Schoonheid

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Voor de Zuid-Afrikaanse film Schoonheid, zie Skoonheid.

Schoonheid is een idee of gevoel van aangenaam uiterlijk of innerlijk, uitstraling van een persoon, dier, (kunst) object, landschap of aangenaam geluid, in het bijzonder muziek. Schoonheid is niet volledig subjectief. Filosoof Immanuel Kant betoogt dat ook de eigenschappen van het te beschouwen object (voorwerp) bepalen of het schoon is.

Schoonheid als beleving[bewerken]

Schoonheid is een kwaliteit of beleving (van een persoon, voorwerp, klank, plaats of idee) die de ervaring van genoegen, bevestiging, betekenis of goedheid veroorzaakt. Dit leidt tot gevoelens van aantrekking en emotioneel welzijn. In zijn diepgaandste zin zou schoonheid een ervaring van positieve weerspiegeling over de betekenis van het eigen bestaan kunnen veroorzaken. Het tegendeel van schoonheid is lelijkheid dat wil zeggen: het waargenomen tekort aan schoonheid. Lelijkheid van een voorwerp bijvoorbeeld leidt tot afkeuring en veroorzaakt een negatief inzicht van dat voorwerp.

Schoonheid in de kunsten[bewerken]

Schoonheid is een thema in de esthetica, een onderdeel van de filosofie die onderzoekt wat als mooi of lelijk wordt ervaren. De beleving van schoonheid is deels subjectief, maar de filosoof Kant betoogt dat schoonheid ook een verbonden is aan het schone voorwerp zelf.

Plato[bewerken]

Voor Plato (428 v. Chr. - 354 v. Chr) was kunst een slechte imitatie mimesis. Volgens hem was een voorwerp slechts een kopie van een ideale werkelijkheid of idee. Kunst was een imitatie van een voorwerp en dus een kopie van een kopie. Alle imitaties slaagden er op geen enkele manier in om de werkelijkheid uit te beelden.

Aristoteles[bewerken]

De Atheense school, Stanza della Segnatura, Vaticaan

Aristoteles (384 v. Chr.- 322 v. Chr.) leerling van Plato, beschreef tragedies en stelde dat iets schoon of mooi is wanneer er niets aan toegevoegd of van afgehaald kan worden zonder dat het slechter wordt. Schoonheid is een objectieve en inherente eigenschap van een voorwerp en heeft te maken met de functie en proporties van het voorwerp. Naarmate een (kunst)-voorwerp beter lijkt (mimesis) op het af te beelden voorwerp, is het kunst-object schoner.

In het schilderij De Atheense School van Raphael staan Plato en Aristotles naast elkaar. Plato staat links van het midden en wijst naar de hemel: de bron de waarheid en eeuwige idealen. Aristoteles staat rechts en wijst naar de aarde: imitatie is natuurlijk en de mens kan er plezier van hebben en zelfs van leren.

Kant[bewerken]

Immanuel Kant(1724-1804) en eerder al Alexander Baumgarten (1714 - 1762) ontwikkelden de theorie van esthetica. Kant schrijft in Kritik der Urteilskraft over smaak en het vermogen om schoonheid te beoordelen. Ruwweg stelt de filosoof dat er geen objectieve methode is om schoonheid te kunnen vaststellen. Schoonheid bestond voor Kant enerzijds uit activiteiten van degene die een object (kunstwerk) observeert (zien, denken en de indrukken die het kunstwerk maakt) en daarnaast ook uit kenmerken van het object zelf. Een esthetisch oordeel bevat vier categorieën:

  1. Een esthetisch oordeel is belangeloos. Dat wil zeggen we beleven ergens genot aan eenvoudig weg omdat we iets als mooi of als schoon ervaren. Schoonheid ervaren is hier essentieel. Genieten van schoonheid onderscheidt zich van andere vormen van genot.
    La Primavera, rond 1478, Uffizi-museum Florence
    Bijvoorbeeld: ik vind la Primavera van Boticelli schoon omdat bijvoorbeeld de kleuren en de prachtig geschilderde gezichten mij aanspreken en niet omdat ik rijk ben, het schilderij ga kopen en het thuis aan de muur ga hangen. Schoonheid is gebaseerd op kenmerken van het object.
  2. Een esthetisch oordeel is universeel. Bijvoorbeeld: Iedereen beleeft de La Primevera als schoon.
  3. Objecten met schoonheid zijn doelmatig of juist: schoonheid is een intrinsieke eigenschap van het object. Schoonheid ervaren is een volledig gevoelsmatige aangelegenheid, die zich onttrekt aan mijn verstand. Iets in La Primavera (de drapering van de gewaden bijvoorbeeld) bekoort mij en beroert mijn bewustzijn of raakt aan mijn gevoel van genot.
  4. De ervaring van schoonheid geeft het idee dat het schone object doelmatig is: de vorm en het ontwerp van zijn de belangrijkste eigenschappen om een object mooi te vinden. Alles aan het object is correct en juist en precies zoals het moet zijn. Zoals bijvoorbeeld de symmetrische opstelling van Venus met cupido in de lucht, de bomen achter haar vormen een soort lichtkrans, de bomen die meevormen met de bewegingen, het prachtige gebloemde gewaad van Flora, en afmetingen (2m x 3m) van schilderij: alles klopt.

Aantrekkelijkheid[bewerken]

In onze samenleving wordt schoonheid vooral beschouwd als fysieke aantrekkelijkheid. Bij de eerste ontmoeting wordt een mens meestal aangesproken op zijn/haar fysieke verschijning. Er is binnen de eerste twintig seconden een aantrekkingskracht of afkeer, die vervolgens gecompenseerd kan worden door talenten en intellectuele of innerlijke vermogens.

De fysieke aantrekkelijkheid is het meest zichtbare en meest toegankelijke kenmerk van een persoon en heeft een belangrijke informatieve waarde. Fysiek aantrekkelijke personen zijn populairder, minder het onderwerp van pesten, mobbing, en presteren beter. Ook in de hulpverlening speelt fysieke aantrekkelijkheid een grote rol.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Wikiquote Wikiquote heeft een of meer citaten gerelateerd aan Schoonheid.
Icoontje WikiWoordenboek Zoek schoonheid op in het WikiWoordenboek.
Bronnen, noten en/of referenties