Rintje Ritsma

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Rintje Ritsma
Rintje Ritsma (2006).jpg
Persoonlijke informatie
Volledige naam Robert Rintje Ritsma
Bijnaam De Beer uit Lemmer
Geboortedatum 13 april 1970
Geboorteplaats Lemmer
Geboorteland Nederland
Specialisatie allround
Trainer/coach Jillert Anema
Actieve jaren 1988-2008
Portaal  Portaalicoon   Schaatsen

Robert Rintje Ritsma (Lemmer, 13 april 1970), ook wel bekend onder zijn bijnaam De Beer van Lemmer, was een succesvolle Nederlandse langebaanschaatser. Ritsma werd vier keer wereldkampioen allround, in 1995, 1996, 1999 en 2001. Ook werd hij zesmaal Europees kampioen allround, waarmee hij met Sven Kramer recordhouder is. Bij de Olympische Winterspelen van 1994, 1998 en 2006 won hij in totaal twee zilveren en vier bronzen medailles.

Carrière[bewerken]

Ritsma's landelijke bekendheid als langebaanschaatser startte in de zomer van 1990. Leen Pfrommer, coach van de KNSB-kernploeg, had één plek over en moest kiezen tussen Cor-Jan Smulders en Ritsma. Hij koos voor de ijver van de Lemster. In de seizoenen 1992 en 1993 eindigt Ritsma op de grote allround-toernooien nog achter Falko Zandstra en Johann Olav Koss, maar begin 1994 breekt Ritsma definitief door met de Europese allround-titel, een wereldrecord op de 1500 meter en de eerste positie op de Adelskalender. Voor de Olympische Winterspelen van 1994 probeerde hij met aerohoezen op de 5000 meter de aanval op Koss in te zetten. Tot en met 2003 heeft hij om de podiumplekken op de allroundtoernooien weten mee te doen. In de zomer van dat jaar brak hij zijn kuitbeen tijdens het kitesurfen. In het anderhalf jaar dat volgde werkte hij aan zijn comeback. In 2006 behaalde hij een bronzen Olympische medaille bij het onderdeel ploegenachtervolging.

Ritsma werd vier keer wereldkampioen allround, in 1995, 1996, 1999 en 2001. Ook werd hij maar liefst zesmaal Europees kampioen allround, waarmee hij recordhouder is. In 2013 evenaarde Sven Kramer dit recordaantal. Bij de Olympische Winterspelen van 1994, 1998 en 2006 won hij twee zilveren en vier bronzen medailles.

Ritsma zat in de adviescommissie Schenk die in opdracht van de KNSB een nieuwe topsportstructuur voor het Nederlandse schaatsen bedacht.[1] Bij zijn afscheid als professioneel schaatser, in januari 2009, stond Ritsma op de 19e positie in de Adelskalender, een ranglijst van de beste schaatsers aller tijden.

Zelfstandig[bewerken]

Ritsma tijdens het NK Allround 2004.

In 1995 verliet Ritsma als eerste de kernploeg van de KNSB voor een eigen gesponsorde schaatsploeg: Sanex (vanaf april 2000 onder de naam TVM). Ritsma wilde betere topsportfacaliteiten door middel van een commercieel schaatsteam. Hiermee legde hij een basis voor de schaatssport zoals dat tegenwoordig wordt bedreven.[2] Bij zijn laatste allroundtitel, het WK Allround van 2001 in Boedapest, plaatste hij zich ternauwernood via een kwalificatiewedstrijd ten koste van Gianni Romme.[3] Hij maakte lange tijd deel uit van het TVM-schaatsteam, samen met onder anderen Gerard van Velde en Renate Groenewold, maar brak met deze ploeg in het voorjaar van 2005. Na het winnen van de Gruno Bokaal besloot Ritsma vanaf het volgende seizoen zelfstandig verder te gaan met een eigen "ploeg": Team Sitel.nl.[4] Op 27 juli 2005 was de persconferentie waarin het team zich voorstelde.[5] Samen met coach en fysiotherapeut Jillert Anema en masseur John Postma bereidt hij zich op een individueel trainingsprogramma voor op de aanstaande winterspelen. Ook maakte hij in dat seizoen deel uit van de ploegenachtervolging tijdens de World Cup.[6]

Op 27 december 2005 bij het Olympisch Kwalificatietoernooi 2006 eindigden Carl Verheijen, Sven Kramer en Bob de Jong op beide afstanden op het podium. Ritsma kwam via een nieuw pr op de 5000 meter nog dichtbij, maar strandde op de vierde plek, nog voor de voormalige Olympische kampioenen Gianni Romme en Jochem Uytdehaage. Omdat er zich maar acht mannen plaatsten op individuele afstanden mochten Ritsma en Mark Tuitert mee naar Turijn voor de ploegenachtervolging.

