Pluralisme (filosofie)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Pluralisme is een systeem of leer dat stelt dat er de werkelijkheid niet herleidt kan worden tot een principe (monisme), maar dat er van een veelheid van principes of beginselen moet worden aangenomen. Het pluralisme is een positie die in meerdere wetenschappen en deelgebieden van de filosofie terugkomt. Het kan bijvoorbeeld betrekking hebben op zowel epistemologische, er zijn meerdere manieren om tot kennis te komen, of ethische overtuigingen, zoals in het moreel pluralisme. Pluralisme kan ook een standpunt in de metafysica of ontologie zijn: de werkelijkheid is opgebouwd volgens meerdere verschillende beginselen of bestaat uit een veelheid van individuele zelfstandigheden.

Metafysica en ontologie[bewerken]

Binnen de metafysica en ontologie staat het pluralisme tegenover filosofische systemen die de werkelijkheid reduceren tot een element of een substantie. Een voorbeeld van een metafysisch pluralisme is de filosofie van Empedocles, die stelde dat alles bestond uit een mengeling van de vier oerelementen (tegenover filosofen als Thales of Anaximander).

In de ontologie verwijst het pluralisme eerder naar de stelling dat de werkelijkheid niet uit een allesomvattende substantie bestaat, maar uit een veelvoud van elementen die van elkaar te onderscheiden zijn. Er is met andere woorden niet één ding, met een hele reeks eigenschappen, maar een hele reeks te onderscheiden objecten in de werkelijkheid. Voorbeelden hier van zijn het atomisme van Democritus (alle atomen zijn gelijk) of de monadenleer van Gottfried Wilhelm Leibniz (de monaden zijn verschillend). Deze positie staat tegenover filosofen zoals Parmenides, Baruch Spinoza of Hegel.

Ethiek en politiek[bewerken]

Binnen de ethiek en politieke filosofie verstaat men onder pluralisme te stelling dat er verschillende ethische beginselen of politieke posities zijn die niet tot elkaar kunnen gereduceerd worden of waartussen de discussie nooit beslecht kan worden. Het moreel pluralisme, dat men terugvindt bij auteurs als Thomas Nagel of Isaiah Berlin, stelt dat er verschillende ethische plichten, deugden of waarden zijn die fundamenteel onverzoenbaar met elkaar zijn.

In de politiek of op maatschappelijk vlak verwijst pluralisme naar de idee dat er altijd een pluraliteit van standpunten en ën zal zijn. Pluralisten kunnen in feite nog verder gaan en ook stellen dat dit pluralisme op maatschappelijk vlak een goede zaak is. Iemand als Claude Lefort bijvoorbeeld zal stellen dat het wezen van democratie nu juist draait om een fundamentele oneensheid over wat democratie en politiek moet inhouden. Pogingen om alles te herleiden tot een ideologie of principe vallen voor hem in de totalitaire hoek. Het kan ook geassocieerd worden met een cultuurrelativisme.

Epistemologie[bewerken]

Een pluralistisch standpunt is ook terug te vinden binnen de epistemologie en wetenschapsfilosofie. Binnen deze disciplines komt het neer op de stelling dat er niet een kennismethode is om tot ware kennis te komen of dat niet alles via dezelfde methode kan benaderd worden. Het verzet zich bijvoorbeeld tegen een reductionisme en stelt dat niet alle fenomenen tot een theorie kunnen gereduceerd worden.[1] Volgens dit wetenschappelijk pluralisme is de pluraliteit qua methodologie tussen verschillende wetenschappen niet noodzakelijk een probleem.

In het lichaam-geestprobleem zijn er bijvoorbeeld verdedigers van een filosofie van de geest die stellen dat het lichaam en het denken niet op dezelfde wijze kunnen bestudeerd worden. Een ander voorbeeld vindt men terug in het werk van auteurs als Edmund Husserl en Wilfrid Sellars, in hun stelling dat er fundamenteel verschil is in de wijze waarop de mens de wereld op een alledaagse wijze benadert (het manifeste wereldbeeld) en de manier waarop dat binnen de wetenschap gebeurt (wetenschappelijk wereldbeeld). Hoewel beide auteurs wel de neiging hebben een prioriteit toe te kennen aan een van deze twee wereldbeelden, is het mogelijk te stellen dat deze twee wereldbeelden naast elkaar kunnen bestaan en niet te reduceren zijn.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Kellert, S. H. et al., 'Introduction. The Pluralist Stand' in Kellert, S. H. (red.), Longino, H. E. (red.) & Waters, C. K. (red.), Minnesota Studies in The Philosophy of Science - Volume XIX, University of mineesota Press, Minneapolis/Londen, 2006.