Tempel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Icoontje doorverwijspagina Zie Tempel (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Tempel.
De Tempel van Artemis in Efeze, een wereldwonder, afgebeeld door de 16e eeuwse Nederlandse schilder Martin Heemskerck
Ziggoerat, een Babylonische tempeltoren
Ramesseum, Luxor, Egypte, ter ere van Ramses II en Amon
Plattegrond van Delphi, met onder andere de tempel gewijd aan Apollon (die daarvoor aan Artemis was gewijd)

Een tempel is een gebouw of ruimte waar religieuze bijeenkomsten plaatsvinden. Hier kan een mens 'in contact treden' met haar of zijn God of Godin en deze vereren. Het oude Sumerisch woord voor tempel betekent wachtkamer (de vestigingsplaats waar de godheid kan verblijven). In het boeddhisme is een tempel een plaats waar monniken wonen en waar de leken hen kunnen bezoeken voor bijvoorbeeld advies in het spirituele. Dit was ook het geval in de antieke Oudheid in bijvoorbeeld Klein-Azië en het hele Midden-Oosten, al waren het in de tempel van de moedergodin priesteressen, die ook orakels gaven.

Voorkomen[bewerken]

Er staan op de aarde de prachtigste gebouwen die als tempel betiteld worden. De architectuur, bouwstijl, afmetingen, materiaalgebruik, kleurkeuze, symboliek, alles kan specifiek zijn. Door het gebouw te analyseren krijgt men een beeld van wat of welke God daarin vereerd wordt.

Het woord tempel is afkomstig van het Latijnse templum, het woord voor een Romeins heiligdom. De diverse religies benoemen hun tempel als heiligdom met een eigen woord:

We zien vaak dat een tempel is gewijd aan één specifieke god. In het bijzonder de Egyptenaren, de Grieken en Romeinen hadden vele tempels voor hun vele goden.

Functie[bewerken]

Grote vrijmetselaarstempel of werkplaats ingericht voor een inwijding bij de Loge "L'Union Provinciale".

De tempel of het tempelcomplex heeft meestal meer dan één functie. De oude Egyptenaren bouwden een tempel als woning voor de godheid. Er stond dan een beeld dat deze godheid, bijvoorbeeld Isis symboliseerde. Ook in het oude India was dit de hoofdfunctie. Het beeld zelf of een replica werd dan bij bepaalde gelegenheden naar buiten gehaald en rondgedragen, opdat iedereen het zou kunnen zien. Want normaal gingen alleen ingewijden tot het binnenste van de tempel.
In de antieke Oudheid had de tempel een complexe religieuze, politieke, sociale en economische functie. De hogepriesteres van de Godin werd spontaan leidster en koningin, en koos zich een tijdelijke gemaal, niet andersom. De tempels hadden kudden, land, bos en goederen in bezit, bijvoorbeeld de tempel van Inanna in Erech, waar op de beroemde Warkavaas taferelen zijn afgebeeld, die dit illustreren. Het waren tegelijk de administratieve centra van landbouw- en handelsactiviteiten, ze fungeerden voor de streekplanning en als werkbeurs, voor toewijzing van personeel en taken in het hele gebied rondom. Handwerklieden, boeren, schaapherders, pluimveehouders, vissers en fruitkwekers kregen er allen hun taken toegewezen. Alles werd gezien en gedaan in relatie tot de Godin. In Sumerië heette de hogepriesteres Entu, in Anatolië was het de Tawawannas.[1]

Er was doorgaans ook een raad van oude vrouwen en oudere mannen aan de tempel verbonden, die de Koningin adviseerde.

Mensen konden er om raad komen en daarvoor was er een profetes, eventueel de hogepriesteres zelf, zoals in Delphi aan de tempel van Apollo, die overigens aanvankelijk aan Artemis was gewijd. Tempels die aan vrouwelijke godheden zijn gewijd, zijn vaak herkenbaar door hun ronde vorm. Ook de latere Basilieken hebben vaak deze vorm als zij aan de Mariacultus zijn gewijd.

In Egypte kon men ook in het tempelcomplex terecht voor geestelijke en lichamelijke verzorging en voor gezondheidskuren. Met dat doel waren daar zelfs thermische baden voorzien. De priesteressen hadden verregaande kennis van het gebruik van kruiden en mineralen. Daarom was er ook meestal een min of meer grote tuin, waar vooral kruiden werden geteeld, maar die ook voor het comfort van de bezoekers dienden.

De Griekse schrijver Pausanias vermeldt dat de eerste tempel in Delphi in legendarische tijden door vrouwen werd gebouwd. Afbeeldingen van Amazonen wijzen op een latere gewelddadige overname, die verbeeld wordt in de mythe van Apollo die de Python (een slangengodin) doodt.

Ruimte[bewerken]

Bij gebrek aan een (eigen) gebouw kan volstaan worden met een klein hoekje dat wordt ingericht en gewijd aan dat wat speciaal en bijzonder is. Hieruit zou je kunnen afleiden dat een tempel enkel een tempel kan zijn in de intentie van een mens. Een voorbeeld hiervan is het Bijbelse Tabernakel, een speciale tent, waarin de Ark van het Verbond geplaatst werd, en die dienst deed als het huis van de God van Israël in de tijd dat Mozes met zijn volk door de woestijn trok.

Tuinarchitectuur[bewerken]

De tempel in het Hofgarten park te Bayreuth

Een tempel was voornamelijk in de achttiende en negentiende eeuw een geliefd motief bij de aanleg van landschapstuinen en -parken. De ronde of ovale gebouwtjes werden meestal in een klassieke stijl gebouwd en functioneerden als theekoepel, kiosk, belvedère of muziekkoepel.

Nuvola single chevron right.svg Zie ook: monopteros.

Ecologie[bewerken]

De aarde wordt in haar pracht, praal en diversiteit wel gezien als de ultieme tempel. Ook bestaan zienswijzen die stellen dat het menselijk lichaam een tempel is.

Noten[bewerken]

  1. Eens was God als Vrouw belichaamd (1979), p. 149.

Literatuur[bewerken]

  • Stone M., Eens was God als Vrouw belichaamd. De onderdrukking van de riten van de vrouw, Katwijk, 1979. ISBN 9060775821, p. 136.

Zie ook[bewerken]