Toen Ritsma op 29 januari in Utrecht bij het NK Allround 2006 tweede werd en als reserve meekon naar het WK in Calgary, bedankte hij. Dat besluit was een protest tegen de gehanteerde selectiemethode en de beperkte reclamemogelijkheid voor zijn sponsor. Tijdens het Nederlands kampioenschap allround zouden oorspronkelijk twee tickets voor het WK worden weggegeven, maar na de afzegging van Carl Verheijen werd die procedure veranderd en plaatste alleen Nederlands Kampioen Tuitert zich. Enkele dagen later trok Verheijen zich terug omdat hij zich niet fit genoeg voelde. Tweede reserve, De Jong, kampte met een keelontsteking, maar was tijdig hersteld. TVM-coach Gerard Kemkers vond Ritsma's besluit "onbegrijpelijk" en "jammer". "Het selectieproces verdient inderdaad niet de schoonheidsprijs. Over het niet-deelnemen van Verheijen eerder aan de NK allround is er in de communicatie wat misgegaan tussen mij en de Topsport Commissie. Dat moeten we zeker nog eens goed evalueren.".[7] In een interview met dagblad De Pers vertelde Ritsma op 8 februari 2008 dat hij in die korte tijd bij TVM niets heeft geleerd. Hij zou te weinig technische feedback hebben gekregen, Kemkers zou te veel waarde aan krachttrainingen hebben gegeven en zijn groepsvisie zou een drama zijn geweest.[8]

Tijdens de Winterspelen 2006 was Ritsma vlaggendrager en tevens deelnemer voor het nieuwe onderdeel ploegenachtervolging. In de eerste omloop nam hij samen met Mark Tuitert en Carl Verheijen het op tegen de Noorse Eskil Ervik, Øystein Grødum en Håvard Bøkko. Vanaf de kwartfinale kwam Ritsma niet meer in actie. De kans op goud vervloog toen Kramer in de halve finale tegen Italië onderuit ging. Het team haalde een bronzen medaille.

De laatste jaren[bewerken]

Zonder sponsor begon hij aan het seizoen 2006-2007. Aan zijn marathonavontuur in oktober had hij een sponsor overgehouden, namelijk BlauweStad.nl. Ritsma benaderde zijn oude trainingsmaat Gerard van Velde om bij zijn ploeg aan te sluiten en sindsdien schaatsen ze beide voor de BlauweStad.nl-schaatsploeg.[9] Op het NK Allround 2007 in Thialf werd hij zesde, achter Wouter Olde Heuvel, wat betekende dat hij buiten de internationale wedstrijden viel.[10] Hij heeft hierna op zijn website aangekondigd nog één jaar door te willen gaan na de Winterspelen van 2006 in Turijn.

Aan het begin van seizoen 2007/2008 stond hij desondanks alweer op het Thialf ijs en verzorgde hij eenmalig als analyticus voor de NOS de NK Afstanden 2008 omdat hij zich hiervoor niet wist te plaatsen.[11] Voor de NK Afstanden reed Ritsma tijdens de selectiewedstrijden de 5000 meter, maar werd hier zestiende in een tijd van 6.44,46. Om zich te plaatsen moest hij namelijk bij de eerste tien rijden.[12] Op het NK Allround 2008 eindigde hij teleurstellend als 20e, met als beste resultaat een vijftiende positie op de vijf kilometer.[13] Om toch dit seizoen actief te blijven schaatsen besloot Ritsma te gaan marathonschaatsen op natuurijs. Dit werd op 17 januari 2008 bekendgemaakt door zijn coach Anema. De bedoeling is dat hij op 30 januari 2008 het NK over 100 kilometer rijdt op de Oostenrijke Weissensee.[14] Daar ging Ritsma tot de tachtigste kilometer mee. Door een scheur in het ijs, moest hij verder met een kromme schaats. Toch was dat volgens Ritsma niet de reden dat hij uitstapte.[15]

