Shaka Zoeloe
Shaka Zoeloe (juni 1786 - 22 september 1828), ook Chaka, Tsjaka of Sjaka, wordt in het algemeen beschouwd als degene die de zijn relatieve kleine Zoeloeclan veranderde in het Zoeloekoninkrijk dat een groot gedeelte van Zuid-Afrika tussen de Phonogolo- en Mzimkhulu-rivieren omvatte. Over Shaka bestaan veel legendes en zo ook over zijn militaire macht, desalniettemin is hij toch een groot staatsman geweest die met veel moed zijn buurstammen verenigde en op afstand een groot rijk beheerste. Zijn veroveringen leidden tot een kettingreactie van volksverhuizingen bij de omliggende stammen uitmondend in de zgn. Mfecane.
[bewerken] Biografie
Shaka werd geboren als zoon van Nandi en koning Senzangakhona, maar het was een buitenechtelijke relatie en hij werd daarom door Dingiswayo, de koning van de Mthethwa en niet door zijn eigen vader opgevoed. Toen zijn vader overleed hielp Dingiswayo hem om zijn halfbroer Siguyana te verslaan en rond 1812 werd hij koning. Zijn eerste actie was wraak op de vijanden uit zijn jeugd waarvan hij er velen liet spietsen. In 1816 begon zijn veroveringstocht met het verslaan van andere Zoeloesclans en sloot een alliantie met de Mthethwa-clan, aangezien ze geen leider hadden.
Voordien werd er oorlog gevoerd tussen de verschillende Zoeloevolkeren, maar dan op een traditionele bijna vriendschappelijke manier. Men stond namelijk op een speerworpafstand tegenover elkaar en wierp zo hun speren (de assegaaien) naar elkaar. Met hun schilden weerden ze de speren af en af en toe sneuvelde er een krijger. Shaka Zoeloe vond dit een achterhaalde manier van oorlogvoeren en ontwierp de kortere steeksperen met grotere lemmets voor een meer directe aanval, de zgn. iklwa met een schacht van 60 cm. en een bredere zwaardvormige speerpunt van 30 cm. lengte. Met deze wapens kon hij steken maar ook slagen geven of afweren, net zoals bij het schermen en bovendien ook werpen. Zijn krijgers moesten blootsvoets strijden en geen sandalen of ander schoeisel meer dragen. Hij wilde zijn leger harden op elk gebied. Zo zou hij eens, als bewijs, een klein vuurtje blootsvoets uitgedoofd hebben. De volgende slag dachten de andere volkeren weer te vechten op de traditionele wijze, maar Shaka viel hen aan in een gevecht van man tot man en doodde alle tegenstanders met zijn sterk verbeterde wapens. Vanaf toen was er een nieuwe, totale manier van oorlogvoering ingeluid, waar het leger van Shaka heer en meester in was.
Het belangrijkste gevecht was tegen Zwide over het bezit van de Ndwandwe. Volgens de legende versloeg hij de stam, maar er zijn aanwijzingen, dat Zwide gevlucht was en dat er gedurende het bewind van Shaka regelmatig kleine onlusten met het leger van Zwide waren. Desalniettemin had Shaka een groot deel van Natal en het zuidoosten van Zuid-Afrika in handen.
In 1824 sloot Shaka een verbond met de Europeanen om gezamenlijk het koninkrijk van Shaka uit te breiden. Later bleek dat de Europeanen door dit verbond een groot deel van het land van de Zoeloes in bezit zouden krijgen.
In oktober 1827 overleed Nandi, zijn moeder bekend als de Grote Vrouwtjesolifant, waarna een periode van een jaar van strikte rouw voor Shaka's hele rijk werd afgekondigd. Tijdens deze rouwperiode mocht geen gewas gezaaid worden, geen melk (het hoofdvoedsel van de Zulu's destijds) gedronken en geen vrouw zwanger worden op straffe van de dood[1]. Drie maanden van verschrikkingen volgden, eerst in het woongebied van Shaka en zich uitbreidend in zijn hele koninkrijk. Iedereen die niet genoeg rouwbeklag vertoonde in het koninkrijk werd gedood. In het woongebied van Shaka werden vlak na Nandi's overlijden 7000 doden geteld[2]. Deze periode werd door de Zulu's Shaka's duistere tijdperk genoemd en vormde vermoedelijk de aanleiding tot zijn liquidatie.
Dingane en Mhlangana, twee halfbroers van Shaka, hebben twee maal geprobeerd Shaka te liquideren en dit gebeurde waarschijnlijk in september 1828 tijdens een burgeroorlog. Of dit door een van zijn halfbroers gebeurde en wat de exacte (dubbel)rol van de Europeanen was blijft onduidelijk.
De Zoeloe is beroemd geworden doordat hij in de 19e eeuw het Britse leger versloeg tijdens de historische Slag bij Isandlwana onder leiding van Koning Cetswayo.
[bewerken] Film
Een sterk geromantiseerde televisiefilm op basis van de legende heeft Shaka bij het grote publiek bekend gemaakt.
Bronnen, noten en/of referenties
|
