Stikstofoxiden

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Beluister

(info)

Stikstofoxiden (soms afgekort tot NOx) is een verzamelnaam voor de binaire verbindingen van zuurstof en stikstof:

Stabiliteit[bewerken]

De verzamelnaam voor de mono-stikstofoxiden (NO, NO2 en NO3) is NOx. De laatste vier, N2O3, N2O4, N2O5 en NO3, zijn bij kamertemperatuur en atmosferische druk niet stabiel:

\mathrm{2\ N_2O_3\ \longrightarrow\ 2\ NO\ +\ N_2O_4}
\mathrm{N_2O_4\ \longrightarrow\ 2\ NO_2}
\mathrm{2\ N_2O_5\ \longrightarrow\ 4\ NO_2\ +\ O_2}

De tweede, N2O, is weinig stabiel en ontleedt gemakkelijk:

\mathrm{2\ N_2O\ \longrightarrow\ 2\ N_2\ +\ O_2}

De eerste, NO, zet zich in lucht om tot NO2:

\mathrm{2\ NO\ +\ O_2\ \longrightarrow\ 2\ NO_2}

Hoewel NO het meest gevormd wordt, zal in de lucht dus vooral NO2 voorkomen.

Ontstaan[bewerken]

Stikstofoxiden ontstaan bij alle vormen van verbranding op hoge temperatuur, bijvoorbeeld in een verbrandingsmotor. Als diesel met benzine vergeleken wordt, kan geconcludeerd worden dat diesels meer NOx produceren, omdat de verbranding plaatsvindt bij hogere druk en bijgevolg ook hogere temperatuur. Andere voorbeelden van verbrandingsprocessen zijn huishoudelijke verwarming op gas, stookolie of kolen, industriële processen zoals thermische elektriciteitscentrales op kolen, olie of gas, cementovens, hoogovens voor staalproductie enz.

Het belangrijkste mechanisme is indertijd aangetoond door Zeldovich en luidt vereenvoudigd:

\mathrm{N_2\ +\ O_2\ \longrightarrow\ 2\ NO}

Bij 1500°C levert dit 0,3% NO op, bij 1930°C 1% en bij 2300°C 2%.

Eigenschappen[bewerken]

Stikstofoxiden worden gerekend tot de stoffen die verzuring van het milieu in de hand werken, onder andere zure regen. Immers, reactie met water levert inderdaad anorganische zuren (salpeterzuur en salpeterigzuur) op:

\mathrm{N_2O_5\ +\ H_2O\ \longrightarrow\ 2\ HNO_3}
\mathrm{N_2O_3\ +\ H_2O\ \longrightarrow\ 2\ HNO_2}
\mathrm{2\ NO_2\ +\ H_2O\ \longrightarrow\ HNO_3\ +\ HNO_2}

Toxicologie en veiligheid[bewerken]

Stikstofoxiden zijn schadelijk voor de luchtwegen van mens en dier en ook voor plantengroei. Stikstofoxiden tasten ook de ozonlaag in de stratosfeer aan:

\mathrm{NO\ +\ O_3\ \longrightarrow\ NO_2\ +\ O_2}

Ozon kan echter ook opnieuw gevormd worden door de omgekeerde reactie:

\mathrm{NO_2\ +\ O_2\ \longrightarrow\ NO\ +\ O_3}

Stikstofoxiden kunnen op deze manier smog nabij de grond creëren en zijn verantwoordelijk voor een gedeelte van het broeikaseffect: N2O werkt zoals koolstofdioxide, maar dan 294 keer zo sterk.

Om hier iets aan te doen, is een chemische reductie in vele gevallen verplicht. Er zijn verschillende soorten reducties mogelijk: selectieve of niet-selectieve en katalytische of niet-katalytische. Het meest toegepast zijn de katalysatoren voor de uitlaat van auto's op benzine, gebaseerd op platina of palladium. Ook industriële processen passen reductie toe. Het gaat dan om selectieve katalytische reductie of selectieve niet-katalytische reductie. Daarnaast passen industriële processen ook andere maatregelen toe, waaronder bepaalde chemische reacties.