Afscheid[bewerken]

Op 28 mei 2008 maakte Ritsma in De Telegraaf bekend dat hij bij de Nederlandse bob- en sleebond BSBN topsportcoördinator of topsportmanager worden en dat er dan aan zijn schaatscarrière mogelijk een einde komt. Wel kwamen er nog een aantal vervolggesprekken en werd het pas definitief bij het accepteren van deze baan.[16] Echter, op initiatief van de KNSB kwam er in september een speciale commissie die de structuur moest onderzoeken en maakte Ritsma op 23 september 2008 bekend te stoppen met langebaanschaatsen, mede vanwege rugklachten.[17] Een dag later reed Ritsma zijn laatste rondje op skeelers bij FlevOnice in Biddinghuizen.[18] In een interview met De Pers gaf Ritsma aan dat hij zonder de rugklachten nog wel vier jaar had doorgeschaatst.[19] Sven Kramer, opvolger van Ritsma als beste allrounder, is De Beer dankbaar voor alles wat hij voor het (commerciële) schaatsen heeft betekend en vond het "niet leuk" om Ritsma tijdens een trainingswedstrijd in Erfurt "naar de kloten" te rijden.[20]

Tijdens het NK Afstanden 2009 liet Mart Smeets op de slotdag, zondag 2 november, twee keer een kwartier een interview zien dat hij hield met Ritsma in een plaatselijk café in Lemmer. Tijdens dat gesprek blikte hij met hem terug op zijn carrière als langebaanschaatser. Zo vertelde hij dat het schaatsjaar 1994 het mooiste vond vanwege zijn wereldrecord op de 1500 meter.[21]

Op 10 januari 2009 werd er tijdens het EK Allround 2009 een officieel afscheidsfeest gevierd in Thialf waarbij Jochem Uytdehaage bekendmaakte dat er een speciale "Hall of Fame" wordt ingericht en Ritsma het eerste bronzen gezicht krijgt. Het publiek gooide tijdens de erehaag van bekende schaatsers en oud-schaatsers beren op het ijs. Daarnaast werd Ritsma benoemd tot erelid van schaatsbond KNSB.[22] Anema maakte een week later via KNSB.nl bekend dat er van zijn hand een boek is verschijnen, getiteld ’t Is een familie - Het langste seizoen ooit waarin hij zijn ervaringen van het seizoen 1997/1998 heeft opgetekend.[23]

Na het schaatsen[bewerken]

Op 27 september 2008 presenteerde de Bob- en Slee Bond Nederland (BSBN) in Papendal Ritsma als teammanager. Tot en met de Olympische Winterspelen van 2010 blijft hij bij de Nederlands bobslee- en skeletonteam als teammanager van Team NL. Hij gaat dit doen samen met begeleiders van Eurotech, een bedrijf in machine- en apparatenbouw.[24]

Op 4 oktober 2011 werd bekend dat Ritsma aan de slag gaat als ambassadeur van iSkate. Daar wordt hij betrokken bij de verdere ontwikkeling van de BGG schaatsacademie waarin APPM en Team Anker gaan samenwerken. Met ingang van seizoen 2013/2014 krijgt Jan Ykema versterking van Ritsma die bij het Gewest Friesland zijn stage zal lopen voor zijn trainerskwalificatie.[25]

Op 11 december 2011 liet Ritsma weten mee te doen aan de extreme schaatswedstrijden van Crashed Ice begin februari in Valkenburg. In januari 2011 deed hij al eens mee met Gerard van Velde, Annemarie Thomas en Falko Zandstra. Nu traint hij alleen onder leiding van Ab Krook en assistent-coach Zandstra.[26] Daar wist hij zich bij de beste 64 schaatsers te rijden waarmee hij zich bij de beste 128 deelnemers voegde die vrijdagavond in de eliminatieronde gaan uitmaken wie de finalewedstrijden gaan rijden. In de eerste run noteerde Ritsma een tijd van 1.08,11 die was goed voor een plek in de middenmoot. In de tweede run nam Ritsma wat meer risico en was dan ook vier seconden sneller (1.04,33). Met die tijd kwalificeerde hij zich als 54ste voor de ronde met professionals.[27]

