Pentaerytritol
| Pentaerytritol | ||||
| Structuurformule en molecuulmodel | ||||
 |
||||
| Structuurformule van Pentaerytritol | ||||
| Algemeen | ||||
| Molecuulformule (uitleg) |
C5H12O4 | |||
| IUPAC-naam | 2,2-bis(hydroxymethyl)-1,3-propaandiol | |||
| Andere namen | tetrakis(hydroxymethyl)methaan; monopentaerytritol; pentaerytriet | |||
| Molmassa | 136,15 g/mol | |||
| SMILES |
OCC(CO)(CO)CO
|
|||
| CAS-nummer | 115-77-5 | |||
| Beschrijving | wit kristallijne vaste stof | |||
| Fysische eigenschappen | ||||
| Aggregatietoestand | Vast | |||
| Kleur | Wit | |||
| Dichtheid | 1,396 g/cm³ | |||
| Smeltpunt | 260 °C | |||
| Oplosbaarheid in water | ca. 25 g/L | |||
| Goed oplosbaar in | warm water | |||
| Waar mogelijk zijn SI-eenheden gebruikt. Tenzij anders vermeld zijn standaardomstandigheden gebruikt (298,15 K of 25 °C, 1 bar) | ||||
|
||||
Pentaerytritol is een vierwaardig alcohol, die gebruikt wordt bij de productie van alkydharsen, harsesters, explosieven en smeermiddelen (de "penta" in de naam wijst op de vijf koolstofatomen in de molecule). Het is een geurloze, witte, kristallijne vaste verbinding. Pentaerytritol is niet ingedeeld als een gevaarlijk product. De stof is niet gemakkelijk bioafbreekbaar, maar heeft een zeer laag potentieel voor bioaccumulatie.
Synthese [bewerken]
Pentaerytritol wordt gemaakt uit formaldehyde en acetaldehyde. Bij deze reactie worden ook dipentaerytritol en tripentaerytritol als nevenproducten gevormd. Er zijn bijgevolg verschillende kwaliteiten pentaerytritol op de markt, naargelang de hoeveelheid van deze onzuiverheden in het eindproduct: de meest voorkomende is "mono penta" met ca. 98% zuiverheid; daarnaast bieden de producenten ook "technische" kwaliteit aan (ca. 88% zuiverheid) en "nitraat"kwaliteit (ca. 99% zuiverheid).
Toepassingen [bewerken]
Pentaerytritol is een intermediaire stof bij de productie van een aantal andere stoffen:
- Pentaerytritol is wereldwijd het meest gebruikte meerwaardige alcohol voor de productie van alkydharsen. 60 à 70 % van alle pentaerytritol wordt hiervoor gebruikt. Alkydharsen zelf worden vooral in coatings gebruikt.
- synthetische smeermiddelen voor koelkastcompressoren
- harsesters die als tackifier (kleefkrachtversterker) in kleefmiddelen worden gebruikt
- de explosieve stof pentaerythritoltetranitraat (PETN)
- stabilisatoren voor polyvinylchloride, enz.
