Roet (materie)

Roet op een steen

Roet uit een schoorsteenkanaal

Roet (of carbon black) is een stof die ontstaat bij een onvolledige verbranding van koolstofhoudende brandstoffen. Dit kunnen vaste brandstoffen zijn zoals hout of steenkool, of vloeibare brandstoffen zoals benzine en diesel. In mindere mate is er sprake van roetvorming bij aardgas. Roet bestaat voornamelijk uit zeer fijn verdeelde amorfe koolstof maar is als het ontstaat door ongecontroleerde verbranding vaak verontreinigd met polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK's), een gevaarlijke en kankerverwekkende stof. Daarnaast bevat roet kleine hoeveelheden fullerenen en koolstof nanobuisjes.

In de context van luchtverontreiniging wordt roet ook wel elementair koolstof ("EC") of zwarte rook genoemd.

Productie

Roet kan zowel met opzet geproduceerd worden voor diverse toepassingen, als onopzettelijk vrijkomen bij onvolledige verbranding.

Zowel de industrie, transportsector als huishoudens veroorzaken roet. Bij de meeste huishoudens is de verwarming de grootste bron van roetvorming. Ook dieselmotoren produceren veel roet, dat bij gebruik in voertuigen tegenwoordig vaak wordt afgevangen met een roetfilter in het uitlaatsysteem.

Roet is het zwarte bestanddeel in Oost-Indische inkt maar ook van toner van laserprinters of inkjetprinters. Roet wordt ook op industriële schaal geproduceerd om als vulstof te dienen in bijvoorbeeld autobanden. Het wordt dan meestal carbon black genoemd.

Tegenwoordig wordt carbon black geproduceerd uit steenkoolteerdestillaat en bepaalde fracties uit het aardolieraffinageproces, zoals petroleumcokes. De olie wordt in een reactor verhit tot ongeveer 1500^oC met behulp van aardgas. Na filtering en toevoeging van water en bindmiddel worden de roetdeeltjes tot korreltjes verwerkt.

Producenten

In Nederland wordt carbon black geproduceerd door een tweetal bedrijven die zich beide in het Botlekgebied bevinden:

• Cabot, opgericht in 1959 als Ketjen Carbon, later producerend onder de naam Cabot. De productiecapaciteit bedraagt 65 kton/jaar.
• Evonik Carbon Black Nederland (ECBN), opgericht in 1960 en van 1984-1986 producerend onder de naam Philblack. ECBN is een onderdeel van het Degussa-concern. De productiecapaciteit bedraagt 75 kton/jaar. In 2005 werd 73,6 kton carbon black geproduceerd. De fabriek is in 2009 gesloten.

De gezamenlijke productie van carbon black in Nederland bedroeg 50 kton roet in 1970, 95 kton roet in 1980 en 112 kton roet in 1990.

Metingen

Roet wordt gemeten in de buitenlucht en bij werkplekken. Voor werkplekken is er een norm. Deze norm is de Diesel Machine Emissies (DME)-norm. Voor roet in buitenlucht bestaat geen norm. Er bestaat ook nog geen meetstandaard, maar hieraan wordt wel gewerkt binnen de Europese Unie. De Europese meetstandaard is al grotendeels gedefinieerd: een kwartsvezelfilter wordt 24 uur bemonsterd volgens de PM2,5 standaard . Van dit filter wordt een gedeelte verhit volgens een bepaald protocol, waarbij koolstof vrijkomt. Wanneer koolstof vrijkomt (met of zonder zuurstof) wordt bepaald of dit koolstof uit organisch (OC) of elementair koolstof (EC) bestaat. In Nederland worden twee protocollen gebruikt; het zogenaamde EUSAAR2 protocol voor analyses ten behoeve van klimaatonderzoek, en het NIOSH protocol, dat wordt toegepast bij de bepaling van de luchtkwaliteit. In Nederland kan men deze analyses laten uitvoeren bij diverse laboratoria.

In Nederland is onderzoek gedaan naar het aandeel van roet in fijnstof.

Bronnen, noten en/of referenties