Trivia[bewerken]

  • Als hobby reed hij op een BMW 130i Cup en sinds april 2009 op de 1000 cc Superbike-motor waar hij zijn racelicentie voor heeft gekregen.[28] In januari 2011 deed hij mee aan Crashed Ice.[29]
  • Tegenwoordig is Rintje Ritsma verkoper in pellet-kachels.
  • Ritsma nam in 2014 deel aan de Dakar-rally. [30]
  • Rintje Ritsma is één van de initiatiefnemers van de Coolste Baan van Nederland, een ijsbaan die in februari 2014 in het Olympisch Stadion van Amsterdam was.

Adelskalender[bewerken]

Rintje Ritsma heeft twee periodes aan de top van de Adelskalender gestaan: eerst van 7 januari 1994 tot 16 februari 1994 (40 dagen) en een tweede keer van 7 februari 1997 tot 26 januari 2000 (1085 dagen). In totaal heeft Rintje Ritsma 1125 dagen aan de top van de Adelskalender gestaan.

Hieronder staan de persoonlijke records (PR's) waarmee Rintje Ritsma aan de top van de Adelskalender kwam en de PR's die hij had staan toen hij van de eerste plek verdreven werd. Tevens zijn de gegevens weergegeven van de schaatsers die voor en na hem aan de top van de lijst stonden.

Datum 500 m 1500 m 5000 m 10.000 m Punten Voorganger / Opvolger
04-12-1993 38,17 1.52,53 6.35,53 13.43,54 156,410 Johann Olav Koss
07-01-1994 37,30 1.52,81 6.39,46 13.47,14 156,206
08-01-1994 37,30 1.51,60 6.39,46 13.47,14 155,803
16-02-1994 37,98 1.51,29 6.34,96 13.43,54 155,749 Johann Olav Koss
20-02-1994 37,98 1.51,29 6.34,96 13.30,55 155,100 Johann Olav Koss
07-02-1997 37,30 1.49,58 6.35,89 13.47,14 154,772
20-02-1999 35,90 1.47,57 6.25,55 13.28,19 150,721
26-11-2000 37,42 1.48,15 6.18,72 13.03,40 150,521 Gianni Romme

Persoonlijke records[bewerken]

Afstand Tijd Datum Baan
500 meter 35,90 20 februari 1999 Calgary
1000 meter 1.10,19 20 februari 1999 Calgary
1500 meter 1.45,86 19 februari 2002 Salt Lake City
3000 meter 3.49,29 11 maart 2004 Calgary
5000 meter 6.20,26 19 november 2005 Salt Lake City
10000 meter 13.28,19 17 februari 1998 Nagano

Ploegenachtervolging: 3.41,63* (12 november 2005, Calgary)

* samen met Jochem Uytdehaage en Remco Olde Heuvel

Resultaten[bewerken]

