapel werd kort en klein geslagen en de hostie raakte vermist (die zou zich in de 'mirakelkist' hebben bevonden). Bij de Alteratie in 1578 werd de kapel van de Katholieken afgenomen en ging over in handen van de protestanten, die hem eerst gebruikten als paardenstal en opslag en vervolgens er de protestantse Nieuwezijds Kapel in huisvesten. De processie werd verboden. In 1881 ontdekten Joseph Lousbergh en Carel Elsenburg echter een document uit 1651 waarop de processieroute was aangegeven en besloten de processie nieuw leven in te blazen. Dit sloeg aan en de Stille Omgang was geboren; een stille processie, want het processieverbod gold in Amsterdam tot 1984. De processie telde op het hoogtepunt in 1957 90.000 deelnemers, maar door de secularisatie en toegenomen welvaart ging dit aantal snel naar beneden: in 1972 waren het er nog maar 6.000. Sindsdien schommelt het rond de 8.000.

De Nieuwezijds Kapel bleef echter in protestantse handen en die zagen er liever geen katholieken weer in terugkeren. De protestantse kerk besloot begin 20e eeuw het hele gebouw te slopen met als argument dat de dure grond waarop deze stond beter kon worden verkocht omdat men het geld wel beter kon gebruiken. De katholieken protesteerden hevig tegen deze in hun ogen overduidelijke pesterij, die een reactie zou zijn op het succes van de processies. Ze konden echter niks uitrichten en nadat het gebouw buiten gebruik was gesteld lieten de hervormden de historisch zeer waardevolle kapel met de grond gelijk maken. In plaats daarvan werd er in 1912 een kleinere hervormde kerk gebouwd naar een ontwerp van Christiaan Posthumus Meyjes sr. en de overgebleven grond werd verkocht om het om te vormen tot winkelbestemming. De functie van mirakelkerk was overigens al sinds de 16e eeuw overgenomen door de rooms-katholieke schuilkerk aan het Begijnhof.

Onderdelen van De Heilige Stede zijn te vinden in de Enge Kapelsteeg, Wijde Kapelsteeg en op het dak van de schuilkerk De Papegaai in de Kalverstraat. De bouwfragmenten van de kapel kwamen op Frankendael in de Watergraafsmeer terecht. Later werden deze verplaatst naar het terrein ronde de Synagoge Uilenburg. Op het Rokin stond sinds 1988 de Mirakelkolom opgesteld. Vanwege de bouw van de metro-Noord-Zuidlijn is deze in 2003 gedemonteerd en opgeslagen in Amsterdam-Noord.

De Nieuwezijds Kapel deed later dienst als zalencentrum, veilingzaal, moskee en plek voor houseparties en werd in 2005 verhuurd aan een Britse uitbater, die er de historische belevenis Amsterdam Dungeon en zalencentrum Park Plaza in heeft gehuisvest. Bij de opgravingen ervoor werden onder de vloer enkele honderden grafzerken teruggevonden, waarvan sommige dateren uit het einde van de 16e eeuw. In 2007 werd het gebouw door de protestantse kerk voor 40 miljoen euro verkocht en kwam het in handen van een vastgoedmagnaat.

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • Maurits Schmidt, Het Mirakel verliest zijn roomse stigma, Parool, 11 maart 1995.