Vierde Engels-Nederlandse Oorlog

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Vierde Engels-Nederlandse Oorlog
Onderdeel van de Engels-Nederlandse Oorlogen
Slag bij de Doggersbank
Slag bij de Doggersbank
Datum 1780-1784
Locatie Europa, Noordzee
Resultaat Vrede van Parijs (1784)
Strijdende partijen
Prinsenvlag.svg Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden Union flag 1606 (Kings Colors).svg Groot-Brittannië

De Vierde Engels-Nederlandse Oorlog (1780-1784) was een oorlog tussen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en Groot-Brittannië. Pas in mei 1781 verklaarde de Republiek de oorlog aan Engeland, nadat dat land dat op 20 december 1780 had gedaan.

De eerdere drie zeeoorlogen hadden de hegemonie op zee als inzet; de vierde droeg meer het karakter van een Britse strafexpeditie, vanwege de Republikeinse "smokkel-steun" aan de rebellen ten tijde van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog.[1]

Aanloop en aanleiding[bewerken]

Met de Glorieuze Revolutie van 1688 kwam er een einde aan de rivaliteit tussen Engeland en Nederland, doordat stadhouder Willem III van Oranje-Nassau naast Maria II van Engeland op de Engelse troon kwam. Deze manoeuvre werd echter langzaam de ondergang van de Nederlandse dominantie in de handel en daarmee op zee. De kooplieden begonnen Londen als nieuwe operatiebasis te gebruiken. De groei van de Nederlandse economie zwakte af. Vanaf 1720 was er zelfs sprake van achteruitgang, en rond 1780 lag het inkomen per hoofd van de bevolking in Groot-Brittannië boven dat in Nederland.

Jaloezie speelde nu een rol aan Nederlandse zijde, wat zich onder andere uitte in steun aan de rebellen in de Amerikaanse koloniën, die zich tijdens de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog probeerden los te maken van het Britse Rijk. Wapens en munitie werden naar de kolonie Sint Eustatius verscheept, waar ze vervolgens tot woede van de Engelsen aan de Amerikanen werden doorverkocht. Alhoewel de Engelsen protesteerden, ging de smokkelhandel gewoon door. In 1778 verklaarde Frankrijk aan Engeland de oorlog, Spanje sloot zich aan bij Frankrijk. Engeland vroeg de Republiek om militaire en maritieme steun, maar de Republiek verkoos neutraal te blijven en dreigde zich aan te sluiten bij het Verbond van Gewapende Neutraliteit.

Toen de Engelsen vervolgens in 1780 de zojuist benoemde Amerikaanse ambassadeur Henry Laurens, op weg naar zijn post in de Nederlanden, oppakten, visten ze daarbij een kistje met een geheim verdrag uit het water dat de ambassadeur overboord had gegooid. De Engelsen grepen het verdrag tussen de stad Amsterdam en de Amerikaanse rebellen aan om op 20 december de Republiek eenzijdig de oorlog te verklaren.

Verloop van de oorlog[bewerken]

De Nederlandse marine was numeriek in de minderheid, en wist ondanks een kleine overwinning in de Slag bij de Doggersbank de zeeroute naar de Oostzee niet open te houden. De Engelsen wisten bovendien enkele Nederlandse kolonies in te nemen, waaronder het gewraakte eiland Sint Eustatius. De economische schade voor Nederland was zeer groot. Het conflict leidde wel tot een nieuw groot bouwprogramma voor oorlogsschepen.

De oorlog werd beëindigd met de Vrede van Parijs (1783). De VOC verloor het specerijenmonopolie. Engeland kreeg het recht op de vrije vaart op de Molukken. De Republiek verloor Negapatnam in India aan de Engelsen.

In 1785 sloot de Republiek een verbond met Frankrijk. Het einde van de alliantie met Engeland maakte de Republiek mogelijk kwetsbaar.

Bibliografie[bewerken]

  • Hobson, Rolf and Tom Kristianson, eds (2004). Navies in Northern Waters. Portland, OR: Frank Cass
  • Israel, Jonathan (1995). The Dutch Republic: Its Rise, Greatness, and Fall, 1477–1806. Oxford: Clarendon Press.
  • Kumar, Ann (1997). The Familial State: Ruling Families And Merchant Capitalism In Early Modern Europe. Ithaca: Cornell University Press.
  • Moore, Bob, et al, eds (2003). Colonial Empires Compared: Britain and the Netherlands, 1750–1850. Aldershot: Ashgate.
  • Rodger, N.A.M (2006). The Command of the Ocean: A Naval History of Britain 1649-1815. Penguin Books.
  • Schama, Simon (2005). Patriots and Liberators: Revolution in the Netherlands 1780-1813. Harper Perennial.
  • Simms, Brendan (2008). Three Victories and a Defeat: The Rise and Fall of the First British Empire. Penguin Books.
Bronnen, noten en/of referenties
  1. Wijn, J.J.A. (1988) De bakens verzet 1688-1788. Het bondgenootschap met Engeland, de afhankelijke positie van de Republiek en de aftakeling van de oorlogsvloot. In: 500 jaar Marine. Onder redactie van de Afdeling Maritieme Historie van de Marinestaf. De Bataafsche Leeuw.