jaar NK Afstanden NK Allround NK Sprint EK Allround Olympische Spelen
Olympische Spelen
WK Afstanden WK Allround WK Sprint Wereld
Beker
WK Junioren
1988 - 5e
(15e, 7e, 9e, 4e)
1989 23e 500m
16e 1500m
12e 5000m
Zilver
(29e, Zilver, 8e, Zilver)
1990 11e 500m
8e 1500m
9e 5000m
15e 10000m
5e
(8e, 5e, 6e, 5e)
1991 4e 1500m
4e 5000m
6e 10000m
7e
(12e, 5e, 12e, 6e)
1992 5e 1000m
Goud 1500m
6e 5000m
7e 10000m
Brons
(Goud, Brons, Brons, 4e)
Brons
(4e, 6e, Brons, 6e)
27e 500m
12e 1000m
4e 1500m
5e
(5e, 8e, 8e, 6e)
-
1993 Zilver 500m
Goud 1500m
Goud5000m
Brons 10000m
Brons
(Goud, 5e, Zilver, 5e)
Brons
(Brons, 4e, Zilver, Brons)
Brons
(Brons, 4e, Brons, 4e)
- Goud 1500m
1994 Goud 1500m
Goud 5000m
Zilver 10000m
Zilver
(Brons, 4e, Goud, Brons)
Goud
(Goud, Goud, Goud, 4e)
Zilver 1500m
Brons 5000m
7e 10000m
Brons
(8e, 6e, 4e, 4e)
-
1995 Zilver 1500m
Goud 5000m
Goud 10000m
Zilver
(Zilver, 6e, Zilver, Goud)
Goud
(Brons, Goud, Goud, Goud)
Goud
(Brons, 5e, Goud, Goud)
- Goud 5k/10k
1996 Goud 1500m Goud
(Brons, Goud, Zilver, Zilver)
Goud
(7e, Zilver, Zilver, Zilver)
8e 5000m
10e 10000m
Goud
(Brons, Zilver, Brons, Goud)
- 8e 1500m
Goud 5k/10k
1997 - Goud
(Zilver, Zilver, Goud, Zilver)
Zilver
(Brons, Zilver, Goud, Goud)
Goud 1500m
Goud 5000m
Zilver 10000m
5e
(9e, 7e, 5e, 7e)
- Goud 1500m
Goud 5k/10k
1998 Goud 1500m
Goud 5000m
Goud
(Zilver, Goud, Goud, Zilver)
Brons 1500m
Zilver 5000m
Brons 10000m
4e 1500m
Zilver 5000m
Zilver
(4e, Brons, Zilver, Zilver)
- Brons 1500m
4e 5k/10k
1999 Goud 1500m
Zilver 5000m
4e 10000m
4e Goud
(Goud, Brons, Goud, 9e)
Brons 1500m
18e 5000m
Goud
(4e, 6e, Zilver, 4e)
19e Brons 1500m
5e 5k/10k
2000 - Zilver
(Goud, Zilver, Zilver, 5e)
Goud
(Brons, 4e, 4e, 6e)
- Brons
(7e, 6e, 5e, 7e)
- Brons 1500m
4e 5k/10k
2001 11e 1000m
5e 1500m
Zilver 5000m
NC22
(24e, 13e, 9e, -)
- 13e 1500m Goud
(5e, 7e, Zilver, Zilver)
- Brons 1500m
9e 5k/10k
2002 9e 1000m
Brons 1500m
Brons 5000m
NC23
(Brons, 15e, -, -)
12e - 9e 1500m - - 12e 1500m
16e 5k/10k
2003 11e 1500m
6e 5000m
Brons
(8e, 6e, 4e, Brons)
Zilver
(8e, Zilver, 4e, Brons)
- Zilver
(11e, Zilver, 5e, Zilver)
- -
2004 13e 5000m 9e
(10e, 12e, 10e, 10e)
- - - - -
2005 25e 1500m
10e 5000m
7e
(6e, 12e, 13e, 8e)
- - - - -
2006 22e 1500m
4e 5000m
Zilver
(5e, Zilver, 11e, Zilver)
- Brons achtervolging - - - 15e 5k/10k
2007 20e 5000m 6e
(16e, 5e, 21e, 5e)
- - - - Goud achtervolging
2008 - NC20
(19e, 15e, 22e, -)
- = geen deelname
(#, #, #, #) = afstandspositie op allroundtoernooi (500m, 5000m, 1500m, 10000m). Junioren: (500m, 3000m, 1500m, 5000m)

Wereldbekerwedstrijden[bewerken]

Jaar 1500m 5k/10k achtervolging
1991 17e, 20e, 22e, 9e, -, Brons
1992 4e, Goud, Zilver, 10e, 10e -, 20e*, 7e, 14e, Goud
1993 Zilver, Goud, Goud, Zilver, Brons, 4e Brons, 4e, Zilver, Zilver, Brons, 9e, 8e*
1994 4e, Brons, 5e, Brons, Zilver Goud, Zilver, Zilver*, Goud, 4e, 4e, 5e*
1995 5e, Zilver, Goud, 5e, Goud, Goud, 6e Goud, Goud, Goud, Goud, Goud, Goud, Zilver, 7e*
1996 5e, 4e, 5e, 4e, 8e, 12e Goud, 4e, Zilver, Brons, Goud, Goud, Goud*
1997 Brons, Zilver, -, -, 5e, Goud Zilver, Goud, Goud, -*, 6e, Goud
1998 4e, Goud, 4e, Zilver, Goud, - 5e, 4e, 6e, Brons*, Goud, -
1999 7e, Zilver, 6e, -, Goud Brons, 16e*, Brons, -, Goud
2000 6e, Zilver, 17e, 6e, Zilver 4e, 6e*, 13e, Brons, 4e
2001 Goud, Zilver, Brons, 16e, 16e Zilver, -*, 4e, -, 16e
2002 5e, 11e, -, -, 6e, 10e Brons, 12e, 20e, -, -
2003
2004
2005
2006 12e, 13e, -*, 15e, 8e Zilver, -, -
- = geen deelname
* = 10000m

