Spookdiertjes

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Zie het artikel Spookdier voor de spookdieren in sagen en legenden.
Spookdiertjes
Filipijns spookdier (Tarsius (cephalopachus) syrichta)
Filipijns spookdier (Tarsius (cephalopachus) syrichta)
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Mammalia (Zoogdieren)
Orde: Primates (Primaten)
Infraorde: Tarsiiformes
Familie
Tarsiidae
Gray, 1825
Typesoort
Lemur tarsier Erxleben, 1777
Afbeeldingen Spookdiertjes op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Spookdiertjes op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Zoogdieren

De spookdiertjes (Tarsiidae) is een familie uit de orde primaten (Primates). Van dit geslacht zijn zeven soorten beschreven die op Sumatra, Borneo, de Filipijnen en Celebes leven. Enkele andere soorten zijn nog onbeschreven. Daarnaast zijn er nog twee fossiele soorten bekend.

Uiterlijk[bewerken]

Spookdieren zijn kleine halfaapjes van ongeveer 12 cm lang. Ze hebben een lange staart van ongeveer 20 à 25 cm lang. De dieren hebben een kleine snuit en zeer grote ogen. Met deze ogen kunnen zij goed zien, met name in het donker. Ook hun grote oren en gehoor zijn goed ontwikkeld. Dit geldt niet voor het reukorgaan. Hun handen en voeten hebben lange vingers om goed te kunnen klimmen en grijpen. Aan de toppen van de vingers zitten kussentjes. De dieren hebben sterke achterpoten en kunnen hiermee vanuit stilstand meters ver springen.

Leefwijze[bewerken]

De dieren leven in bomen van de wouden van Azië. Het zijn nachtdieren. Hun voedsel bestaat uit insecten, spinnen, kleine reptielen en schorpioenen. Spookdiertjes zijn de enige primaten die strikt carnivoor zijn.

Ogen[bewerken]

Het opvallendste aan spookdiertjes zijn hun ogen. Deze ogen zijn sterk ontwikkeld en bedekken bijna het hele gezicht. De grote ogen zijn er om in de nacht goed te kunnen zien en zo hun prooi te pakken. De ogen zijn enorm groot en elk oog weegt meer dan de hersenen van het diertje. Omdat de ogen zo groot zijn, kunnen ze er niet mee draaien om naar boven, naar beneden, links en rechts te kijken. Daarom is de nek van het spookdiertje sterk ontwikkeld. De diertjes kunnen hun kop wel 180° draaien. Spookdiertjes zijn jagers en leven in bomen, daarom staan de oogkassen aan de voorzijde van de schedel. Omdat ze naast elkaar aan de voorkant staan, kunnen ze diepte inschatten.

Jacht[bewerken]

Als een spookdiertje een prooi hoort springt hij ondersteboven naar hem toe, hij draait dan 180 graden en landt op het dier.[bron?] Meestal klemt hij het vast in zijn pootje en doodt het dier met zijn scherpe tanden, maar dikwijls gebruikt hij zijn vingers als een soort vlindernetje voor een vliegende prooi. Als hij de prooi gedood heeft brengt hij hem naar een veilige plaats. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat spookdiertjes onderling communiceren met ultrasone geluidsgolven van 70 kHz tot 90 kHz. Deze frequenties zijn voor de meeste andere diersoorten en voor mensen niet waarneembaar.

Voortplanting[bewerken]

De dieren maken niet vaak geluid,[bron?] maar tijdens de paartijd willen ze wel eens hoog en hard piepen. De draagtijd is 9 maanden,[bron?] wat zeer opvallend is voor een klein zoogdier. Er wordt één enkel jong geboren en gevoed met melk uit vier tepels. Twee paar tepels aan de borst en twee bij de liezen.[bron?] Het Filipijns spookdiertje heeft vaak zelfs zes tepels. De dieren leven ongeveer 12 jaar.

Geslachten en soorten[bewerken]

Er zijn in feite drie groepen. Hoewel ze sterk op elkaar lijken vertonen wel een aantal verschillen.

In de groep van Celebes (celebesspookdieren, T. dentatus, T. lariang, T. pumilus, T. pelengensis, T. sangirensis en T. tarsier) worden nu zeven beschreven soorten onderscheiden, maar de grenzen daartussen zijn nog zeer onduidelijk en er zijn zeker nog enkele onbeschreven soorten (bijvoorbeeld in Noord-Celebes en op het eiland Salyer). Ze zijn de bekendste spookdiertjes en worden ook wel "echte spookdiertjes" genoemd. Ze zijn de kleinsten van de familie, circa 10 cm. Hun leefgebied wordt nog niet bedreigd.

Het westelijke spookdiertje ook wel soendaspookdiertje genoemd (Tarsius bancanus) leeft op Sumatra en Borneo. De dieren komen op deze eilanden vrij algemeen voor.

Het Filipijns spookdier (Tarsius syrichta) leeft in de Filipijnen. Hij lijkt erg op het westelijk spookdiertje, maar hij is meer grijsachtig van kleur en heeft een pluimpje aan het einde van zijn staart. Het bijzondere van deze soort is dat de dieren vaak 6 tepels hebben, dit in tegenstelling tot de andere soorten.

In 2010 kwamen Groves & Shekelle tot een alternatieve opsplitsing van de familie Tarsiidae met ook enkele nieuwe soorten[1]:

Bronnen en verwijzingen
  1. Groves, C., Shekelle, M. (2010). The Genera and Species of Tarsiidae. International Journal of Primatology 31 (6): 1071-1082 . DOI:10.1007/s10764-010-9443-1.
  • (en) Kurt J. Gron in Primate Factsheets: Tarsier Tarsius (National Primate Research Center, University of Wisconsin - Madison, juli 2008)