Medaillespiegel[bewerken]

kampioenschap goud Goud zilver Zilver brons Brons
NK Afstanden 11 5 3
NK Allround wedstrijden 7 12 7
NK Allround eindklassement 2 4 3
EK Allround wedstrijden 12 8 8
EK Allround eindklassement 6 2 2
Olympische Spelen 0 2 4
Wereldbeker wedstrijden 29 20 14
Wereldbeker eindklassement 6 0 4
WK Afstanden 2 2 1
WK Allround wedstrijden 3 8 6
WK Allround eindklassement 4 2 3
WK Junioren wedstrijden 0 2 0
WK Junioren eindklassement 0 1 0
Totaal 82 68 55

Wereldrecords[bewerken]

Nr. Afstand Tijd Datum Baan
1 1500 meter 1.51,60 8 januari 1994 Hamar
2 grote vierkamp 156,201 9 januari 1994 Hamar
3 1500 meter 1.48,88 20 december 1997 Heerenveen
4 grote vierkamp 152,651 7 februari 1999 Hamar

Onderscheidingen[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. "Ritsma in adviescommissie Schenk" Volkskrant, 19 september 2008
  2. "Biografie", onder kop "Baanbrekend" RintjeRitsma.nl, geraadpleegd op 15 maart 2008
  3. "Kampioenen blikken terug op 2001" NOS.nl, 1 januari 2012
  4. "Team Sitel.nl"
  5. "Team Sitel.nl: foto's e.d."
  6. "Ritsma in ploegenachtervolging" Trouw.nl, 9 november 2005
  7. "Ritsma bedankt voor rol van reserve", Sportinside, 9 maart 2006
  8. "Ritsma tot op het bot getergd" Dagblad De Pers, 8 februari 2008
  9. "Sponsor voor Rintje Ritsma" NU.nl, 1 november 2006
  10. "Rintje Ritsma denkt na over de toekomst", KNSB, 23 december 2006
  11. "Ritsma analyticus bij NK" NU.nl, 25 oktober 2007
  12. "Ritsma grijpt naast startbewijs NK" Trouw.nl, 12 oktober 2007
  13. "Ritsma vindt schaatsen nog leuk" Dagblad De Pers, 29 december 2007
  14. "Ritsma op NK natuurijs" NU.nl, 17 januari 2008
  15. "Ritsma houdt lang vol in eerste natuurijsmarathon" SportWeek, 30 januari 2008
  16. "Einde schaatsloopbaan Ritsma dichtbij" Sportweek.nl, 28 mei 2008
  17. "Ritsma beëindigt schaatscarrière" NU.nl, 23 september 2008
  18. "Rintje Ritsma rijdt laatste rondje in Biddinghuizen" Sportweek, 24 september 2008
  19. "Er zit toch sleet op het lijf" Dagblad De Pers, 24 september 2008
  20. "Belangrijkste Nederlandse schaatser neemt afscheid" De Stentor, 24 september 2008
  21. "Portret Rintje Ritsma" NOS, 2 november 2008
  22. "Ritsma erelid KNSB" de Volkskrant, 10 januari 2009
  23. "Schaatscoach schrijft boek over lotgevallen met Rintje Ritsma" KNSB, 17 januari 2009
  24. "Ritsma aan de slag als teammanager bobsleebond" NU.nl, 27 september 2008
  25. "Ritsma coach bij Gewest Friesland" schaatsen.nl, 6 mei 2013
  26. "Ritsma richt zich op kwalificatie" NUsport, 11 december 2011
  27. "Ritsma overleeft eerste kwalificatieronde Crashed Ice" NUsport, 2 februari 2012
  28. "Rintje Ritsma gaat motorracen" NU.nl, 2 april 2009
  29. "Razendsnel door ijskanaal" TVGids.nl
  30. "Ritsma debuteert in Dakar" NOS.nl, 5 januari 2014